II SA/Wa 285/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (sprawozdawca), Anna Mierzejewska, Protokolant specjalista Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2016 r. sprawy ze skargi Centrum [...] w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów przyuczenia do wykonywania określonej pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Centrum [...] w [...] kwotę 680 (słownie: sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 2015 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] września 2015 r., którą to decyzją odmówiono Centrum [...] z siedzibą w [...] dofinansowania kosztów przyuczenia do wykonywania określonej pracy w zawodzie ślusarza młodocianego pracownika G.W. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 70b ust. 1 pkt 2, ust. 6 i ust. 7 i 11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) w związku z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 352 z dnia 24 grudnia 2013 r., str. 1), w związku z § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 244, poz. 1626) oraz § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2014 r., poz. 232). W motywach uzasadnienia organ podał, że Centrum [...] z siedzibą w [...] zawarło [...] września 2014 r. umowę o pracę z młodocianym G.W. na okres od [...] września 2014 r. do [...] czerwca 2015 r. w celu przyuczenia go do wykonywania pracy w zawodzie ślusarza. W dniu [...] czerwca 2015 r. młodociany zdał egzamin przed Komisją Egzaminacyjną powołaną przez pracodawcę. Z wnioskiem z 14 lipca 2015 r. o dofinasowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika do Prezydenta [...] zwróciło się Centrum [...] z siedzibą w [...]. Organ, odmawiając dofinasowania kosztów przyuczenia G.W. do zawodu ślusarza, powołał się na przepis art. 70b ust. 11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, który reguluje zasady dofinansowania kosztów kształcenia. Wyjaśnił, że stosownie do art. 70b ust. 7 tej ustawy, przyznanie dofinasowania uzależnione jest od złożenia dokumentów, o których mowa w art. 37 ust. 1 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej oraz określonymi w rozporządzeniu wykonawczym, tj. w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 marca 2010 r. w sprawie zakresu informacji przedstawianych przez podmiot ubiegający się o pomoc de minimis (Dz. U. Nr 53, poz. 311 ze zm.). Organ stwierdził, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy, podmiot ubiegający się o pomoc de minimis jest zobowiązany do złożenia zaświadczeń o pomocy de minimis jakie otrzymał w roku, w którym ubiega się o pomoc, oraz w ciągu 2 lat poprzedzających, albo oświadczenia o wielkości otrzymywanej w tym czasie pomocy de minimis. W konkluzji stwierdził, że z uwagi na niezłożenie takich dokumentów należało odmówić przyznania dofinansowania. W skardze do tutejszego Sądu, Centrum [...] w [...], wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji, przyznanie dofinansowania i zasądzenie kosztów postępowania, podniosło naruszenie: 1. przepisu art. 70b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, polegające na jego niezastosowaniu; 2. przepisu art. 70b ust. 11 ustawy o systemie oświaty, polegające na jego zastosowaniu, podczas gdy nie ma on zastosowania do OHP; 3. przepisu art. 2 ust. 16 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, poprzez jego zastosowanie i uznanie, iż strona skarżąca jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą; 4. art. 107 i art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej o pomocy de minimis, z którego wynika, iż do celów reguł konkurencji określonych w Traktacie, przedsiębiorstwem jest każda jednostka wykonująca działalność gospodarczą niezależnie od formy prawnej i sposobu finansowania, poprzez uznanie, iż ma on zastosowanie do Centrum [...] w [...]. Rozwijając zarzuty strona skarżąca podniosła, że w przypadku OHP refundacja nie stanowi pomocy de minimis. Szkolenie młodocianych jest zadaniem ustawowym OHP i nie może być utożsamiane z działalnością konkurencyjną dla podmiotów gospodarczych, takich jak przedsiębiorcy. Zarzuciła, że przepis art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty nie przewiduje włączeń podmiotowych. Twierdziła, że skoro Ochotnicze Hufce Pracy, wypełniając zadania ustawowe, nie prowadzą działalności gospodarczej, to nie podlegają ustawie o postępowaniu w sprawach o udzielenie pomocy publicznej w zakresie obowiązku przedkładania dokumentów wymaganych przez art. 37 ust. 1 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Strona skarżąca dla poparcia swojego stanowiska dołączyła do skargi pismo Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 28 września 2015 r., wyjaśniające wątpliwości w zakresie stosowania przepisów o pomocy publicznej i pomocy de minimis w odniesieniu do jednostek OHP. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że bez znaczenia pozostaje, czy [...] w [...] jest przedsiębiorcą, bowiem ustawodawca w żadnej jednostce redakcyjnej art. 70b ustawy o systemie oświaty nie wskazał, aby konieczną przesłanką uzyskania dofinansowana była okoliczność bycia przedsiębiorcą, w chwili składania wniosku. Oznacza to, że ustawodawca nie wymaga, by wnioskodawca, ubiegający się o dofinasowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, miał być w dacie składania wniosku podmiotem zatrudniającym w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem dofinasowanie może być przyznane wyłącznie jako pomoc de minimis i warunkiem jej przyznania jest złożenie dokumentów, o których mowa w art. 37 ust. 1 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, czego strona skarżąca nie uczyniła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, sporna natomiast jest ocena prawna, a konkretnie wykładnia art. 70b ust. 1 w zw. z art. 70b ust. 11 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 ze zm.) z uwzględnieniem art. 70b ust. 11 ustawy w brzmieniu nadanym ustawą z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty, która weszła w życie od 1 września 2012 r. Spór w istocie sprowadza są do oceny, czy strona skarżąca – Centrum [...] w [...], niebędąc przedsiębiorcą, podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, jest uprawniona do otrzymania dofinasowania z tytułu kosztów kształcenia, przygotowania zawodowego młodocianego do zawodu. Zgodnie z brzmieniem art. 70b ust. 1 ww. ustawy o systemie oświaty, dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje, jeżeli: 1. pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2. młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1. Z powyższego przepisu wynika, że oprócz warunku zawarcia z młodocianym pracownikiem umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, do wymaganych przesłanek przyznania dofinasowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika należy posiadanie przez pracodawcę lub osobę prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy, albo przez osobę zatrudnioną u pracodawcy, kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianego oraz ukończenie przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia zawodowego i zdanie egzaminu, zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 232). Wskazane w powyższym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Z kolei w myśl art. 70b ust. 7 ww. ustawy o systemie oświaty, dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzamin, o którym mowa w ust. 1 pkt 2. Do wniosku należy dołączyć kopie dokumentów potwierdzających spełnienie warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1; kopię umowy o pracę z młodocianym pracownikiem zawartej w celu przygotowania zawodowego; kopię odpowiednio dyplomu lub świadectwa potwierdzającego zdanie egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, albo zaświadczenie potwierdzające zdanie tego egzaminu. Wykładnia powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że ustawodawca w żadnej z jednostek redakcyjnych art. 70b ww. ustawy o systemie oświaty nie wskazał, aby konieczną przesłanką uzyskania przedmiotowego dofinansowania była okoliczność bycia przedsiębiorcą w chwili składania wniosku. Ustawodawca nie wymaga, by wnioskodawca ubiegający się o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, którego zatrudniał w procesie jego kształcenia na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, miał być w momencie składania wniosku nadal podmiotem zatrudniającym w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Istotne jest, aby w toku kształcenia młodocianego pracownika, pracodawca spełniał wszystkie wymienione wyżej ustawowe przesłanki, warunkujące uzyskanie dofinansowania kosztów kształcenia, a ponadto, by młodociany pracownik ukończył naukę kształcenia i zdał egzamin. Zatem, wszystkie wymagane prawem warunki do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika są spełnione wówczas, gdy młodociany zakończy proces przygotowywania do zawodu i zda egzamin, co jest bezsporne w rozpatrywanej sprawie. Wtedy to otwiera się trzymiesięczny termin na złożenie wniosku przez pracodawcę, który brał udział w procesie kształcenia młodocianego pracownika. Ustawodawca nie wprowadził w omawianym przepisie innych dodatkowych warunków, z których wynikałoby, że pracodawca, który brał udział w procesie kształcenia młodocianego pracownika, nie może uzyskać dofinansowania tylko z tej przyczyny, że w chwili składania wniosku nie spełnia już warunku bycia pracodawcą. Ma to oczywiście swoje uzasadnienie prawne, ponieważ dofinasowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, obok innej formy pomocy ze strony organów państwa, jaką jest refundacja kosztów wynagrodzeń i składek na ubezpieczenia społeczne, wypłacana w trakcie trwania umowy z młodocianym pracownikiem, ma służyć całemu systemowi kształcenia zawodowego, poprzez wypracowanie mechanizmów zachęcających pracodawców do szerszego włączania się w proces kształcenia w zawodach, jak i w proces ewaluacji jego efektów w ramach konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 ust. 1 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Reasumując artykuł 70b ust. 7 ww. ustawy o systemie oświaty nie wymaga, by wnioskodawcą w sprawie o dofinasowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika był podmiot prowadzący działalność gospodarczą – przedsiębiorca. Wnioskodawca – w świetle tego przepisu – ma spełniać przesłankę bycia pracodawcą młodocianego pracownika w procesie jego kształcenia i innego warunku z tego przepisu w drodze wykładni nie należy wyprowadzać. Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca zawarła [...] września 2014 r. umowę o pracę z młodocianym G.W. w celu przyuczenia go do wykonywania zawodu ślusarza oraz, że [...] czerwca 2015 r. młodociany ten zdał stosowny egzamin. Zauważyć należy, iż utratę prawa do otrzymania przedmiotowego dofinansowania przewiduje jedynie ust. 5 wskazanego przepisu. Konkretyzując, prawo do dofinansowania, o którym mowa w art. 70b ust. 1 ustawy, odnosi się do pracodawcy, którym w rozpoznawanej sprawie było Centrum [...] w [...]. Powyższy przepis, odnoszący się ogólnie do pojęcia "pracodawcy", nie definiuje tego pojęcia, a zatem nie może być interpretowany zawężająco, tj. jedynie do podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. W ocenie Sądu, nie można zgodzić się z oceną organu, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie wprost znajduje przepis art. 37 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (tekst jednolity Dz.U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 ze zm.). Zauważyć należy, iż przepis ten nie stanowił podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. Nie został przez organ podany w osnowie decyzji. Podkreślić trzeba, iż przepis art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty, który określa, jakie dokumenty należy załączyć do wniosku o dofinansowanie, nie zawiera odesłania do art. 37 ust. 1 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Oznacza to zdaniem Sądu, że brak było podstaw do żądania innych niż wymienianych w art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty dokumentów. Tymczasem organ żądał uzupełnienia wniosku w oparciu o art. 37 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Zdaniem Sądu, jedyne ograniczenia w dofinasowaniu, o którym mowa w art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty, zostały zawarte w ustępie 11 tegoż przepisu, który stanowi, iż dofinansowanie, o którym mowa w ust. 1, stanowi pomoc de minimis udzielaną, zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 352 z 24 grudnia 2013 r., s. 1) lub w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art.107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. UE L 352 z 24 grudnia 2013 r., s. 9). Zauważyć należy, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, że organ stwierdził, iż strona skarżąca nie spełnia warunków, o których mowa w wyżej przytoczonym przepisie art. 70b ust. 11 ustawy, odnoszącym się do prawa UE. Podstawę odmowy uwzględnienia wniosku stanowił przepis innej ustawy, tj. art. 37 ust. 1 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Stwierdzić również trzeba, iż organ nie dokonał analizy i oceny w zakresie, jaki jest status prawny strony skarżącej w świetle art. 70b ust. 11 ustawy o systemie oświaty w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 22 lipca 2011 r. w sprawie szczegółowych zadań i organizacji Ochotniczych Hufców Pracy (Dz. U. Nr 155, poz. 920). Organ nie ocenił i nie rozważył też, okoliczności, że skoro Ochotnicze Hufce Pracy, w ramach działalności ustawowej, zajmują się szkoleniem młodocianych, nie mogą być utożsamiane z działalnością konkurencyjną podmiotów gospodarczych. Organ zaniechał również oceny, czy OHP, wypełniając zadania statutowe, w ogóle podlegają wymogom art. 37 ust. 1 o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Nadto pominął ogólną zasadę pomocy de minimis (de minimis cuart not lex) – prawo nie troszczy się o drobiazgi. Ponownie rozpoznając sprawę, organ przede wszystkim oceni zasadność wniosku o dofinasowanie przez pryzmat celu instytucji pomocy publicznej de minimis. Wydaje się, że zaprezentowany przez organ rygoryzm wykładni w tym zastosowanie w stosunku do OHP przepisu art. 37 ust. 1 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej pozostaje w opozycji do założeń i celów instytucji Pomocy Publicznej. W skrajnych przypadkach taki rygoryzm prowadzić może do ograniczenia lub uniemożliwienia skorzystania z pomocy de minimis, co nie leży w interesie publicznym. Nie można tracić z pola uwagi, że pomoc de minimis to pomoc osobnej kategorii Pomocy Publicznej. Z założenia jest to pomoc o niewielkich rozmiarach, która nie powoduje naruszenia podstawowych zasad traktowanych (tzw. progu odczuwalności) nie zakłóca konkurencji na rynku. Reasumując, skoro OHP nie jest przedsiębiorcą, nie prowadzi działalności gospodarczej, przepis art. 37 ust. 1 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej nie znajduje do OHP zastosowania. Należy więc uznać, że wolą racjonalnego ustawodawcy było nałożenie rygorów z art. 37 ust. 1 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej jedynie na podmioty konkurencyjne nastawione na osiągnięcie zysku, tj. przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą i stąd wynikają ograniczenia co do wysokości pomocy de minimis. Skoro OHP nie mieści się w definicji przedsiębiorcy, który konkuruje na rynku relewantnym, rygory z art. 37 ust. 1 nie znajdują w stosunku do OHP zastosowania – de minimis not curat lex. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono stosownie do art. 200 w związku z art. 205 § 2 ustawy i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).