III SA/Gd 81/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 12 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych oraz ich zwrotu oddala skargę. Decyzją z dnia 4 października 2017 r., Prezydent Miasta, działając na podstawie m.in. art. 2 pkt 11, art. 4, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 4, ust. 3, ust. 7-8 i 10, art. 28, art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.), w punkcie pierwszym ustalił, iż przyznane świadczenie wychowawcze na dziecko Z. T. pobrane w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2016 r. oraz od 01 lutego 2017 r. do dnia 31 maja 2017 r. w łącznej kwocie 3.500,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jednocześnie w punkcie 2 decyzji orzeczono o zwrocie w/w nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 3.500,00 zł. J. T. wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając, że wszystkie wymagane dokumenty złożył w terminie i zostały one zweryfikowane przez pracownika organu. Na ich podstawie wydano decyzję o przyznaniu świadczenia od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W dniu 16 stycznia 2017 r. otrzymał decyzję o zwrocie pobranego świadczenia w wysokości 1.500,00 zł, która została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Postępowanie trwało do 04 października 2017 r., a w maju 2017 r. złożył pismo o wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego od czerwca 2017 r. Wyjaśnił, że podstawą wyliczenia dochodów za pierwszy kwestionowany okres były dochody z maja 2015 r. kiedy rozpoczynał działalność gospodarczą, którą jednak zawiesił w dniu 31 maja 2015 r., z uwagi na zły stan zdrowia. Przy wyliczeniu dochodu nie uwzględniono jednak utraty dochodu. Dlatego wnosi o ponowne wyliczenie dochodów. Ponadto przyznane świadczenie zostało wydane na potrzeby dziecka i rodzina nie posiada obecnie środków, aby je zwrócić. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 grudnia 2017 r., na podstawie m.in. art. 5 ust. 1 i 3, art. 7 ust. 1-3, art. 25 ust. 4, art. 48 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, jako zgodną z prawem. Organ w uzasadnieniu orzeczenia powołał przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Ustalono, że J. T. w dniu 17 czerwca 2016 r. złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na syna Z. T., przedstawiając zaświadczenie o zarobkach. Decyzją z dnia 20 września .2016 r. przyznano wnioskowane świadczenie w okresie od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Dnia 09 listopada 2016 r. do organu wpłynęło zaświadczenie Oddziału Okręgowego PCK, z którego wynika, że żona wnioskodawcy zatrudniona jest na umowę zlecenia od dnia 01 września 2015 r. do dnia 01 czerwca 2016 r. oraz od dnia 01 września 2016 r. nadal, co miało wpływ na obliczenie dochodu rodziny. Według organu miesięczny dochód rodziny na osobę na dzień 01 kwietnia 2016 r. wyniósł 953,58 zł i przekroczył kwotę kryterium ustawowego uprawniającego do uzyskania świadczenia. W związku z niedopełnieniem przez stronę obowiązku zgłoszenia w organie faktu wykonywania innej pracy zarobkowej oraz wobec pouczenia o obowiązku informowania o wszystkich okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, organ I instancji uznał wypłacone stronie świadczenie wychowawcze w okresie od dnia 01 kwietnia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał stronę do jego zwrotu. Prezydenta Miasta decyzją z dnia 16 stycznia 2017 r., nr [...] uznał kwotę świadczeń wychowawczych wypłaconych J. T. w łącznej kwocie 1.500,00 zł. w okresie od 01 kwietnia do 30 czerwca 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi wraz z należnymi odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że decyzja ta nie może się ostać z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Z przedstawionych akt sprawy nie wynikało, aby decyzja przyznająca świadczenie została w jakikolwiek sposób wzruszona. Wskazano, że wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję, stanowi przesłankę wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Stwierdzono, że organ powinien wznowić postępowanie w sprawie i rozpatrzyć wniosek z uwzględnieniem nowych ujawnionych dokumentów, a rozstrzygnięcie powinno dotyczyć całego okresu świadczeniowego. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2017 r. organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie administracyjne, w następstwie czego Prezydent Miasta decyzją z dnia 07 czerwca 2017 r. uchylił decyzję z dnia 20 września 2016 r. przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Jednocześnie decyzją tą przyznano świadczenie na okres od 01 lipca 2016 r. do 31 stycznia 2017 r., odmawiając tego świadczenia w okresie od 01 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r oraz od 01 lutego 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. Następnie zawiadomieniem z dnia 22 sierpnia 2017 r., wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia wysokości i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a w dniu 04 października 2017 r. wydano ww. zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przywołał treść art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stwierdził, że w sprawie świadczenie przyznano na podstawie decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania. J. T. odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego, za okres od 01 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. oraz od 01 lutego 2017 r. do 30 września 2017 r. Dalej wskazano, że na obecnym etapie postępowania nie bada się dochodów strony, ani też uprawnień do świadczenia, bo okoliczności te podlegały badaniu i rozstrzygnięciu w ramach wznowionego postępowania ustalającego prawo do świadczenia. Argumenty strony dotyczące trudnej sytuacji finansowej nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. J. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego , wnosząc o jej uchylenie i ponowne wyliczenie dochodu. W uzasadnieniu skargi skarżący opisał dotychczasowy przebieg postępowania. Opisał również swoją trudną sytuację rodzinną i finansową, podnosząc że nie dysponuje środkami umożliwiającymi zwrot świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Działając w zakreślonych wyżej ramach Sąd doszedł do przekonania, że przedmiotowa skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 grudnia 2017 r., która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 4 października 2017 r. wydaną w stosunku do J. T. (dalej - jako "skarżący") w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz jego zwrotu. Kwestia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego została uregulowana w art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm., zwanej dalej "u.p.p.w.d."). Zgodnie z art. 25 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W świetle ustępu 2 tego artykułu (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji) za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: 1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; 1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu, po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a, 2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art.16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego; 5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 6 ustawy). W rozpoznawanej sprawie organy trafnie uznały, że w sprawie zaistniała podstawa do uznania świadczenia za nienależnie pobrane określona w art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2017 r. nr [...] organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia uprawnień do świadczenia wychowawczego na skarżącego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., jednocześnie zobowiązując stronę do złożenia oświadczeń i dokumentów w celu wyjaśnienia okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Po przeprowadzeniu wznowieniowego postępowania, decyzją z dnia 7 czerwca 2017 r., nr [...], Prezydent Miasta uchylił własną decyzję z dnia 20 września 2016 r. przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 01 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. Jednocześnie organ przyznał świadczenie na okres od 1 lipca 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. oraz odmówił prawa do tego świadczenia na okres od 01 kwietnia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2016 r. oraz od dnia 01 lutego 2017 r. do 30 września 2017 r. Bezsporne było w sprawie, że ww. decyzja została doręczona skarżącemu i jest prawomocna. Powyższa sytuacja wyczerpuje zatem przesłankę określoną w art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.d.w. skutkującą uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane. Dla jego zastosowania decydujące znaczenia ma bowiem wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność decyzji przyznającej świadczenie z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa albo czy wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Właśnie ta druga przesłanka zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż świadczenie wychowawcze zostało przyznane skarżącemu na podstawie decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania. Treść przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. jest jednoznaczna, bowiem przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany. Innymi słowy, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12, dostępny www.orzecznia.nsa.gov.pl). Ustawodawca w omawianym przepisie nie określa żadnych dodatkowych przesłanek, w tym nie uzależnia jego zastosowania od spełnienia warunków, o których mowa w innych przepisach ustawy. Omawiana regulacja stanowi samodzielną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i nie przewiduje ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia ani istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Tak więc bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostają podnoszone przez skarżącego okoliczności co do prawidłowości ustaleń, czy skarżącemu świadczenie to przysługiwało i jaka jest jego sytuacja finansowa. Te ustalenia bowiem były poczynione w toku postępowania wznowieniowego. Ponadto, nie bada się w niniejszym postępowaniu dochodów, na co również prawidłowo wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kwestie te nie podlegają już więc ponownej kontroli, dlatego nie mogą stanowić istoty niniejszego postępowania, ani też być przedmiotem jakichkolwiek rozważań. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, organy administracji orzekające w sprawie ustaliły istotne okoliczności dla prawidłowego rozpoznania sprawy i dokonały prawidłowej oceny materiału zgromadzonego w sprawie, czemu dały wyraz w uzasadnieniu wydanych decyzji. Sąd również z urzędu nie dopatrzył się naruszenia zasad postępowania administracyjnego, jak również przepisów prawa materialnego. Należy wskazać, że na kwotę nienależnie pobranego świadczenia, podlegającą zwrotowi składają się wypłacone świadczenia wychowawcze za na okres od 01 kwietnia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2016 r. oraz od dnia 01 lutego 2017 r. do 31 maja 2017 r. (7 x 500 zł). Ponadto, trzeba podkreślić, że nie każde stwierdzenie naruszenie prawa pozwala Sądowi na uchylenie decyzji w całości lub w części. Unormowanie zawarte w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowi o naruszeniu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszeniu prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku powoływania się na naruszenie przepisów prawa, skuteczne podniesienie zarzutów w tym zakresie wymaga wykazania, że powołane naruszenie miało wpływ lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (nie mogą to być hipotetyczne twierdzenia strony). Skarżący istnienia takiego wpływu nie wykazał. Podsumowując dokonane rozważania, należy uznać, że brak było podstaw do wzruszenia i wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych decyzji. Na marginesie rozważań można wskazać, że przywoływana przez skarżącego trudna sytuacja finansowa i materialna, a zwłaszcza rodzinna, jak podniósł organ odwoławczy, może stanowić podstawę do wystąpienia do organu I instancji o zastosowanie ulg w spłacie należności stosownie do regulacji zawartej w art. 25 ust.10 u.p.p.w.d. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnego pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.