VIII SA/Wa 691/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z [...] sierpnia 2018 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, zwanej dalej: k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Głównego Specjalistę Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej: organ I instancji, Prezydent) z [...] czerwca 2018 r., znak: [...], orzekającą o odmowie przyznania A.M. świadczenia wychowawczego na rzecz dzieci: A. i M. rodzeństwa M. na okres 2017/2018. Powyższą decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] września 2017 r. do [...] Centrum Polityki Społecznej Wydział do Spraw Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego w [...] (dalej: [...]CPS w [...]) wpłynął wniosek A.M. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca, strona) o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz dzieci: A. M., urodzonej [...] września 2005 r. i M. M., urodzonego [...] kwietnia 2010 r. na okres zasiłkowy 2017/2018. We wniosku podała adres zamieszkania w G. (tymczasowo) i wskazała, że w skład jej rodziny wchodzi [...] osoby: skarżąca, mąż i dwoje dzieci. W oświadczeniu z [...] sierpnia 2017 r. skarżąca wskazała adres zamieszkania tymczasowo w G. oraz zameldowania w [...]. Pismem z [...] września 2017 r. znak: [...][...]CPS w [...] przekazał ww. wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej: MOPS), jednocześnie informując, że w tej sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Cała rodzina mieszka bowiem na terytorium G. i podlega wyłącznie ustawodawstwu g.. Decyzją z [...] listopada 2017 r., znak: [...], organ I instancji odmówił skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia na okres zasiłkowy 2017/2018. Na skutek odwołania strony, Kolegium decyzją z [...] grudnia 2017 r. znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując w uzasadnieniu na konieczność ustalenia miejsca zamieszkania wnioskodawczyni i jej dzieci. Po ponownej analizie zebranej dokumentacji Prezydent decyzją z [...] stycznia 2018 r., znak: [...] odmówił prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na rzecz małoletnich dzieci. Na skutek kolejnego odwołania, Kolegium decyzją z [...] marca 2018 r., znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując w uzasadnieniu na rozważenie skierowania korespondencji bezpośrednio do skarżącej celem ustalenia jej faktycznego miejsca zamieszkania, woli/zamiaru tam zamieszkiwania, okresu przebywania w tym miejscu, zamiaru dalszego tam przebywania, zamiaru, możliwości zmiany miejsca zamieszkania, miejsca uczęszczania dzieci do szkół. Organ I instancji pismem z [...] kwietnia 2018 r. zwrócił się do wnioskodawczyni o złożenie oświadczenia o faktycznym miejscu zamieszkania. W odpowiedzi na powyższe, w piśmie z [...] kwietnia 2018 r. skarżąca oświadczyła, że na terytorium G. przebywa czasowo razem z mężem i dziećmi w wieku [...] i [...] lat. Wyjaśniła też, że w G. będą przebywać aż do ukończenia gimnazjum przez córkę A., która w tym roku będzie uczęszczała do drugiej klasy gimnazjum greckiego. Z chwilą ukończenia przez córkę tego gimnazjum, rodzina nosi się z zamiarem powrotu do Polski do [...], gdzie ma mieszkanie. Decyzją z [...] czerwca 2018 r., znak: [...], organ I instancji, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851, zwanej dalej: u.p.p.w.d.), odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz jej dzieci w oparciu o wniosek z [...] września 2017 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż okoliczność zamieszkiwania wnioskodawczyni na terytorium innego państwa (G.) ma charakter stały. Strona, pomimo deklaracji czasowego pobytu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (RP), swoją postawą ujawnia faktyczny zamiar zamieszkiwania na terytorium G. co najmniej do zakończenia edukacji szkolnej przez jej dziecko. W okresie zasiłkowym 2017/2018 wymogu zamieszkiwania na terytorium RP przez okres, w jakim miałyby być wypłacane świadczenia wychowawcze, określonego w art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d., nie można zatem uznać za spełniony. Organ I instancji ustalił również, że skarżąca oraz członkowie jej rodziny w ww. okresie zasiłkowym nie są objęci ubezpieczeniem zdrowotnym na terenie RP, co potwierdza brak zamiaru strony zamieszkiwania w Polsce. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca, podnosząc że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, bowiem organ w sposób niedostateczny ustalił stan faktyczny dotyczący jej rodziny. Zdaniem skarżącej, organ I instancji nie określił i nie sprawdził, czy pobyt czasowy jej rodziny w G. jest w centrum ich zainteresowań życiowych oraz błędnie zinterpretował przepis art. 25 kodeksu cywilnego. Skarżąca oświadczyła, że wraz ze swoją rodziną nie ma zamiaru mieszkać na stale i przebywać w G.. Podała, że czasowe miejsce pobytu w G. nie stanowi centrum aktywności życiowej. Wyjaśniła, iż zarówno ona, jak i jej mąż od dłuższego czasu nie mogą znaleźć żadnej pracy na terenie G.. Egzystują tylko dzięki pomocy jej rodziców emerytów, mieszkających w [...], przy ulicy [...][...] m [...]. Skarżąca podała, że jej dzieci: córka A. lat [...] i M. lat [...] uczęszczają do polskiej szkoły podstawowej - Zespół Szkół im. [...] przy ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w A., dlatego też nie chciałaby obecnie zakłócać im komfortu psychicznego nagłym przerwaniem nauki i zjechaniem do Polski. Wyjaśniła, że na terenie G. nie mają stałego miejsca zamieszkania, mieszkają w różnych miejscach, użyczanych im gościnnie przez ludzi dobrego serca greckiego pochodzenia. Kolegium wskazaną na wstępie decyzją z [...] sierpnia 2018 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie oraz przytoczyło brzmienie art. 1 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d. Organ odwoławczy wskazał, że skoro złożony przez skarżącą wniosek dotyczy okresu zasiłkowego 2017/2018, to stosownie do art. 1 ust. 3 ww. ustawy skarżąca wraz z rodziną musiałaby zamieszkiwać na terytorium Polski od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. Tymczasem z załączonych do akt sprawy dokumentów, w tym oświadczenia skarżącej z [...] sierpnia 2017 r. oraz jej pisma z [...] kwietnia 2018 r. wynika, że wraz z całą rodziną mieszka na terytorium G., gdzie będą przebywać do ukończenia gimnazjum przez córkę. Kolegium wyjaśniło, że samo zameldowanie skarżącej w Polsce nie dowodzi zamieszkiwania w danej miejscowości ([...]), czyli adres zameldowania nie przesądza o miejscu zamieszkania osoby. Zdaniem organu II instancji, w przedmiotowej sprawie aktualne centrum życiowe działalności rodziny skarżącej nie koncentruje się na terytorium RP, tylko w G.. We wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego z [...] września 2017 r. wnioskodawczyni podała dane adresowe potwierdzające zamieszkanie na terenie tego państwa, a w piśmie z [...] kwietnia 2018 r. oświadczyła, że w najbliższych latach nie zamierza z rodziną wrócić do Polski (póki córka nie ukończy gimnazjum w G.). Zdaniem Kolegium, bez znaczenia jest zapewnienie skarżącej, że nosi się z zamiarem powrotu do Polski, do R., gdzie ma mieszkanie i jest zameldowana. Nie wystarczy bowiem sam zamiar stałego pobytu na terytorium RP, jeśli nie ma na tym terytorium fizycznego przebywania. Dlatego na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego nie można było przyjąć, że w okresie zasiłkowym 2017/2018 skarżąca zamieszkuje w R.. Bez znaczenia jest także fakt podnoszony przez skarżącą w załączonych do akt sprawy dokumentach, że pobyt w G. jest tymczasowy, a ona wraz z rodziną jest zameldowana w Polsce. Warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest bowiem zamieszkiwanie na terytorium RP przez okres, w jakim świadczenie to ma być pobierane. Skoro strona nie spełnia warunku zamieszkiwania na terytorium RP w okresie na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, to brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, żądając uchylenia decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 25 kodeksu cywilnego, art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. i art. 8 ust. 4 – powinno być art. 8ust. 1 pkt 4 u.p.p.w.d.). W uzasadnieniu skargi przedstawiła swoją sytuację bytową w G.. Podniosła, że pomimo składanych wyjaśnień organy orzekające w sprawie odmówiły jej przyznania wnioskowanych świadczeń na dzieci, uznając za udowodniony brak zamieszkania rodziny na terenie Polski. W ten sposób nietrafnie oceniono zebrany materiał dowodowy, a w konsekwencji rozstrzygnięto sprawę. Skarżąca podniosła, że za mieszkanie własnościowe w [...] ponoszą comiesięczne opłaty (opłata mieszkaniowa, media). Z adresem [...] zarejestrowane są także należące do niej, męża i rodziców (we współwłasności) samochody. W G. przebywa jedynie czasowo w celu utrzymania związku małżeńskiego oraz wychowania dzieci w pełnej rodzinie. Dodała przy tym, że na terenie G. nie pracuje, zajmuje się wychowaniem swoich dzieci, nie posiadają tam miejsca stałego zamieszkania, ciągle przenoszą się z miejsca na miejsce. Korzystają z pomocy ludzi, którzy oferują im możliwość bezpłatnego mieszkania. Mąż pracuje dorywczo, nie posiadając stałego zatrudnienia. Dzieci natomiast uczęszczają do Polskiej Szkoły Podstawowej przy Ambasadzie w A.. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wskazało, że podniesione w skardze okoliczności były brane pod uwagę przy rozpoznaniu przedmiotowej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja nie naruszają prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci w okresie zasiłkowym 2017/2018 uznając, że w tym czasie nie mieszkała ona wraz z rodziną na terenie Polski, tylko w G., a więc nie spełnia przesłanki określonej w art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d., warunkującej uzyskanie wnioskowanego świadczenia. Organy uznały ponadto, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (pismo MCPS w W. z [...] września 2017 r.). Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.p.p.w.d., prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 18 ust. 1 cytowanej ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia [...] października do dnia [...] września roku następnego. Sąd podziela stanowisko organu I instancji, że cytowana ustawa nie zawiera definicji "miejsca zamieszkania" i zastosowanie mają tu przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwanej dalej: k.c.). Zgodnie z treścią art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania (art. 28 k.c.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że ustalenie zamiaru stałego pobytu, a więc woli stałego zamieszkiwania, powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić więc wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej i stanowi jej centrum życiowe (postanowienie NSA z 30 marca 2006 r., sygn. akt I OW 265/05, LEX nr 198360). Ponadto samo zameldowanie nie dowodzi zamieszkiwania w danej miejscowości, czyli adres zameldowania nie przesądza o miejscu zamieszkania osoby fizycznej (postanowienie NSA z 24 września 2014 r., sygn. akt I OW 96/14, Lex nr 1529075). Wskazuje się ponadto, że określenie "miejsce zamieszkania" jest konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Powszechnie przyjmuje się, że oba te elementy muszą występować łącznie. Dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy zatem ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. O miejscu zamieszkania rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania. Wskazać należy, że powołana u.p.p.w.d., uzależniając przyznanie świadczenia wychowawczego od zamieszkiwania na terytorium RP, wprowadza też wymóg zamieszkiwania przez okres, w jakim wnioskodawcy mają otrzymywać to świadczenie. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca wraz z rodziną w okresie zasiłkowym 2017/2018 z pewnością nie zamieszkiwała na terytorium RP, tylko w G. pod adresem: [...]ul. [...][...],[...]. Wprawdzie we wniosku o świadczenie wychowawcze z [...] września 2017 r. oraz w piśmie z [...] kwietnia 2018 r. wskazała, że pobyt jej rodziny w G. ma charakter tymczasowy, gdyż na stałe jest zameldowana w [...], ul. [...][...], to jednak w okolicznościach tej sprawy, kiedy w G. dzieci skarżącej uczęszczają do szkół, jej mąż pracuje tam dorywczo, a cała rodzina planuje wrócić do Polski dopiero po ukończeniu przez córkę gimnazjum greckiego (w okresie 2017/2018 była on uczennicą [...] klasy), nie można wyprowadzić wniosku, że strona zamieszkuje w Polsce w rozumieniu art. 25 k.c. Brak bowiem jest występujących łącznie obu elementów (corpus i animus) określających zamieszkiwanie skarżącej i jej rodziny w Polsce. Wolę stałego pobytu skarżąca zaprezentowała w złożonym do akt przedmiotowej sprawy pełnomocnictwie udzielonym ojcu S.B., gdzie oceniła swój pobyt w G. jako zamieszkiwanie na stałe, natomiast adres w [...] wskazała jedynie jako adres zameldowania. Skarżąca zdecydowanie przy tym określiła, że w najbliższym czasie jej rodzina nie ma zamiaru powrotu do Polski, przynajmniej do czasu ukończenia przez córkę szkoły na poziomie gimnazjalnym. Konkretnie więc nie wskazała daty powrotu rodziny do Polski. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego wpłynął do organu [...] września 2017 r., a więc w okresie zasiłkowym 2017/2018. Nie ulega więc wątpliwości, że w ww. okresie miejscem zamieszkania skarżącej i jej rodziny nie było terytorium RP, czego wymagał przepis art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d. w związku z art. 1 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Główny ośrodek działalności i centrum życiowym skarżącej i jej rodziny była w tym czasie G.. Zdaniem Sądu, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są podnoszone przez stronę okoliczności, że pobyt w G. ma charakter czasowy oraz że skarżąca planuje powrócić do Polski, gdzie jest zameldowana. Jak wyżej wskazano, warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest zamieszkiwanie na terytorium RP przez okres, w jakim świadczenie ma być otrzymywane. W niniejszej sprawie jednoznacznie zostało ustalone, że miejscem zamieszkania strony i jej rodziny we wskazanym okresie nie jest terytorium RP, tylko G.. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że organy orzekające prawidłowo uznały, że skarżąca nie spełnia przesłanki warunkującej przyznanie jej prawa do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d., co skutkowało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Prawidłowo też stwierdziły, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa materialnego ani procesowego. Postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami określonymi w k.p.a. Organy administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy oraz w należyty sposób uzasadniły zajęte stanowisko. Natomiast wskazane w skardze przepisy art. 5 ust. 3 oraz art. 8 ust. 1 pkt 4 u.p.p.w.d. nie mają zastosowania w tej sprawie, z uwagi na brak zamieszkiwania wnioskodawczyni na terenie RP w okresie zasiłkowym oraz brak zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku, uznając skargę za bezzasadną.