IV SA/Wr 472/18
WyrokWSA we Wrocławiu2018-11-28
Skład orzekający: Ireneusz Dukiel, Bogumiła Kalinowska, Lidia Serwiniowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji może żądać zwrotu części świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaconego za okres, w którym wysokość alimentów została obniżona z mocą wsteczną, jeśli tytuł wykonawczy wpłynął do komornika sądowego po terminie wypłaty świadczenia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji dokonały nieprawidłowej interpretacji przesłanek zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Kluczowym momentem dla ustalenia obowiązku zwrotu jest data wydania tytułu wykonawczego obniżającego alimenty, a nie data wpływu tego tytułu do komornika. Świadczenie wypłacone przed datą wydania tytułu wykonawczego, nawet jeśli później obniżono alimenty z mocą wsteczną, nie może być uznane za nienależnie pobrane, jeśli zostało wypłacone na podstawie obowiązującego wówczas tytułu wykonawczego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji o zwrocie części świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ pierwszej instancji uznał, że skarżąca powinna zwrócić 40 zł świadczenia wypłaconego we wrześniu 2017 r., ponieważ alimenty na dzieci zostały obniżone z mocą wsteczną od 13 września 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia zasady nieretroaktywności prawa i argumentowała, że tytuł wykonawczy obniżający alimenty uprawomocnił się znacznie później, a otrzymane świadczenie zostało przeznaczone na bieżące potrzeby dzieci.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (spr.), sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu części świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...] Wójt Gminy M. (zwany dalej organem pierwszej instancji) przyznał E. F. (obecnie B., zwanej dalej stroną lub skarżącą) świadczenie z funduszu alimentacyjnego na synów: S. F. (w wysokości 300 złotych miesięcznie) i M. F. (w wysokości 150 złotych miesięcznie) na okres od dnia 1 października 2016 r. do dnia 30 września 2017 r., z uwagi na bezskuteczność egzekucji alimentów przyznanych im od ojca P. F. na mocy ugód zawartych przed Sądem Rejonowym w J. w dniu [...] lutego 2007 r., sygn. akt [...] i w dniu [...] sierpnia 2007 r., sygn. akt [...].
Następnie na skutek wyroku Sądu Apelacyjnego we W. z dnia [...] kwietnia 2017 r., sygn. akt [...], zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w J. z dnia [...] listopada 2016 r., sygn. akt [...] i podwyższającego alimenty do kwoty po 600 złotych miesięcznie na każde dziecko, organ pierwszej instancji – decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] – zmienił uprzednio wydaną decyzję z dnia [...] października 2016 r. w części dotyczącej wysokości wypłacanego świadczenia, ustalając je na kwotę po 500 złotych na każde dziecko w okresie od dnia 1 sierpnia 2017 r. do dnia 30 września 2017 r.
W dniu 21 czerwca 2018 r. strona skarżąca przesłała drogą elektroniczną do organu pierwszej instancji wyrok Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] stycznia 2018 r., sygn. akt [...], obniżający alimenty przysługujące jej na dzieci do kwoty po 400 złotych miesięcznie, począwszy od dnia 13 września 2017 r. wraz z wyrokiem Sądu Okręgowego w J. z dnia [...] maja 2018 r., sygn. akt [...] oddalającym wniesioną przez nią apelacją od orzeczenia sądu rejonowego.
Również Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w J. – pismem z dnia 14 czerwca 2018 r., które wpłynęło do GOPS-u w dniu 20 czerwca 2018 r. – zawiadomił organ pierwszej instancji, że na mocy powołanego powyżej wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] stycznia 2018 r., sygn. akt [...] przyznane skarżącej alimenty zostały obniżone do kwoty 950 złotych (800 złotych alimentów na dzieci i 150 złotych jej własnych alimentów), począwszy od dnia 13 września 2017 r.
W związku z tym organ pierwszej instancji zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wydania decyzji dotyczącej zwrotu części świadczenia wypłaconego za wrzesień 2017 r., a następnie decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...], działając na podstawie art. 23 i art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm., dalej u.p.o.u.a.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.), uznał, że wypłacona stronie – jako przedstawicielowi ustawowemu osób uprawnionych – we wrześniu 2017 r. część świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 40,00 złotych, będąca różnicą pomiędzy wysokością zasądzonych alimentów za wrzesień a kwotą wypłaconego świadczenia, podlega zwrotowi.
W uzasadnieniu organ – powołując się na art. 29 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. – wskazał, że zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów. W przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek.
Jak dalej argumentował organ, wobec tego, że przysługujące stronie alimenty na dzieci zostały jej obniżone z dniem 13 września 2017 r., to kwotę świadczenia z funduszu alimentacyjnego należało za ten miesiąc ustalić proporcjonalnie zarówno w starej, jak i w nowej wysokości, tj. : 240 złotych (600 złotych/30 dni x 12 dni września) + 240 złotych (400 złotych/30 dnia x 18 dni września). Skoro zatem łączna kwota alimentów za wrzesień 2017 r. kształtowała się na poziomie 480 złotych na dziecko, to również i świadczenie z funduszu alimentacyjnego za ten okres – zgodnie z zasadą wyrażona w art. 10 ust. 1 u.p.o.u.a. – powinno wynosić 480 złotych. W związku z tym, że strona otrzymała wskazane świadczenie w kwocie 500 złotych na każde dziecko, zobowiązana została więc do zwrotu różnicy pomiędzy wysokością zasądzonych alimentów a wysokością wypłaconego świadczenia w kwocie po 20 złotych na każde dziecko (łącznie 40 złotych).
Odwołując się od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że organ nie może żądać od niej zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaconego we wrześniu 2017 r., albowiem w tym okresie było ono świadczeniem należnym, gdyż tytuł wykonawczy stanowiący podstawę do obniżenia alimentów został wydany przez Sąd Okręgowy w J. dopiero w dniu 15 maja 2018 r. Dodała również, że otrzymane świadczenie zostało przez nią wykorzystane na utrzymanie dzieci, a jej aktualna sytuacja materialna nie pozwala na dokonanie jego zwrotu.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 23 i art. 29 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że z treści art. 29 w zw. z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. wprost wynika obowiązek zwrotu jako nienależnych, świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobranych przez osobę uprawnioną w wysokości wyższej aniżeli zasądzone alimenty, po zmianie ich wysokości. Decyzja w przedmiocie zwrotu świadczeń nie ma charakteru uznaniowego, dlatego też w przypadku zaistnienia przesłanek do jej podjęcia, obowiązkiem organu jest orzeczenie o zwrocie świadczeń alimentacyjnych wypłaconych w wysokości wyższej niż bieżąco zasądzone alimenty.
Kolegium podkreśliło, że powyższe przepisy są zabezpieczeniem dla organu, który w związku z nadejściem terminu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego zmuszony był wypłacić je w nazbyt dużej wysokości względem należnych stronie alimentów, podczas gdy nie miał jeszcze wiedzy o istnieniu nowego tytułu wykonawczego. W takiej sytuacji, gdy na podstawie orzeczenia sądu zmieniła się wysokość przysługujących alimentów od konkretnie określonego dnia (w niniejszej sprawie od 13 września 2017 r.) i komornik sądowy prowadzi postępowanie egzekucyjne dla nowej kwoty alimentów także od tego dnia, zmiana wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego również powinna nastąpić na wskazany dzień i w konsekwencji od tego dnia organ może żądać zwrotu nadpłaconego świadczenia. Wobec tego Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji dokonał prawidłowego obliczenia kwoty jaka winna była zostać zwrócona przez stronę, bazując w tym zakresie na wskazanych przepisach ustawowych i wytycznych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Odnosząc się do sytuacji materialnej strony skarżącej i podnoszonych przez nią wątpliwości, co do faktycznej możliwości zwrotu wypłaconego świadczenia, organ odwoławczy wskazał, że może się ona ubiegać o zastosowanie ulgi w spłacie należności na zasadach określonych w art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. Jego zdaniem, osoby pobierające świadczenia alimentacyjne i przeznaczające je na codzienne potrzeby życiowe działają w słusznym przekonaniu, że są do tego uprawnione i czynią to zgodnie z prawem. Obniżenie więc w takiej sytuacji alimentów z mocą wsteczną nie może pozostać obojętne dla oceny spełnienia przez nie przesłanek do zastosowania ulgi.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zaskarżyła w całości powyższą decyzję i zarzuciła jej naruszenie zasady nieretroaktywności prawa oraz art. 2 pkt 7 lit. a), art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a., art. 6 k.p.a., art. 777 i n. k.p.c., art. 409 i art. 411 pkt 2 k.c.
Uzasadniając podniesione zarzuty skarżąca zauważyła, że organy administracji publicznej zobowiązane są do działania na podstawie przepisów prawa. Zgodnie z zastosowanymi przez organ przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, kluczowym momentem dla oceny zasadności zwrotu pobranego świadczenia jest moment wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego. W dacie wydania decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego m.in. za wrzesień 2017 r. tytuł taki jeszcze nie istniał, gdyż pochodzi on dopiero z dnia [...] maja 2018 r., tj. z daty wydania przez Sąd Okręgowy w J. wyroku w sprawie o obniżenie alimentów. Skoro tytuł ten przymiot prawomocności nabył dopiero z datą [...] maja 2018 r., to organ nie może żądać zwrotu świadczenia wypłaconego we wrześniu 2017 r., zwłaszcza jako świadczenia nienależnie pobranego. Stanowiłoby to bowiem złamanie zasady nieretroaktywności prawa.
Skarżąca – podobnie jak w odwołaniu – podkreśliła również, że ciężar utrzymania i wychowania synów spoczywa wyłącznie na niej. Otrzymane alimenty nie zostały odłożone, lecz spożytkowane na bieżące potrzeby dzieci. W chwili obecnej strona nie dysponuje żadnymi oszczędnościami ani majątkiem pozwalającym na zwrot pobranego świadczenia. W takiej sytuacji winna być ona zwolniona z obowiązku ich zwrotu, co czyniłoby zadość zasadom i normom współżycia społecznego, w szczególności normie nakazującej zapewnienie przez rodziców swoim dzieciom środków koniecznych do wychowania i utrzymania.
Stąd też strona skarżąca wniosła o uchylenie zakwestionowanej decyzji organu odwoławczego.
W odpowiedzi Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać,czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływna wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
W okolicznościach niniejszej sprawy istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy świadczenie alimentacyjne wypłacone skarżącej za wrzesień 2017 r. zostało przez nią pobrane w sposób nienależny i czy istniały przesłanki do orzeczenia o obowiązku zwrotu jego części po zmianie wysokości zasądzonych alimentów z datą wsteczną.
Podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji były przepisy powołanej wyżej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W myśl art. 29 ust. 1 tej ustawy, zmiana wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów.
Jak stanowi zaś ust. 2 cytowanego przepisu, w przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Przepis art. 23 – dotyczący zwrotu nienależnie pobranego świadczenia – stosuje się odpowiednio.
Dokonując wykładni powołanego przepisu, organy administracji publicznej przyjęły, że osoba uprawniona do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest zobowiązana do ich zwrotu – jako świadczeń nienależnych – wówczas, gdy zostały one wypłacone w kwocie wyższej, aniżeli alimenty zasądzone za ten sam okres, zmienione następnie na skutek orzeczenia sąd powszechnego. Jeśli zatem – zdaniem organów – zmieniła się wysokość alimentów od konkretnie określonego dnia i w konsekwencji komornik sądowy prowadzi postępowanie egzekucyjne również od tej daty, to organ winien dokonać zmiany wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego również z uwzględnieniem tego dnia. Będzie on również stanowił podstawę wyznaczenia okresu za jaki organ będzie mógł żądać zwrotu nadpłaconego świadczenia.
Powyższa argumentacja, zakładająca pewien automatyzm w rozliczaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie może jedna stanowić wystarczającej podstawy do żądania ich zwrotu na takich samych zasadach w każdym przypadku zmiany wysokości alimentów i przy zastosowaniu wyłącznie gramatycznych reguł wykładni. Trzeba bowiem zauważyć, że przesłanką do zastosowania art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a. jest uprzednie stwierdzenie, że osoba uprawniona pobrała świadczenie alimentacyjne w danym okresie w nadmiernej wysokości. Okres ten został przez ustawodawcę oznaczony poprzez odwołanie się do określonych zdarzeń będących jego początkiem i końcem. Kluczowym jest zatem ustalenie co w stanie faktycznym każdej sprawy kryło się pod pojęciem dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów i dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego, będących początkiem i końcem okresu, o którym mowa w art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a.
W tym zakresie – w ocenie Sądu – należy podzielić stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że pod pojęciem zmiany wysokości zasądzonych alimentów należy rozumieć wydanie tytułu wykonawczego, obniżającego bądź podwyższającego wysokość alimentów, ponieważ zmiana w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest możliwa wyłącznie wówczas, gdy organ będzie dysponował tytułem wykonawczym. W konsekwencji za sam dzień zmiany należy uznać dzień, w którym możliwe było wydanie tytułu wykonawczego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2081/13, z dnia 13 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1900/14 i I OSK 1913/14 oraz wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych w: Poznaniu z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Po 204/11, Gliwicach z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1015/13 oraz Olsztynie z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 532/14 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez tytuł wykonawczy należy z kolei rozumieć tytuł egzekucyjny – będący m.in. orzeczeniem sądu prawomocnym bądź podlegającym natychmiastowemu wykonaniu – zaopatrzony w klauzulę wykonalności (art. 776, art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.).
Przedstawiony pogląd, który Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, nade wszystko wynika z faktu, że celem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest wsparcie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji. Wskazane wsparcie realizowane jest w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przysługującego w wysokości bieżąco ustalanych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 złotych (art. 10 ust. 1 u.p.o.u.a.). Jakiekolwiek zmiany wysokości alimentów, mające wpływ na prawo do tego świadczenia, muszą zatem powodować reakcję ze strony właściwych organów, które zobowiązane są do czuwania nad prawidłowością wydatkowania środków publicznych w tym zakresie. Podstawą prawną do ich działania staje się wówczas art. 29 u.p.o.u.a. Istota tego przepisu polega na aktualizacji bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z racji zmian w wysokości alimentów dokonywanych na podstawie wystawionych przez uprawnione podmioty tytułów wykonawczych. W związku z tym przesłanką do żądania zwrotu świadczeń alimentacyjnych winien być właśnie ten tytuł wykonawczy, a nie skutki z niego wynikające. Dotyczy to w szczególności takich sytuacji, w których orzeczenie sądu bądź zawarta ugoda w przedmiocie zmiany wysokości alimentów będą miały moc wsteczną, sprzed daty wydania tego orzeczenia bądź zawarcia tej ugody. Zmiana wysokości przyznanych alimentów rzutowała będzie wówczas w sposób niekorzystny na wysokość pobieranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego mimo tego, że w dacie jego wypłaty istniał tytuł wykonawczy uzasadniający prawo osoby uprawnionej do otrzymania go w określonej, zazwyczaj wyższej kwocie. Dlatego też pod pojęciem dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów należy rozumieć datę wydania tytułu wykonawczego, co pozwala na ukształtowanie sytuacji prawnej wierzycieli alimentacyjnych w sposób zgodny z celami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odmienna interpretacja art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a. prowadziłaby do niczym nieuzasadnionego pogorszenia sytuacji osób uprawnionych, pobierających świadczenie z funduszu alimentacyjnego w dobrej wierze, względem sytuacji tych osób, o których mowa w art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a., tj. takich, które otrzymały wsparcie w sposób nienależny, wynikający z ich świadomego i celowego działania.
Z taką sytuacja mamy zaś do czynienia w niniejszej sprawie. Strona skarżąca otrzymała bowiem świadczenie z funduszu alimentacyjnego za wrzesień 2017 r. na podstawie ostatecznej decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r., wydanej w oparciu o tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego we W.z dnia [...] kwietnia 2017 r., sygn. akt [...], który przyznawał jej alimenty na rzecz małoletnich synów w kwocie po 600 złotych miesięcznie. Była ona zatem uprawniona do otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 złotych na każde dziecko. Późniejsza zmiana wysokości alimentów do kwoty 400 złotych, na mocy wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] stycznia 2018 r., który uprawomocnił się w dniu [...] maja 2018 r. (w dacie wydania przez Sąd Okręgowy w J. wyroku oddalającego apelację), nie mogła więc wpłynąć na prawo skarżącej do świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres przeszły, sprzed daty wydania powyższego tytułu wykonawczego. Podstawą do tego nie mogły być również wytyczne Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, na które powołały się organy, albowiem – po pierwsze – nie miały one normatywnego charakteru, po drugie zaś objaśniały one tylko sposób wyliczenia wysokości należnego świadczenia alimentacyjnego z uwagi na zmianę wysokości alimentów jednakże bez uwzględnienia tego, czy zostały one zmienione z datą wsteczną. Rację miała zatem skarżącą twierdząc, że organy nie mogły żądać od niej zwrotu części świadczenia jako nadpłaconego, czy nienależnego.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że skarżąca przesłała organowi wskazane orzeczenia już w dniu 21 czerwca 2018 r., podczas gdy komornik sądowy, prowadzący bezskuteczną egzekucję z majątku dłużnika alimentacyjnego, poinformował organ o zmianie wysokości alimentów zaledwie dzień wcześniej, tj. 20 czerwca 2018 r. Nie można zatem w żadnej mierze przypisać skarżącej złej woli we współpracy z organem ani zamiaru uzyskania nienależnego jej świadczenia. W tym miejscu należy również zwrócić uwagę, że z akt sprawy nie wynika kiedy tytuł wykonawczy wpłynął do komornika sądowego. W przesłanym przez niego zawiadomieniu z dnia 14 czerwca 2018 r. taka informacja nie została bowiem zawarta. Organ nie miał zatem możliwości, aby na jego podstawie ustalić w sposób niebudzący wątpliwości okres, za który skarżąca miałyby być zobowiązana do zwrotu pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Z tych powodów na uwzględnienie zasługiwał podniesiony przez skarżącą zarzut dotyczący naruszenia art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a. w zw. z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. i art. 6 k.p.a. (aczkolwiek w tym ostatnim wypadku stwierdzone naruszenie należało odnieść wyłącznie do niewłaściwej interpretacji przepisu). W pozostałym zakresie zarzuty skargi nie były trafne, albowiem w przeważającej mierze odnosiły się one do przepisów i zasad z zakresu prawa cywilnego (art. 409 i art. 411 pkt 2 k.c.), które w niniejszej sprawie nie znajdowały zastosowania. Przepis art. 777 k.p.c. zawierał z kolei jedynie wyliczenie tych aktów stosowania prawa, które stanowiły tytuły egzekucyjne. W niniejszej zaś sprawie organ nie kwestionował, aby orzeczenia wydane w przedmiocie podwyższenia bądź obniżenia alimentów przysługujących dzieciom skarżącej nie mogły stanowić tytułów egzekucyjnych, czy tym bardziej tytułów wykonawczych.
Reasumując należało stwierdzić, że organy obu instancji dokonały nieprawidłowej interpretacji przesłanek zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, określonych w art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a. W szczególności nie ustaliły one w sposób poprawny co należy rozumieć pod podjęciem zmiany wysokości zasądzonych alimentów oraz w jakiej dacie komornik sądowy otrzymał tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego i wykonalnego wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] stycznia 2018 r., sygn. akt [...]. Dopuściły się one tym samym naruszenia powołanego przepisu prawa materialnego oraz norm procesowych (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Wskazania co do dalszych czynności wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do uwzględnienia zaprezentowanej interpretacji przesłanek, o których mowa w art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a. oraz ustalenia daty wpływu tytułu wykonawczego obniżającego alimenty do komornika sądowego. Następnie organ pierwszej instancji zobowiązany będzie wydać stosowne rozstrzygnięcie na podstawie właściwie zastosowanych przepisów tej ustawy, z zachowaniem prawidłowego trybu procedowania, w treści którego wyjaśni skarżącej przesłanki jakimi kierował się orzekając.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło