I SA/Wa 744/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg Województwa [...] w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...]z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Muzeum [...] w [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2017 r., nr [...]. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy. Wskazaną na wstępie decyzją Wojewoda - po rozpatrzeniu wniosku P. Z. - działając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51), orzekł, że położona w gminie [...] działka nr [...] ark. mapy 2, obręb [...], zapisana w KW [...], w części o pow. [...] ha, oznaczona na mapie stanowiącej integralną część decyzji kolorem czerwonym, wraz z położonym na niej zespołem pałacowo-parkowym oraz działka oznaczona numerem [...] ark. Mapy [...], obręb [...], zapisana w KW [...], o pow. [...] ha, nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.). Wojewoda uzasadnił, że dowody w sprawie wskazują, że część pałacowo-parkowa nie miała związku funkcjonalnego z częścią gospodarczą majątku [...]. Istniała wyraźnie wyodrębniona część gospodarcza majątku, a gospodarstwo rolne z wyodrębnionym podwórzem mogło działać samodzielnie. Odwołania od powyższej decyzji wnieśli Marszałek Województwa [...] i Muzeum [...] w [...]. Zarzucili oni organowi I instancji błędną ocenę, że nie istniały przesłanki uzasadniające przejecie nieruchomości na rzecz Państwa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 5 marca 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2017 r. Organ odwoławczy uzasadnił, że objęte wnioskiem działki były częścią majątku [...], stanowiącego własność J. Z. Majątek ten objęty został reformą rolną. W ocenie Ministra Wojewoda [...] prawidłowo orzekł, że nieruchomości wskazane w decyzji organu I instancji nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. Przy czym dla celów postępowania niezbędny był podział obszaru wskazanej działki ewidencyjnej [...] na część dworsko – parkową oraz gospodarczą. Opinię w przedmiocie wyznaczenia granic zespołu pałacowo – parkowego wykonał biegły. Ze skargą na powyższe rozstrzygnięcie wystąpiło Województwo [...] zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r., poprzez jego niewłaściwe zastopowanie, prowadzące do uznania zespołu pałacowo - parkowego w [...], wchodzącego w skład "[...]", za część nieruchomości ziemskiej niepodpadającej pod działanie ww. dekretu, z uwagi na brak powiązania funkcjonalnego zespołu z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej; 2. przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez niedokonanie wszechstronnej oceny materiału dowodowego, skutkujące wadliwym ustaleniem stanu faktycznego i błędnym przyjęciem, iż zespół pałacowo - parkowy w [...] nie łączył związek funkcjonalny z częścią gospodarczą nieruchomości ziemskiej. W związku z powyższymi zarzutami skarżące Województwo wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra i poprzedzającego go orzeczenia Wojewody oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Powyższa skarga została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 744/18. Kolejną skargę na powyższe rozstrzygniecie złożyło Muzeum [...] w [...]. W skardze tej zarzuciło naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z 6 września 19444 o reformie rolnej, przez niewłaściwą interpretację art. 6 i 7 dekretu, przez ich niezastosowanie, § 11 i § 44 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przez ich niezastosowanie; 2) błędne ustalenia faktyczne i niewłaściwą ich interpretację. W oparciu o powyższe zarzuty Muzeum wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji uzasadniając, że wydane orzeczenie narusza jej prawa, jako użytkownika wieczystego przedmiotowej nieruchomości, na której prowadzona jest działalność kulturalna przez Muzeum [...]. Skarga ta została zarejestrowana na pod sygn. akt I SA/Wa 745/18. W odpowiedzi na wniesione skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z 25 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 745/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 111 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 745/18 i I SA/Wa 744/18 oraz postanowił prowadzić je pod sygn. I SA/Wa 744/18. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały podniesione w skardze, ale które miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada, czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi, opisanymi w art. 156 § 1 kpa, prowadzącymi do jego nieważności. Kierując się powyższą regułą Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzające ją orzeczenie organu I instancji są obciążone tego rodzaju wadą. Jak wynika z przedłożonego do akt sprawy poświadczenia aktu zgonu P. Z. osoba ta zmarła [...] kwietnia 2016 r. (k. 52 akt sądowych sygn. I SA/Wa 745/18). Zmarły był wnioskodawcą, a zarazem uczestnikiem postępowania prowadzonego w przedmiocie wyłączenia części objęcia majątku [...] spod działania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Osoba ta zmarła w toku prowadzonego postępowania przed wydaniem decyzji w sprawie. Oznacza to, że zaskarżone rozstrzygnięcie oraz orzeczenie je poprzedzające, zostały skierowane do osoby, która nie mogła mieć w tym postępowaniu statusu strony, w rozumieniu art. 28 kpa. Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera przepisów, które wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej, jednak zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, podzielany w pełni przez skład orzekający w sprawie, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 kpa. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony, prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06 Lex nr 505429, z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 708/12 Lex nr 1452172). Jest to bowiem uchybienie procesowe, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. W postępowaniu administracyjnym musi bowiem istnieć, nie tylko organ administracyjny, mający zdolność prawną do jego prowadzenia, ale również strona (strony), o prawach której organ ów orzeka w danym postępowaniu. Zdolność bycia stroną postępowania administracyjnego wiązać zaś należy (poza posiadaniem przez jednostkę interesu prawnego w sprawie) z przynależną jej zdolnością prawną. Tą z kolei, w przypadku osób fizycznych, ma każdy od chwili urodzenia (art. 8 kc.). Kończy się ona natomiast z chwilą śmierci. W konsekwencji także, przysługujący osobie fizycznej status strony, w rozumieniu art. 28 kpa, z chwilą jej śmierci wygasa. Nie ulega zatem wątpliwości, że wnioskodawca postępowania administracyjnego P. Z., jako osoba nieżyjąca (a więc niemająca zdolności prawnej), nie mógł być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a przez to w stosunku do niego nie można było prowadzić postępowania (w tym postępowania odwoławczego), ani skierować wydanych w nim rozstrzygnięć. Skoro zaś do takiej sytuacji doszło, to należy stwierdzić, iż orzeczenie wydane w I i II instancji obarczone jest od ich wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co skutkować musi stwierdzeniem jego nieważności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa. Mając zaś na względzie, że zarówno zaskarżona decyzja jak też poprzedzające ją rozstrzygnięcie podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odnosił się do merytorycznych zarzutów skarg, gdyż z uwagi na stwierdzoną wadę nieważności, byłoby to przedwczesne. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 119 pkt 1 ppsa., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.