IV SA/Wa 2124/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant ref. staż. Paweł Jastrzębski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z [...] kwietnia 2018 r., nr [...] Burmistrz T. orzekał o odmowie wymeldowania A. R. wraz z małoletnimi dziećmi P. R. oraz K. R. z pobytu stałego w budynku nr [...] w miejscowości P., gm. T. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego od tej decyzji przez A. R., Wojewoda [...] decyzą z [...] czerwca 2018r. Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, Dz. U. z 2018 r. poz. 149, poz. 650 dalej kpa) w zw. z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r. poz. 657, poz. 2286; Dz. U. z 2018 r. poz. 138, poz. 696, poz. 730 dalej ustawą), uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu A. R. wraz z małoletnimi dziećmi. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek z [...] lutego 2018 r. A. R.. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji odmówił wymeldowania ww. wymienionych. Burmistrz T. uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki niezbędne do wymeldowania, określone w art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (dalej: ustawa o ewidencji ludności), tj. A. R. wraz z małoletnimi dziećmi nie opuścili miejsca stałego zameldowania dobrowolnie. Odwołanie od tej decyzji do Wojewody [...] złożył w terminie A.R.. Po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Wojewoda [...] uznał, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie akt administracyjnych ustalono, że właścicielem budynku nr [...] w miejscowości P., gm. T. jest A. R.. Wnosząc o wymeldowanie A. R. wraz z małoletnimi dziećmi z miejsca zameldowania na pobyt stały wyjaśnił, że wymienieni zamieszkali pod adresem: M., ul. O. [...]. Następnie oświadczył do protokołu [...] kwietnia 2018 r., że A. R. wraz z dziećmi z jego domu wyprowadziła się już dawno, dobrowolnie go opuszczając. W domu tym nie ma rzeczy należących do wymienionej i małoletnich, utrzymuje go jego brat T. R.. Natomiast A. R. składając [...] lutego 2018 r. wyjaśnienia oświadczyła, że miejsce pobytu stałego zmuszona była razem z dziećmi opuścić ze względu na zachowanie męża T. R.. Wymieniony nadużywa alkoholu, a ona sama i jej dzieci objęte były w okresie od 2013 r. do 2015 r. procedurą [...]. W domu policja przeprowadzała liczne interwencje z powodu awantur. Mąż skierowany był przez sąd na leczenie, lecz nie przyniosło ono rezultatów. Chciałaby razem z dziećmi wrócić do domu, ale nie może z obawy o bezpieczeństwo swoje i dzieci. Obecnie mieszka z synami w wynajmowanym mieszkaniu. Podkreśliła, że w miejscu zameldowania na pobyt stały pozostawiła rzeczy osobiste. Zobowiązała się także do złożenia w ciągu 2 tygodni wniosku do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania i o zakazie zbliżania się do nich przez męża. Świadek G. K. [...] marca 2018 r. zeznała, że A. R. jest jej sąsiadką i razem z dziećmi nie mieszka w domu nr [...] w miejscowości P., od ubiegłego roku. Świadek dowiedziała się o tym od męża wymienionej i jego brata. Nie widuje wymienionej na nieruchomości. Natomiast R. G. wyjaśnił, że niedawno sprowadził się do miejscowości P. i nie wie, czy A. R. mieszka pod adresem stałego zameldowania. Z pisma Komisariatu Policji w T. z [...] marca 2018 r. wynika, że w trakcie przeprowadzonych kontroli meldunkowych nie zastano nikogo. M. R. (córka A. R. i T. R.) poinformowała funkcjonariuszy podczas rozmowy, że wraz z matką i braćmi nie mieszka w domu nr [...] w miejscowości P., od czerwca 2017 r. W piśmie z [...] marca 2018 r. Komisariat Policji w T. poinformował organ I instancji, że od stycznia 2016 r. do dnia udzielenia niniejszej informacji odnotowano pod wyżej wskazanym adresem 6 interwencji. Trzy zgłosiła A. R., tj. [...] kwietnia 2017 r., [...] maja 2017 r. oraz [...] lipca 2017 r., w związku z awanturą domową, niszczeniem domu i zgłoszeniem zaginięcia syna M. R.. Podczas opuszczania przez A. R. wraz z synmi miejsca zameldowania na pobyt stały w czerwcu 2017 r. policja nie interweniowała. Miejsce to opuściła dobrowolnie ze względu na ciągłe awantury wszczynane przez męża T. R.. W rodzinie tej prowadzona była procedura [...], gdzie jako sprawcę przemocy wskazano T. R., a jako ofiarę A. R.. Powyższe potwierdza pismo Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z [...] marca 2018 r. Wynika z niego, że procedurę [...] uruchomiła [...] grudnia 2012 r. A. R., a zamknięto ją [...] grudnia 2013 r. Mąjąc na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i dyspozycję art. 80 kpa, Wojewoda [...] uznał, że budynek nr [...] w miejscowości P., gm. T. nie jest miejscem zamieszkania A. R. i małoletnich dzieci P. R. oraz K. R.. Wymieniona razem z małoletnimi synami nie mieszka w nim od czerwca 2017 r. i od tego czasu w nim nie była. W ocenie Wojewody [...], wbrew stanowisku Burmistrza T., opuszczenie przez wymienioną i jej dzieci miejsca pobytu stałego wyczerpuję przesłankę trwałości i dobrowolności. Potwierdzają to zeznania świadka G. K. i informacje przekazane przez Komisariat Policji w T., który jednoznacznie stwierdził, że wymieniona razem z małoletnimi dziećmi dobrowolnie opuściła dom nr [...] w miejscowości P., gm. T. z powodu odbywających się tam awantur. W budynku tym przeprowadzone były interwencje policji, jednakże żadna z nich nie dotyczyła utrudniania w zamieszkaniu A. R. z synami, czy uniemożliwienia im powrotu do domu. Dodatkowo zauważyć trzeba, że wszczęta w stosunku do rodziny wymienionej procedura [...] prowadzona była w okresie od [...] grudnia 2012 r. do [...] grudnia 2013 r. Tym samym zakończono ją ponad cztery lata przed wyprowadzeniem się wymienionej z synami z miejsca stałego zameldowania. Organ odwoławczy nie brał więc powyższego faktu pod uwagę, ponieważ ze względu na znaczny upływ czasu nie ma on żadnego wpływu na ocenę dobrowolności opuszczenia domu nr [...] w miejscowości P., gm. T. przez A. R. i jej dzieci. Co prawda A. R. złożyła [...] maja 2018 r. do Sądu Rejonowego w [...] pozew o przywrócenie naruszonego posiadania, jednak jako datę pozbawienia jej posiadania budynku należącego do A. R. wskazała [...] sierpnia 2017 r. Z domu szwagra wyprowadziła się natomiast [...] czerwca 2017 r. Należy zatem stwierdzić, że sama pozbawiła się posiadania przedmiotowej nieruchomości. Fakt, że T. R. przekazał bratu należną mu część spadku po rodzicach w zamian za dożywotnią służebność mieszkania nie stanowi naruszenia posiadania budynku. A. R. w toku postępowania podkreślała również agresywne zachowanie męża w stosunku do niej i dzieci oraz stosowaną przez niego przemoc psychiczną jako przyczyny opuszczenia domu. Jednakże zdaniem organu, ewentualne problemy występujące w pożyciu rodzinnym i ich skutki poddawane są ocenie innych norm prawnych niż meldunkowe. Dodatkowo organ wskazał, że fakt posiadania przez wymienioną oraz jej małoletnie dzieci rzeczy w miejscu pobytu stałego nie dowodzi ich zamieszkiwania. Do stwierdzenia przesłanki opuszczenia miejsca stałego zameldowania nie jest konieczne zabranie wszystkich swoich rzeczy przez osobę opuszczającą to miejsce. Deklarowana zaś przez A. R. chęć powrotu do miejsca stałego zameldowania jest niewiarygodna i wewnętrznie sprzeczna, gdyż wymieniona jednocześnie obawia się swojego męża T. R.. Sam zamiar powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania, bez przejawiania go w sposób obiektywny (poprzez podejmowanie działań celem jego urzeczywistnienia) nie może przesądzać odmowy wymeldowania. Wojewoda [...] biorąc powyższe pod uwagę uznał, odmiennie niż organ I instancji, że budynek nr [...] w miejscowości P., gm. T. nie jest już miejscem pobytu stałego A. R. oraz jej małoletnich synów P. R. i K. R., w którym skoncentrowane mieliby sprawy rodzinne, osobiste i majątkowe. Z tego też powodu decyzję orzekającą o odmowie ich wymeldowania Wojewoda uchylił i orzekł o wymeldowaniu A. R. wraz z dziećmi P. R. i K. R. z budynku nr [...] w miejscowości P., gm. T.. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Sądu A. R., domagając się jej uchylenia. Skarżąca wskazała,że wbrew stanowisku organu, miejsce pobytu stałego nie opuściła dobrowolnie i trwale. Przyczyną jej decyzji były ciągle awantury domowe, wywoływane przez jej męża. Wskazała, że w Sądzie Rejonowym w [...] toczy się sprawa o przywrócenie naruszonego posiadania. Komisariat Policji w T. prowadzi zaś dochodzenie, będące pochodą jej wyprowadzki, w sprawie znęcania psychicznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2017.2188) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 poz.1302 - dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Uwzględniając powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie jest art. 35 ustawy o ewidencji ludności, w myśl którego, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (właściwy ze względu na położenie lokalu), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (posiadąjących tytuł prawny do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie zaś z art. 25 ust. 1 powołanej ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Badając zasadność wniosku o wymeldowanie ustalić należy, czy wnioskowana do wymeldowania osoba opuściła miejsce pobytu stałego w sposób trwały i dobrowolny. Opuszczenie miejsca pobytu stałego nie oznacza bowiem jedynie fizycznego przebywania w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w tym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, lecz należy zbadać, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Jakkolwiek bowiem zamiar, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności. Zapewnienie o chęci zamieszkiwania w miejscu zameldowania nie może być sprzeczne z przejawami tej woli znąjdującymi potwierdzenie w obiektywnych okolicznościach faktycznych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 9 maja 2017 r., sygn. akt II SNOp 4/17 wraz z powołanymi w nim wyrokami). O opuszczeniu miejsca trwałego pobytu stałego można mówić zatem wówczas, gdy ma ono charakter trwały i jest dobrowolne. O trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale także zamiar zainteresowanej osoby założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem. W tym nowym miejscu osoba taka realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe - tam w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, przechowuje swoje rzeczy. Opuszczenie lokalu można z kolei uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swojego centrum życiowego w inne miejsce, z własnej woli, ale również z dobrowolnym opuszczeniem lokalu mamy w sytuacji, gdy niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu. Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że okolicznością bezsporną jest, iż właścicielem budynku w miejscowości P. [...] jest wnioskodawca czyli A. R., który jest bratem T. R. - męża skarżącej. Skarżąca nie posiada żadnego tytułu prawnego do tego lokalu. Skarżąca, wraz z dziećmi i mężem, z którym jak twierdzi, pozostaje w konflikcie, zamieszkiwała w ww. domu. Jak wynika z akt sprawy opuściła miejsce pobytu stałego w czerwcu 2017r., pozostawiając prawie wszystkie rzeczy zarówno swoje, jak i dzieci. Obecnie zamieszkuje z dziećmi w wynajmowanym mieszkaniu. Skarżąca w toku postępowania wskazywała, że wyprowadziła się z miejsca pobytu stałego wraz z dziećmi z uwagi na bezpieczeństwo swoje i dzieci. Wyjaśniła, że w domu dochodziło do awantur, wszczynanych przez męża, który nadużywa alkoholu, (był skierowany przez sąd na leczenie, które się nie powiodło). Z akt sprawy wynika, że w okresie od 2013-2015r. rodzina była objęta procedurą "[...]". Po tym okresie, jak wynika z informacji udzielonej przez Komisariat Policji w T. od stycznia 2016r. do lipca 2017r. pod adresem zamieszkania odnotowano 6 interwencji policji. Z czego przed terminem wyprowadzki [...] kwietnia 2017r. i [...] maja 2017r. ze zgłoszenia skarżącej w sprawie awantury wszczętej przez męża, w tym pod wpływem alkoholu. Z akt sprawy wynika również, że [...] maja 2018r. skarżąca wystąpiła do sądu powszechnego z pozwem o ochronę naruszonego posiadania. Do skargi dołączono również zawiadomienie z Komisariatu Policji w T. z 14 marca 2018r. o wszczęciu dochodzenia na podstawie art. 207§ 1 kk, w sprawie znęcania się psychicznego w okresie 2011-czerwiec 2017r. W związku z powyższym w ocenie Sądu nie można uznać za właściwe ustalenia organu odwoławczego w zakresie uznania, że skarżąca wraz z dziećmi dobrowolnie opuściła miejsce pobytu stałego. Okoliczność, iż w dacie wyprowadzki, nie była wzywana policja w celu ewentualnej interwencji, nie świadczy o tym, że doszło do niej w sposób dobrowolny, nieprzymuszony. Organ nie odniósł się do oświadczeń skarżącej, jej małoletnich dzieci, którzy jednoznacznie zeznali, że zmuszeni byli opuścić dom w trosce o swoje bezpieczeństwo, w celu ochrony przez awanturami domowymi wszczynanymi przez nadużywającego alkohol męża skarżącej (ojca dzieci). Wojewoda nie rozważył, czy w takiej sytuacji (potwierdzonej przez policję), konieczność ochrony, w drodze odseparowania skarżącej, a przede wszystkim małoletnich dzieci od mogących mieć istotny wpływ na ich rozwój psychiczny i emocjonalny negatywnych zachowań osoby dorosłej, można utożsamiać z dobrowolnym opuszczeniem miejsca pobytu stałego. Co więcej organ odwoławczy, bezpodstawnie przyjął również, że o dobrowolności świadczyć miał fakt, iż skarżąca nie podejmowała próby powrotu. Tymczasem z akt sprawy wynika, że wystąpiła ona do sądu z pozwem o przywrócenie jej naruszonego posiadania, toczy się obecnie postępowania karne przeciwko mężowi skarżącej, oskarżonemu o przestępstwo z art. 207 kk. , a opuszczając miejsce pobytu zostawiła ona rzeczy swoje i dzieci. W świetle powyższego, w ocenie Sądu organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję naruszył art. 7, 77§1 i 107 § 3 kpa. Stosownie do art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują z urzędu lub na wniosek wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje jedną z najważniejszych zasad postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności. Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 kpa, ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocena tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, następująca zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego (zob. między innymi: A. Wróbel, Komentarz do art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, Lex-el.; Cz. Martysz, Komentarz do art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, (w:) G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex-el.). Wszystkie powołane wyżej przepisy znajdują na mocy art. 140 kpa odpowiednie zastosowanie przed organem odwoławczym. Naruszenie wyżej wskazanych przepisów proceduralnych prowadzi w efekcie do naruszenia zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), a także zasady z art. 11 k.p.a, który stanowi, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Wszystkie te uchybienia ww. przepisom postępowania oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.. Stan faktyczny sprawy, co do dobrowolności opuszczenia przez skarżącą i jej dzieci miejsca pobytu stałego w ocenie Sądu nie został bowiem prawidłowo ustalony, wadliwie zastosowano procedurę, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero w ostatniej kolejności, w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, Nr 1, poz. 7; T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, W. 2012, s. 757 - 757). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien mieć na uwadze powyższe ustalenia, dokładnie analizując kwestię przesłanek, jakimi kierowała się strona skarżąca opuszczając miejsce pobytu stałego, jak również środków jakie podjęła w celu ochrony swoich praw.