IV SA/Gl 904/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi S.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia[...] nr [...] w przedmiocie uznania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych oddala skargę. Prezydent Miasta B. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 10 ust. 2 oraz art. 25 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2017 nr. poz. 1851 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego na rzecz S. M. (dalej jako skarżąca) uznał świadczenie wychowawcze przyznane na rzecz M., W. oraz K. S. decyzją z [...]r. za okres od 1 października 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. za nienależnie pobrane i zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach wniosła skarżąca, która wyraziła swoje niezadowolenie z treści otrzymanego rozstrzygnięcia, nadto podniosła, że dysponuje decyzją przyznającą jej to świadczenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wpierw przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i odniósł się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem organu odwoławczego decyzja organu pierwszej instancji zasługuje na utrzymanie, ponieważ w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka pobrania nienależnego świadczenia, albowiem świadczenie zostało skarżącej przyznane na mocy decyzji, której organ odwoławczy stwierdził nieważność, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Nadto organ odwoławczy poinformował skarżącą o możliwości wystąpienia z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia czy też rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności. Z decyzją tą nie zgodziła się skarżąca, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji. W motywach skargi podniosła, że organ odwoławczy uznał, iż nienależnie pobrała świadczenia wychowawcze na trójkę dzieci. Podniosła, że pozostaje w stałym związku z ojcem dzieci, który obecnie odbywa karę pozbawienia wolności i przebywa w zakładzie karnym. W jej ocenie to pracownik organu jest winny zaistniałej sytuacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zaprezentowało w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. Nr 1302 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie dostrzec, że byt prawny przedmiotowego postępowania uwarunkowany jest od losów innego postępowania, a mianowicie dotyczącego przyznania skarżącej mocą decyzji Prezydenta Miasta B. z [...]r. świadczenia wychowawczego na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. na troje dzieci. Decyzja ta została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego ostateczną decyzją wydaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach z [...]r., które stwierdziło nieważność wskazanej powyżej decyzji Prezydenta Miasta B. Skarżąca w stosunku do tej decyzji nie wniosła wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jak również nie wniosła skargi do sądu administracyjnego. Następstwem tego stało się to, że decyzja ta stała się decyzją ostateczną i jej eliminacja z obrotu prawnego nie jest możliwa przy wykorzystaniu zwykłych środków prawnych. Nabycie wskazanego statusu przez tę decyzję spowodowało wszczęcie postępowania administracyjnego przez organ pierwszej instancji w sprawie uznania za nienależnie pobrane i żądanie zwrotu świadczeń wychowawczych wypłaconych na mocy decyzji z [...]r., który pismem z 23 kwietnia 2018 r. poinformował o tym skarżącą, a następnie decyzją z [...]r. uznał świadczenia wychowawcze wypłacone na mocy wyżej wymienionej decyzji za nienależnie pobrane oraz zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy i jest ona przedmiotem skargi. W konsekwencji tych ustaleń sądowej kontroli poddana została wyłącznie zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji z [...]r. Tak wyznaczone ramy prowadzonego postępowania i wydanych w jego trakcie rozstrzygnięć wpływają na zakres sądowej kontroli. Poddana sądowej kontroli decyzja organu pierwszej instancji wydana została na podstawie art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że powołana w tej decyzji podstawa prawna nie jest precyzyjna, ponieważ przywołany przepis jest rozbudowany i normuje różne zagadnienia. Sąd nie uwzględnił wniesionej skargi, wyłącznie z tego powodu, że w uzasadnieniu swojej decyzji organ ten przywołał przesłankę pobrania nienależnego świadczenia, a organ odwoławczy w swoim uzasadnieniu ją wyeksponował. Organy obu instancji podejmowały rozstrzygnięcie na mocy art. 25 ust. 2 pkt 4 wyżej wymienionej ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. W rozpoznawanej sprawie jak zostało to już zaznaczone powyżej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...]r. stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta B. z [...]r. W świetle powyższego wyczerpana została przesłanka przewidziana przywołanym przepisem uzasadniająca wydanie zaskarżonej decyzji w części wskazanej w pkt pierwszym organu pierwszej instancji, a mianowicie w zakresie pobrania nienależnego świadczenia. Stosownie do postanowień art. 25 ust. 1 przywoływanej powyżej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Skoro organ pierwszej instancji ustalił, że skarżąca pobrała nienależne świadczenie, tym samym obowiązany był wydać rozstrzygnięcie, o którym mowa jest w punkcie drugim jego decyzji, a mianowicie żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Przy ocenie prawidłowości zaskarżonej decyzji jak również decyzji organu pierwszej instancji nie mogły być brane pod uwagę argumenty podnoszone w skardze do tutejszego Sądu, ponieważ nie są one związane z istotą rozpoznawanej sprawy. Argumenty te mogły być akcentowane i podnoszone w ramach postępowania dotyczącego decyzji z [...]r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach o stwierdzeniu nieważności decyzji organu pierwszej instancji z [...]r. Jak zostało to zaznaczone powyżej podstawa prawna decyzji organu pierwszej instancji nie jest prawidłowa, jednakże uchybienie to nie daje podstaw do uwzględnienia wniesionej skargi ponieważ organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał z jakiego powodu uznał świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane, a organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji przytaczając treść przywołanego art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wyeksponował punkt, który legł u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. W świetle powyższego poddanym kontroli decyzjom organów administracji nie można zarzucić naruszenia przepisów prawa materialnego jak również prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Na marginesie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że organy obu instancji w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć informowały skarżącą o przysługujących jej prawach wynikających z treści art. 25 ust. 10 powoływanej ustawy, a ponadto skarżąca w ramach tej sprawy otrzymała wsparcie profesjonalnego pełnomocnika, który winien wskazać jej drogę ewentualnych działań względem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...]r. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 wyżej wymienionej ustawy należało skargę oddalić.