III SA/Wa 1425/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Gurba (sprawozdawca), Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski, sędzia WSA Katarzyna Owsiak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi A. F. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Pismem z 4 maja 2018 r. A. F. (zwana dalej: "Skarżącą" lub "Stroną") wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z [...] kwietnia 2018 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej za 2016 r. wraz z odsetkami. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. 1.1. W piśmie z 8 stycznia 2018 r. Skarżąca zwróciła się o umorzenie zaległości podatkowej za 2016 r. wraz z odsetkami. 1.2. Naczelnik Urzędu Skarbowego W., działając na podstawie art. 165a § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej: "O.p."), postanowieniem z [...] stycznia 2018 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej za 2016 r. wraz z odsetkami, z uwagi na fakt, iż na dzień wszczęcia postępowania nie występowała zaległość podatkowa za 2016 r. 1.3. Pismem z 26 stycznia 2018 r Strona złożyła zażalenie na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu zażalenia Strona wskazała, że w 2016 r. otrzymała od F. jednorazową pomoc pieniężną dla poratowania zdrowia. Świadczenie to nie jest rentą czy emeryturą, jest w istocie darowizną, wolną od podatku, na co pośrednio zwrócił uwagę Urząd Skarbowy W.. Skarżąca wskazała, że złożony przez nią wniosek z 8 marca 2016 r. powinien zainicjować postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji administracyjnej organu podatkowego określającej wysokość podatku do zapłaty. Strona podkreśliła, że Urząd Skarbowy W. ponaglił ją do zapłaty podatku i złożenia formularza PIT-36 za rok 2016, w skutek czego stawiła się w siedzibie Urzędu 1 czerwca 2017 r., gdzie do podpisu podsunięto bezprawnie i podstępnie formularz PIT-36 za 2016 r. wraz z oświadczeniem o czynnym żalu, przygotowany przez pracownika urzędu D. S. Skarżąca wskazała, że uzasadnienie faktyczne i prawne przedmiotowej decyzji nie zasługuje na uznanie, gdyż w obrocie prawnym pozostaje wniosek o umorzenie podatku z 8 marca 2017 r. skierowany do Ministra Finansów, a przekazany do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz zażalenie z 20 października 2017 r., skierowane do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, które ma zostać rozpatrzone 9 lutego 2018 r. W ocenie Strony decyzja z [...] stycznia 2018 r. jest decyzją potwierdzającą nieprawdę, co do stanu faktycznego jak i prawnego, nosi znamiona popełnienia przestępstwa poprzez ujawnienie zawartości dysku twardego D. S. oraz serwerów Urzędu Skarbowego, na których ujawniono przechowywanie PIT-36 za 2016 r. rzekomo sporządzony przez Stronę. Ponadto Skarżąca wskazała, iż w treści tej decyzji nie uwzględniono jej stanowiska zawartego we wniosku złożonym 9 stycznia 2018 r. Strona zaznaczyła, iż Urząd Skarbowy pomija fakt, że 8 czerwca 2017r. dokonała przelewu na konto Urzędu w przeświadczeniu możliwości umorzenia należności. W tytule ww. przelewu Strona zawarła oświadczenie, iż dokonuje przelewu z zastrzeżeniem zwrotu. W ocenie Skarżącej zawarte w przelewie oświadczenie należało odczytywać, jako wniosek o zwrot podatku w wyniku jego umorzenia wraz z odsetkami, które zostały niesłusznie pobrane przez Urząd Skarbowy. 1.4. Postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że na dzień wpływu wniosku do Urzędu Skarbowego, tj. 9 stycznia 2018 r., nie istniało zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. mogące stanowić przedmiot postępowania w sprawie udzielenia ulgi w postaci umorzenia, bowiem w dniach 8 czerwca 2017r. i 6 lipca 2017 r. Strona uregulowała w całości przedmiotowe zobowiązanie, wynikające ze złożonego zeznania podatkowego PIT-36. Z uwagi na powyższe Naczelnik Urzędu Skarbowego nie mógł zastosować instytucji uregulowanej w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. w stosunku do wniosku Strony dotyczącego umorzenia zaległości podatkowej za 2016 r., ponieważ nie został spełniony warunek istnienia zaległości podatkowej w dniu składania wniosku. Zatem postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowej za 2016 r. nie mogło zostać wszczęte w dniu złożenia wniosku przez Skarżącą z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Odnośnie argumentacji przedstawionej w zażaleniu organ odwoławczy stwierdził, że w większości nie dotyczy ona przedmiotowego postępowania. Postępowanie zażaleniowe dotyczy bowiem postanowienia z [...] stycznia 2018 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej i nie mogą w nim być rozpatrywane zarzuty dotyczące innych postępowań z udziałem Strony, w tym przeciwko decyzji z [...] stycznia 2018 r. 2.1. W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zarzuciła rozpatrzenie sprawy niezgodnie ze stanem prawnym i faktycznym, co miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, wnosząc o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, - zwrot sprawy do ponownego rozpatrzenia, - ewentualnie zwrot podatku w kwocie 21.065 zł z odsetkami, - nie obciążanie kosztami postępowania Strony na wypadek oddalenia lub odrzucenia skargi. W uzasadnieniu skargi Skarżąca co do zasady powtórzyła argumentację zaprezentowaną w zażaleniu. 2.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. 2.3. Na podstawie zarządzenia Sądu organ uzupełnił akta administracyjne dołączając potwierdzone za zgodność z oryginałem: pismo Skarżącej z 8 marca 2017 r., pismo Ministerstwa Finansów z 28 marca 2017 r. oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] kwietnia 2017 r. 2.4. W dniu 3 grudnia 2018 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł o skierowanie sprawy na rozprawę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 3. Kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej zwanej "P.p.s.a.") lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. 4. Przedmiotem sporu jest prawidłowość pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowej, gdy zaległość została zapłacona przed jego wniesieniem. 5. Skarga jest niezasadna. W dacie złożenia wniosku z 8 stycznia 2018 r. nie istniała zaległość podatkowa, o umorzenie której ubiegała się, tym wnioskiem Skarżąca. W tym czasie nie toczyło się postępowanie podatkowe w sprawie umorzenia zaległości. W tej sytuacji organ był zobowiązany odmówić wszczęcia postępowania. 6. W pierwszej kolejności Sąd wyjaśni granice sprawy rozpatrywanej niniejszym wyrokiem. Granice tej sprawy wyznacza postanowienie organu odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej na wniosek z 8 stycznia 2018 r. Sądowi jest wiadomym z urzędu o tym, że Skarżąca składała wnioski umorzenie zaległości podatkowej za 2016 r. wraz z odsetkami za zwłokę także wcześniej. Te wcześniejsze wnioski były jednak przedmiotem odrębnych rozstrzygnięć organów podatkowych, które mogły być, a niektóre były (co Sądowi jest wiadome z urzędu) przedmiotem odrębnych skarg. Sąd działając w granicach sprawy bada jednak tylko legalność postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] kwietnia 2018 r. orzekającego ostatecznie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania na wniosek z 8 stycznia 2018 r. W granicach sprawy rozstrzyganej niniejszym wyrokiem nie mieści się też badanie prawidłowości zeznania podatkowego Skarżącej, ocena istnienia obowiązku podatkowego oraz ocena działań organu podatkowego związanych ze złożeniem zeznania podatkowego. 7. 1. Zgodnie z treścią art. 67a § 1 pkt 3 O.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b (ten przepis nie ma zastosowania w niniejszej sprawie), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. jednoznacznie wynika, że jedną z przesłanek, które muszą koniecznie występować w dacie złożenia wniosku o umorzenie jest istnienie zaległości podatkowej. Tylko wtedy, gdy istnieje zaległość podatkowa występują też do zapłaty odsetki za zwłokę. Natomiast dobrowolna zapłata zaległego podatku wraz z odsetkami za zwłokę prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Stosownie do art. 59 § 1 pkt 1 O.p. zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek zapłaty. Zgodnie z art. 60 § 1 O.p., za termin dokonania zapłaty podatku uważa się, co zasady, przy zapłacie gotówką - dzień wpłacenia kwoty podatku w kasie organu podatkowego lub w kasie podmiotu obsługującego organ podatkowy, lub na rachunek tego organu w banku, w placówce pocztowej; w obrocie bezgotówkowym - dzień obciążenia rachunku bankowego podatnika. Umorzenie zaległości podatkowej lub odsetek za zwłokę możliwe jest do zastosowania w trakcie realizacji zobowiązań podatkowych, a nie po ich dobrowolnym wykonaniu przez podatnika. Umorzenie może więc dotyczyć stosunku zobowiązaniowego, który istnieje w danym czasie. Nie jest zasadne prowadzenie postępowania dotyczącego umorzenia w sytuacji, gdy zobowiązanie podatkowe wskutek dobrowolnego uregulowania należności podatkowych wygasło przed złożeniem wniosku o umorzenie, skoro umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek można rozpatrywać wyłącznie w płaszczyźnie wykonywania zobowiązań podatkowych. Jednolite stanowisko w tej kwestii wyrażane jest również w doktrynie i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, op. cit., str. 351, przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 2005 r., FSK 1999/04 - wyroki sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej zwanej też CBOSA, pod adresem "orzeczenia.nsa.gov.pl"). 7.2. Stosownie do art. 165a § 1 O.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 (dotyczące wszczęcia postępowania podatkowego), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z tego przepisu wynika, że w fazie wstępnej postępowania organ podatkowy bada, czy wniosek (podanie) pochodzi od osoby posiadającej legitymację procesową oraz, czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania w sprawie. Odmowa wszczęcia postępowania nie jest uzależniona od uznania organu. W sytuacji stwierdzenia, że w sprawie zachodzą przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, organ zobowiązany jest odmówić wszczęcia postępowania zgodnie z art. 165a O.p. 8. 1. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy trzeba zaznaczyć, że bezsporne jest, że zaległość podatkowa została w całości zapłacona w dniach 8 czerwca i 6 lipca 2017 r. Doprowadziło to to wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. "Zastrzeżenie zwrotu" dokonywane podczas wpłaty nie wstrzymuje prawnego skutku zapłaty. Skarżąca może domagać się ewentualnego stwierdzenia nadpłaty, bez względu czy podczas wpłaty to zastrzegała, czy nie. Stwierdzenia nadpłaty jest jednak inną sprawą, zmierzającą do zanegowania istnienia obowiązku podatkowego i w ten sposób do zmniejszenia lub braku zobowiązania. Stwierdzenie nadpłaty to sprawa o innym przedmiocie i innej podstawie prawnej niż umorzenie zaległości podatkowej. 8.2. W wywodach skargi o toku postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej wszczętego wnioskiem z 8 marca 2017 r. Skarżącej umyka zasadnicza kwestia. Na wniosek z 8 marca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. odmówił wszczęcia postępowania podatkowego (jak wynika z akt sprawy postanowienie doręczono Skarżącej 13 kwietnia 2017 r.). Nie jest więc tak, jak twierdzi Skarżąca, że wniosek ten oczekuje na rozpatrzenie, a postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowej jest w toku od 8 marca 2017 r. Nadmienić należy, że postanowienie z [...] kwietnia 2017 r. odmawiające wszczęcia postępowania podatkowego nie jest przedmiotem badania przez Sąd w uzasadnianym wyroku. 8.3. Reasumując, Sąd stwierdza, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiła przyczyna uniemożliwiająca prowadzenie postępowania wynikająca z braku prawnej możliwości załatwienia sprawy co do jej istoty. Wobec braku zaległego podatku i odsetek do zapłaty nie wystąpiła przesłanka do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy określona w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Skoro bowiem Skarżąca nie miała na dzień złożenia wniosku (tj. 8 stycznia 2018 r.) zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. to rozważanie przyznanie jej ulgi w tym podatku byłoby bezcelowe. Takie postępowanie podlegałoby w efekcie umorzeniu, na podstawie art. 208 § 1 O.p. Umorzenie zaś postępowania, o którym z góry było wiadomo, że jego wszczynanie jest bezcelowe, stanowiłoby naruszenie zasady ekonomiki postępowania podatkowego, wyrażonej w art. 125 § 1 O.p. 8.4. Dodać należy, że Sąd nie ma kompetencji do dokonywania zwrotu podatku, o co wnosi Skarżąca. Ewentualne stwierdzenie nadpłaty może nastąpić po przeprowadzeniu odrębnego postępowania podatkowego, co jednak nie mieści się w granicach niniejszej sprawy. 9. Sprawę ze skargi na postanowienie rozpatruje się na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 3 P.p.s.a.). Wbrew wnioskowi Skarżącej Sąd nie dopatruje się skomplikowanego charakteru sprawy, nie widzi też konieczności wysłuchania stron. Z tych względów Sąd nie znajduje przesłanek do prowadzenia rozprawy w tej sprawie. 10. 1. Sąd nie znajduje powodów do stwierdzenia, że w zaskarżonym postanowieniu naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy. Sąd nie dopatruje się wystąpienia okoliczności naruszających prawo i mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd nie znajduje też przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości lub w części. 10.2. Z tych względów, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., należało skargę oddalić.