II SAB/Wa 598/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Asesor WSA Karolina Kisielewicz, Sędzia WSA Janusz Walawski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi E. B. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 1. zobowiązuje Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych do rozpatrzenia wniosku skarżącej E. B. z dnia 27 września 2016 r. w terminie 1 miesiąca od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że przewlekłość organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierza Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych grzywnę w wysokości 500 (słownie: pięćset) złotych; 4. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz E. B. kwotę 100 (słownie: sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 27 września 2016 r. E. B. złożyła do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (GIODO) wniosek (skargę) na przetwarzanie danych osobowych przez Rzecznika Praw Dziecka z siedzibą w [...], w tym na udostępnieniu jej danych osobowych na rzecz adwokata E. C. Pismem z dnia 20 października 2016 r. organ wezwał stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez: wskazanie danych osobowych, których przetwarzanie jest powodem jej złożenia, jakie konkretne działania i jakich podmiotów są powodem jej złożenia, podjęcia jakich działań żąda w kontekście art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 138), a także do jej własnoręcznego podpisania. W dniu 2 listopada 2016 r. E. B. uzupełniła braki. W związku z brakiem działań GIODO strona pismem z dnia 27 stycznia 2017 r. złożyła adresowaną do organu "skargę na przewlekłość postępowania w sprawie skargi z dnia 27 września 2016 r.". Pismami z dnia 7 marca 2017 r. organ zwrócił się do adwokat E.C. oraz Rzecznika Praw Dziecka z siedzibą w [...] o złożenie stosownych wyjaśnień. W dniu 21 i 27 marca 2017 r. wpłynęły odpowiedzi od powyższych podmiotów. Z kolei w dniu 18 kwietnia 2017 r. strona złożyła wniosek o przesłanie jej potwierdzonych za zgodność z oryginałem odpisów tych wyjaśnień, który postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] nie został przez organ uwzględniony. Pismem z dnia 22 czerwca 2017 r. GIODO poinformowało strony o zgromadzeniu materiału dowodowego wystarczającego do wydania decyzji administracyjnej pouczając o przysługujących ich uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 i art. 73 § 1 K.p.a. Pismem z dnia 8 listopada 2017 r. strona złożyła ponownie do GIODO "skargę na przewlekłość postępowania w sprawie skargi z dnia 27 września 2016 r.". Pismem z dnia 23 marca 2018 r. strona złożyła wniosek o przeprowadzenie dowodu z oględzin akt postępowania toczącego się przed Rzecznikiem Praw Dziecka, a pismem z dnia 31 maja 2018 r. wniosła o zobowiązanie skarżonych podmiotów do przedstawienia oświadczeń dotyczących przedmiotowej sprawy w trybie art. 75 § 2 K.p.a. W dniu 24 maja 2018 r. (data stempla pocztowego) E. B. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (poprzednio GIODO) postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 27 września 2016 r. dotyczącego przetwarzania danych osobowych. Skarżąca wskazała, że organ prowadzi przewlekle postępowanie (ponad rok) i wciąż pozostaje w bezczynności nie wydając w tej sprawie rozstrzygnięcia. Podkreśliła, że organ nie podjął żadnych działań w celu przywrócenia bezpieczeństwa danych osobowych i usunięcia skutków naruszeń dokonanych przez Rzecznika Praw Dziecka i adwokat E. C., pomimo uzyskanych nowych, istotnych informacji. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO) wniósł o odrzucenie skargi, wskazując, że skarżąca nie złożyła ponaglenia, o którym mowa w art. 37 § 1 K.p.a. i tym samym nie wyczerpała drogi odwoławczej, co czyni ją niedopuszczalną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że z dniem 25 maja 2018 r. w miejsce ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych weszła w życie ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1000). Zgodnie z art. 166 ust. 1 tej ustawy, z dniem wejścia w życie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych stał się Prezesem Urzędu. Stosownie zaś do treści art. 167 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy o ochronie danych osobowych z dniem wejścia jej w życie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych stał się Prezesem. Wbrew twierdzeniu organu skarga jest dopuszczalna, bowiem przed jej wniesieniem E.B. pismami z dnia 27 stycznia 2017 r. i 8 listopada 2017 r. nazwanymi "skargą na przewlekłość postępowania w sprawie skargi z dnia 27 września 2016 r.", wystąpiła w istocie z ponagleniem w trybie art. 37 § 1 K.p.a. Podkreślić należy, że o treści pisma nie świadczy nazwa, ale jego intencja. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na przewlekle prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4, albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu lub na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.). Pojęcie przewlekłego prowadzenia postępowania obejmuje takie działanie organu, które nacechowane jest opieszałością i nieskutecznością. Ma ono miejsce także w sytuacji, gdy organ nie podejmuje działań mimo, że nie istnieją przeszkody do prowadzenia postępowania i rozpatrzenia wniosku strony. Niepodejmowanie przez organ działań prowadzi w konsekwencji do braku możliwości realizacji przez stronę jej praw. Instytucja skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej, tak jak skarga na bezczynność organu, ma na celu zasadniczo doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Kontrola Sądu zmierza zatem do ustalenia, czy istotnie organ administracji publicznej postępowanie w sprawie prowadzi przewlekle i bezpodstawnie nie kończy go wydaniem rozstrzygnięcia. Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania dopuszczalna jest także wówczas, gdy organ wydał już decyzję, jednak w ocenie strony postępowanie prowadzone było w sposób przewlekły. W doktrynie przyjmuje się, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić, gdy organ administracji w jego toku podejmuje czynności zbędne lub też powstrzymuje się od podjęcia czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co prowadzi do nieracjonalnego przedłużenia terminu jej załatwienia (J. P. Tarno, Bezczynność organu a przewlekłe prowadzenie postępowania, Casus 2013 r., str. 11). Zgodnie z art. 12 K.p.a., organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Zasada szybkości postępowania wyrażona we wskazanym przepisie ściśle związana z regulacjami zawartymi w art. 35-38 K.p.a., nie może jednak pozostawać w sprzeczności z obowiązkiem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. Niekiedy może to się wiązać z koniecznością dłuższego prowadzenia postępowania, wówczas, stosownie do treści art. 36 § 1 K.p.a., organ obowiązany jest zawiadomić o tym strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. W art. 35 K.p.a. określone zostały terminy do załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej. Przepis ten zobowiązuje organy administracji publicznej do załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki, co stanowi realizację zasady zawartej w art. 12 K.p.a. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 K.p.a.). Ponadto w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie organ powinien podać stronom przyczyny zwłoki i wskazać nowy termin załatwienia sprawy, co wynika z art. 36 § 1 K.p.a., zaś ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.). Podkreślić trzeba też, że samo informowanie o niezałatwieniu sprawy w terminie nie chroni organu przed zarzutem przewlekłego prowadzenia postępowania, ponieważ działania organu w tym zakresie również podlegają kontroli sądu administracyjnego. Chociaż zgodnie z treścią art. 35 § 1 K.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, to przedmiotowa sprawa do dnia 24 maja 2018 r., tj. do dnia wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, nie została zakończona wydaniem decyzji. Zwłoka jakiej dopuścił się PUODO w załatwieniu sprawy, nie budzi wątpliwości w świetle art. 35 § 1 K.p.a. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że do dnia wniesienia niniejszej skargi do Sądu, a także do dnia rozstrzygnięcia sprawa z wniosku E.B. z dnia 27 września 2016 r. nie została przez organ rozpatrzona w wymaganej prawem formie. Z akt sprawy wynika bowiem, że organ dysponując już w dniu 29 września 2016 r. wnioskiem (skargą) E.B. w przedmiocie przetwarzania danych osobowych w dniu 20 października 2016 r. wystosował do skarżącej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez: wskazanie danych osobowych, których przetwarzanie jest powodem jej złożenia, jakie konkretne działania i jakich podmiotów są powodem jej złożenia, podjęcia jakich działań żąda w kontekście art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 138), a także do jej własnoręcznego podpisania. Choć skarżąca uzupełniła braki w dniu 2 listopada 2016 r., a pismem z dnia 27 stycznia 2017 r. złożyła "skargę na przewlekłość postępowania w sprawie skargi z dnia 27 września 2016 r.", to organ dopiero pismami z dnia 7 marca 2017 r. wszczął postępowanie i zwrócił się do adwokat E. C oraz Rzecznika Praw Dziecka z siedzibą w [...] o złożenie stosownych wyjaśnień, które wpłynęły w dniu 21 i 27 marca 2017 r. Następnie skarżąca w dniu 18 kwietnia 2017 r złożyła wniosek o przesłanie jej potwierdzonych za zgodność z oryginałem odpisów wyjaśnień podmiotów, który GIODO postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] oddalił. Z kolei pismami z dnia 22 czerwca 2017 r. organ poinformował strony o zgromadzeniu materiału dowodowego wystarczającego do wydania decyzji administracyjnej pouczając o przysługujących ich uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 i art. 73 § 1 k.p.a. Skarżąca pismem z dnia 8 listopada 2017 r. złożyła ponownie do GIODO "skargę na przewlekłość postępowania w sprawie skargi z dnia 27 września 2016 r.", a pismem z dnia 23 marca 2018 r. wystąpiła z wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z oględzin akt postępowania toczącego się przed Rzecznikiem Praw Dziecka. Po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z dnia 31 maja 2018 r. wniosła o zobowiązanie skarżonych podmiotów do przedstawienia oświadczeń dotyczących przedmiotowej sprawy w trybie art. 75 § 2 K.p.a. Do dnia rozpatrzenia skargi przez Sąd upłynęło ponad 26 miesięcy, a wniosek nadal nie został rozpoznany. Analizując przebieg postępowania nie można przyjąć, że organ działał w sprawie wnikliwie i szybko, czy też bez zbędnej zwłoki monitorował sprawę. W świetle powyższego bezsporne jest, że organ pozostawał w przewlekłości w zakresie rozpoznania skargi E.B., a ta przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu, zarówno czas trwania postępowania z wniosku E. B., jak i brak zintensyfikowanych działań ze strony organu, które wskazywałyby jednoznacznie, że faktycznie zmierzał do jak najszybszego zakończenia postępowania, lecz na przeszkodzie stanęła okoliczność, która usprawiedliwiałaby choćby czasowy brak działania, zwłaszcza po zebraniu w sprawie pełnej dokumentacji, a także niedopełnienie obowiązku wynikającego z art. 36 § 1 k.p.a., bowiem w toku całego postępowania nie zawiadamiał strony o przyczynach zwłoki powodują, że konieczne stało się stwierdzenie, że przewlekłość organu w tej sprawie miała charakter rażącego naruszenia prawa. Ponadto przewlekłość ta trwa nadal, bowiem do dnia wyrokowania w niniejszej sprawie organ nie rozpoznał wniosku z dnia 27 września 2016 r. i nie zakończył postępowania wydaniem decyzji. Konieczne, zatem było zobowiązanie PUODO do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. Nie chodzi przy tym o samo rażące naruszenie art. 35 § 3 K.p.a., który wyznacza terminy prowadzenia postępowania administracyjnego, czy przepisu art. 12 K.p.a. statuującego zasadę szybkości postępowania, które to uchybienia są oczywiste, ale przede wszystkim o rażące naruszenie art. 8 K.p.a. w zw. z art. 36 K.p.a. Zgodnie z treścią art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Grzywna, o której mowa w art. 149 § 2 P.p.s.a. ma charakter dyscyplinująco-represyjny. Ustalając wysokość nałożonej grzywny (500 zł) Sąd wziął pod uwagę znaczny upływ czasu od dnia 27 września 2016 r., tj. dnia złożenia wniosku do dnia rozpoznania przez Sąd skargi, a także okoliczność, że w przedmiotowej sprawie nie została wydana decyzja. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 4 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, w pkt 2 na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a., w pkt 3 na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a., a w pkt 4 na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i art. 209 P.p.s.a.