IV SA/Wa 2202/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rząsa, sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant st. sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia spełnienia warunków do ubiegania się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, dalej "Prezes IPN", "organ", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z [...] kwietnia 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że R. T. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 690), dalej "ustawa o działaczach opozycji". Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: R. T. wniósł o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków o jakich mowa w art. 4 ww. ustawy o działaczach opozycji. Decyzją z [...] kwietnia 2018 r. Prezes IPN wydał decyzję nr [...] o odmowie potwierdzenia posiadania przez R. T. warunków o jakich mowa w art. 4 ww. ustawy. R. T. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] czerwca 2018 r. Prezes IPN utrzymał własne orzeczenie w mocy. Uzasadniając zaskarżoną decyzję, Prezes IPN wskazał w szczególności, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: - która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, - co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono teczkę personalną tajnego współpracownika ps. "[...]", dotyczącą R. T., s. W., ur. [...] listopada 1957 r. w R., z której wynika, że pozyskanie do współpracy R. T. miało miejsce w czasie zatrzymania go w R. w związku z rozpowszechnianiem nielegalnych wydawnictw (sygn. IPN [...]). W teczce personalnej znajduje się napisane odręcznie zobowiązanie z [...] grudnia 1981 r. podpisane imieniem i nazwiskiem wnioskodawcy – R. T., zawierające informację o posługiwaniu się w trakcie współpracy pseudonimem "[...]" następującej treści: "Zobowiązuję się do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa. Jednocześnie zobowiązuję się również do zachowania tego faktu w ścisłej tajemnicy. Podczas kontaktów ze Służbą Bezpieczeństwa celem zachowania pełnej konspiracji będę "się posługiwał pseudonimem "[...]". Z notatki służbowej znajdującej się w teczce personalnej wynika, że z R. T. odbyto w dniu [...] stycznia 1982 r. spotkanie, podczas którego nie przekazał żadnych informacji, w związku z czym omówiono z nim sposób nawiązania kontaktu z pracownikiem SB na terenie P. W teczce personalnej odnaleziono ponadto meldunek z dnia 27 kwietnia 1982 r. skierowany do Naczelnika Wydziału III Komendy Wojewódzkiej MO w L. z zapisem o treści: "W załączeniu zwracam teczkę personalną i pracy t.w. ps. "[...]" zarejestrowanego przez Was pod nr [...] T.w. w dniu 1 marca 1982 r. został skreślony z listy studentów Politechniki [...], wymeldował się z akademika i powrócił do R. W związku z tym jego osoba nie przedstawia dla naw wartości operacyjnej. Zał. 1. pracy, 1.person ". Rejestrację R. T. jako tajnego współpracownika ps. "[...]" potwierdzają zapisy na karcie [...] i karcie [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej b. WUSW w L. (sygn. IPN [...]). Z zapisów tych oraz z zapisów z dziennika rejestracyjnego b. WUSW w L. (sygn. IPN [...]) wynika, że R. T. był zarejestrowany przez Wydz. III KWMO w L. do numeru [...] w dniu [...] grudnia 1981 r. jako tajny współpracownik ps. "[...]", wyeliminowany w dniu [...] września 1982 r. z powodu zmiany miejsca zamieszkania, materiały złożono do archiwum pod nr [...]. Z kolei z kserokopii dziennika archiwalnego teczek personalnych i pracy wyeliminowanej agentury sygnatura [...] od nr [...] do [...] (sygn. IPN [...]) wynika, że do nr [...] zostały wpisane akta dot. R. T., ps. "[...]", składające się z 1 teczki personalnej i 1 teczki pracy, zniszczone protokołem brakowania nr [...] z [...] lutego 1988 r. oraz protokołem brakowania nr [...] z dnia [...] grudnia 1989 r. (sygn. IPN [...]) . Prezes IPN uznał, że zobowiązanie R. T. spełnia kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Zobowiązanie zostało wytworzone przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Dokument ten zawiera wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Wyraża gotowość do aktywnej współpracy z aparatem bezpieczeństwa, udzielenia informacji "Służbie Bezpieczeństwa", świadomość konieczności zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy, posłużenie się pseudonimem. Pozyskanie zobowiązania do współpracy było pierwszym etapem działania w celu operacyjnego zdobywania informacji przez organy bezpieczeństwa przy pomocy TW. Skarżący błędnie wskazuje, że zobowiązanie do współpracy nie jest dokumentem, o jakim mówi art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Prezes IPN wskazał, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia się całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Postępowanie prowadzone przez Prezesa IPN służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania skarżącego i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniony w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] czerwca 2018 r. wniósł R. T. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił, że: swoją decyzję Prezes IPN oparł nie na obowiązującej go treści art. 4 pkt 2 w/w ustawy ale tylko na jej okrojonej przez siebie części w sposób, który zaprzeczył intencji ustawodawcy i całkowicie zmienił sens i brzmienie tego artykułu, łamiąc w ten sposób obowiązujące go w tym względzie prawo, nie uwzględniając przy tym argumentów zawartych w odwołaniu z 27 kwietnia 2018 r. od decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nr [...] z [...] kwietnia 2018 wydanej w tej samej sprawie, które przypominały o potrzebie prawidłowego odczytania intencji ustawodawcy względem brzmienia w/w art. 4 pkt 2. decyzja Prezesa IPN z [...] czerwca 2018 roku łamie zasadę równości wobec prawa, ponieważ ta sama instytucja (Instytut Pamięci Narodowej) formułując odpowiedź na to samo pytanie, dotyczące takiego samego zagadnienia, w którym chodzi o stwierdzenie, czy zobowiązanie do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa jest świadectwem na współpracę z tymi organami czy też nie, udziela ją w odmienny, wzajemnie sobie zaprzeczający sposób raz w postępowaniu lustracyjnym, gdy na podstawie stwierdzenia charakteru tego zobowiązania chodzi o potwierdzenie lub zaprzeczenie faktu współpracy z organami bezpieczeństwa państwa a drugi raz w postępowaniu administracyjnym, gdy chodzi o potwierdzenie lub zaprzeczenie charakteru zobowiązania rozpatrywanego przez Prezesa IPN, o którym to charakterze mówi art. 4 pkt 2 w/w ustawy. Prezes IPN podejmował swoją decyzję w sposób dowolny i nie mający żadnej podstawy prawnej, nie konfrontując jej wcale ani z literaturą przedmiotu ani licznym orzecznictwem sądowym w sprawach lustracyjnych, dotyczących bezpośrednio rozpatrywanego przez niego zagadnienia a wskazywanych w odwołaniu z 27 kwietnia 2018 r., które wyraźnie pokazują, że brzmienie art. 4 w/w ustawy jest kontynuacją ustaleń, jakich dokonano i w tej literaturze i w tym orzecznictwie wcześniej w stosunku do w/w ustawy, względem zagadnienia czy dokument, jakim jest zobowiązanie do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa może być traktowany jako świadectwo czy wskazanie na taką współpracę czy też nie. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej również "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Podkreślić należy, że dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu, sąd, stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten umożliwia sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów. Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o powyższe kryteria Sąd orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem decyzja będąca przedmiotem skargi nie narusza prawa. Przedmiotem oceny legalności jest w niniejszej sprawie decyzja wydana na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu uznał, że wobec zachowania się w archiwum IPN dokumentów dotyczących zwerbowania skarżącego do współpracy organ nie może potwierdzić jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 4 ust. 2 ww. ustawy). W ocenie Sądu celowe jest przypomnienie w jakim celu została uchwalona ustawa o działaczach opozycyjnych. Na wstępie należy zatem przywołać uzasadnienie wniosku o uchwalenie ustawy (Druk nr 2137 Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 30 stycznia 2014 r.) "Celem ustawy było przyznanie szczególnego statusu działaczom opozycji i osobom represjonowanym z powodów politycznych angażujących się w latach 1956–1989 w działalność antykomunistyczną. Wprowadzane rozwiązania mają być wyrazem docenienia wyjątkowej roli tych osób w procesie odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności" (....) Przewiduje pierwszeństwo w przyznaniu tym osobom pomocy socjalnej oraz stwarza wyraźną podstawę do udzielenia pomocy w zakresie udogodnień komunikacyjnych, świadczeń mieszkaniowych, kulturalnych, zdrowotnych i oświatowych realizowanych przez samorząd terytorialny (...) zagwarantowanie pomocy działaczom opozycji antykomunistycznej i osobom represjonowanym znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji materialne (...). Projektowana ustawa zakłada, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie będzie przysługiwał osobie, która była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że bez wiedzy przełożonych czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka. Status działacza opozycji lub osoby represjonowanej nie będzie również przysługiwał osobie co do której, zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (...)".Należy zatem przyjąć, że celem ustawodawczym była ochrona interesów osób będących działaczami opozycji antykomunistycznych czy osób represjonowanych a nie piętnowanie tych, którzy takimi działaczami nie byli. Ustawa w art. 4 w sposób jasny wskazuje, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych mogą ubiegać się tylko takie osoby które nie były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa i co do których nie zachowały się dokumenty w IPN wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach wykonywanych przez nią charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (przesłanki muszą być spełnione łącznie). A contrario, gdy tego rodzaju dokumenty zostaną odnalezione (zachowane) nie można osobie ubiegającej się przyznać statusu osoby o jakiej mowa w art. 2 -3 ustawy. Stan faktyczny ustalony przez organ wskazuje, że w IPN odnaleziono podpisane w dniu [...] grudnia 1981 r. przez R. T. zobowiązanie do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa i zachowanie tego faktu w ścisłej tajemnicy. Zobowiązanie do współpracy spełnia kryteria dokumentu opisanego w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. było wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Ma rację organ wywodząc, że przy badaniu czy istnieją podstawy do uznania statusu osoby represjonowanej organ nie bada prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w IPN dokumentów. Ustawodawca w sposób jasny wskazał, że sam fakt odnalezienia dokumentów w IPN, o ile spełniają one kryterium "wytworzenia" przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ państwa determinuje wydanie decyzji odmownej. Ustawa nie precyzuje pojęcia "dokumentów". Należy zatem sięgnąć do ustawy z dnia18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016, ze zm.), która reguluje kwestie ewidencjonowania, gromadzenia, przechowywania, opracowywania, zabezpieczenia, udostępniania i publikowania dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944r. do dnia 31 lipca 1990 r. W art. 7 ust. 1 precyzuje na potrzeby ustawy pojęcie "dokumentów". Są nimi m.in: 1) wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji; 2) niezbędne do analizy informacji środki pomocnicze, a w szczególności programy na użytek zautomatyzowanego przetwarzania danych. W związku z tym znajdujące się w zasobach IPN podpisane w dniu [...] grudnia 1981 r. przez R. T. zobowiązanie do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa jest dokumentem organów bezpieczeństwa państwa, a ponieważ dokument "zobowiązanie" został wytworzony przy jego udziale, spełnia kryteria o jakich mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Ma także rację organ wywodząc, że w świetle art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji w postępowaniu tym organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w dokumentach. Nie jest uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. Do organu nie należy także ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. W związku z tym, będąc związany treścią art. 4 ustawy o działaczach opozycji, organ zasadnie odmówił skarżącemu przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Wobec powyższego kwestie podniesione przez skarżącego w skardze nie wpływają na treść rozstrzygnięcia. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.