II GSK 759/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia del. WSA Urszula Wilk po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z w S od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2074/18 w sprawie ze skargi Z w S na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [..] sierpnia 2018 r. nr [..] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora M Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...]lipca 2015 r., Nr [..]; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Z w S 620 (sześćset dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie lub Sąd I instancji) oddalił skargę Z w S (dalej: Z) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes) z dnia [..] sierpnia 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z 31 marca 2015 r. zwrócił się do Prezesa z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym A B (dalej: zainteresowana), z tytułu wykonywania pracy na podstawie zawartej z płatnikiem składek umowy o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego odnośnie zlecenia. Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego zainteresowanej z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług na rzecz płatnika składek w dniu 29 marca 2009 r. Prezes decyzją z [...]sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Prezes wskazał, że uczestnik zawarł z płatnikiem składek umowę nazwaną przez strony umową o dzieło. Z treści zawartej umowy wynika, że zainteresowany zobowiązał się przygotować i wykonać utwory muzyczne w ramach cyklu pn. "W". Oceniając charakter zawartej przez strony umowy organ uznał, że nie była to umowa o dzieło, albowiem wypełnianie zadań w ramach tej umowy polegało na dokonywaniu czynności z należytą starannością. WSA w Warszawie oddalając skargę przypomniał, że zgodnie z treścią 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1938 ze zm.), dalej u.ś.o.z., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Charakter prawny zawartej przez strony umowy należało oceniać na podstawie przepisów kodeksu cywilnego uwzględniając przy tym zasadę wynikającą z art. 3531, tj. że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Z jednej strony stosownie do art. 65 § 2 k.c. w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu, a z drugiej strony nie można treści oświadczenia woli przypisywać decydującej wagi. Sąd I instancji wyjaśnił, że dzieło będące przedmiotem umowy, w doktrynie i judykaturze określane jest jako rezultat pracy fizycznej lub umysłowej, materialny lub ucieleśniony materialnie, posiadający cechy pozwalające uznać go za przedmiot świadczenia przyjmującego zamówienie. Przedmiot umowy powinien być zatem nacechowany indywidualizmem, aby nie budziło wątpliwości. Niewątpliwie przedmiotem umowy o dzieło może być także przygotowanie lub wykonanie utworów muzycznych (koncertu). W takim jednak przypadku w umowie należy uzgodnić jego istotne parametry. Błędne jest określenie przedmiotu umowy o dzieło tylko jako przygotowanie i wykonanie koncertu. Brak ustalenia szczegółowych parametrów uniemożliwia weryfikację rezultatu zawartej umowy, co ważne z uwagi na istotne kryterium odróżniające umowę o dzieło od umowy o świadczenie usług czyli możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. WSA wyjaśnił, że skarżący umówił się z uczestnikiem na przygotowanie i wykonanie utworów muzycznych. Umowa ta jest lakoniczna. Opisane w umowie świadczenie prawidłowo zostało uznane przez organ za nieposiadające charakteru dzieła, którego warunkiem – zgodnie z art. 627 k.c. – jest osiągnięcie indywidualnie oznaczonego rezultatu, a nie tylko wskazanie czynności do wykonania, bez sprecyzowanego rezultatu (konkretnego i zindywidualizowanego). W ocenie Sądu organy obu instancji dokonały prawidłowej kwalifikacji prawnej umowy, opierając się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem w szczególności jej treści. Z zaskarżył wyrok w całości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania a także zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w podwójnej wysokości. Zaskarżonemu wyrokowi strona zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi pomimo istniejących podstaw do jej uwzględnienia, co wyrażało się w pominięciu przez Sąd I instancji, że organ w toku postępowania administracyjnego oparł się wyłącznie na niepełnym materiale dowodowym zgromadzonym przez inny organ administracji publicznej i tym samym uchylił się od obowiązku samodzielnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, a w konsekwencji oparł decyzję niekompletnym materiale dowodowym; 2) przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo istniejących podstaw do jej uwzględnienia, co wyrażało się w pominięciu przez Sąd I instancji że organ nie wyjaśnił w pełni stanu faktycznego i nie zebrał całości materiału dowodowego; 3) przepisów prawa materialnego przez bezpodstawne zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) oraz art. 85 ust. 4 u.ś.o.z. w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 300), dalej: u.s.u.s., przejawiające się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że zainteresowana była osobą objętą obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym, umowa łącząca skarżącego i zainteresowaną stanowiła tytuł obowiązkowego ubezpieczenia, zainteresowana była osobą wykonującą pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, a skarżący jako płatnik miał obowiązek pobrania z dochodu zainteresowanego składki; 4) naruszenie przepisów prawa materialnego przez bezpodstawne zastosowanie art. 734 w zw. z art. 750 Kodeksu cywilnego, przejawiające się w mylnym zakwalifikowaniu przez Sąd I instancji umowy łączącej skarżącego z zainteresowaną jako umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, podczas gdy wskazana umowa spełnia przesłanki umowy o dzieło; 5) naruszenie przepisów prawa materialnego przez niezastosowanie art. 627 Kodeksu cywilnego, przejawiające się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, przepis ten nie powinien być zastosowany w sprawie, podczas gdy umowa łącząca skarżącego z zainteresowaną miała charakter umowy o dzieło; 6) naruszenie przepisów prawa materialnego przez niezastosowanie art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego, przejawiającego się w niewzięciu pod uwagę woli stron wyrażonej w treści umowy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania z art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności odnosi się do podniesionych w tej skardze zarzutów procesowych, a dopiero w dalszej do naruszeń prawa materialnego. Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie. W ocenie NSA nietrafne są podniesione w tej skardze zarzuty podnoszące naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania. Zmierzają one łącznie do wskazania, że Sąd I instancji naruszył treść art. 151 p.p.s.a., bo bezpodstawnie oddalił skargę w sytuacji, gdy organy nie wyjaśniły dostatecznie stanu faktycznego sprawy, który ustalony został na podstawie niekompletnie zebranego materiału dowodowego. Z tak stawianymi zarzutami nie można się zgodzić. W ocenie Sądu II instancji o uchybieniach procesowych dotyczących ustaleń faktycznych można mówić tylko wtedy, gdy stan sprawy jest niewyjaśniony z punktu widzenia istoty sprawy administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie taką istotną okolicznością było stwierdzenie, czy podmiot realizujący umowę na rzecz strony skarżącej kasacyjnie wykonywał dzieło czy usługi, bo ta kwalifikacja prawna ma znaczenie dla podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W stanie faktycznym sprawy ta okoliczność potwierdzona jest umową sporządzoną w formie pisemnej, zatem fakt zawarcia umowy jest bezsporny. Problemem nie jest to, że umowę zawarto, ale to jak ją ocenić z punktu widzenia przepisów dotyczących umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której ma zastosowanie regulacja odnosząca się do umowy zlecenia. Zatem problem prawny w zakresie stanu faktycznego nie ogniskuje się na ustaleniu istnienia umowy ale ocenie jej treści, zatem ocenie ustaleń faktycznych. Rozpoznawane zarzuty nie kwestionują oceny ustaleń, ale czynią zarzut braku tych ustaleń lub ich niewystarczającego zakresu. Z tego więc względu tak stawiane zarzuty nie mogły być podstawą uchylenia wyroku, bo tu Sąd II instancji raz jeszcze podkreśla, że kontrola kasacyjna wyroku dokonywana jest tylko w ramach stawianych zarzutów. W ocenie NSA trafny jest zarzut odnoszący się do naruszenia prawa materialnego. Strona w tym zarzucie stwierdza, że zaskarżony wyrok narusza prawo, bo oddala jej skargę w sytuacji, gdy organy dopuściły się naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) oraz art. 85 ust. 4 u.ś.o.z. w związku z art. 13 pkt 2 u.s.u.s., przez błędne zastosowanie tych przepisów i przyjęcie, że stronę z wykonawcą łączyła umowa zlecenia, a nie umowa o dzieło, jak wynikało to z jej treści. Zdaniem Sądu II instancji tak sformułowany pogląd skargi kasacyjnej jest prawidłowy. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy k.c. dotyczące zlecenia lub są osobami z nimi współpracującymi. Stosownie do art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. W myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z k.c., stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Z kolei zgodnie z art. 13 pkt 2 u.s.u.s., zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Podkreślenia wymaga, że przy rozstrzyganiu o podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego o charakterze umowy, na podstawie której wykonywana jest praca nie przesądza nazwa umowy lecz jej cel i przedmiot. Zgodnie z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast w myśl art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Co do zasady, w praktyce obrotu gospodarczego przyjmuje się, że w odróżnieniu od umowy zlecenia czy umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło wymaga, by czynności przyjmującego zamówienie (najczęściej nazywanego w umowie o dzieło – "wykonawcą") doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu, pozostające poza zakresem obowiązków świadczącego. Przy umowie o dzieło chodzi o coś więcej, o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku niezrealizowania celu umowy jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu k.c. jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski w: System prawa prywatnego. Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck – Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390–391). Z kolei umowa zlecenia jest umową starannego działania, w której co prawda rezultat może być przedmiotem starań, lecz nie daje się z góry przewidzieć, a często nie sposób określić, w jakim stopniu zostanie osiągnięty. Dlatego też w umowie zlecenia rezultat nie został objęty treścią świadczenia. W myśl art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W związku z tym ustalenie, że konkretna umowa jest umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami rodzi obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Jednym z kryteriów, pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług, jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 26 stycznia 2006 r. sygn. akt III AUa 1700/05). W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organów, że umowa, której przedmiotem było przygotowanie i wykonanie koncertu była umową o świadczenie usług, a więc umową starannego działania. Sąd I instancji niesłusznie zauważył, że przy zakresie czynności objętych umową trudno było uznać, że polegały one na dostarczeniu określonych wyników pracy w postaci dzieła w myśl przepisów o umowie o dzieło. NSA nie podziela tego stanowiska. Samo opisanie przedmiotu umowy jako przygotowanie i wykonanie koncertu gitarowego, a więc jednoznaczne określenie, że chodzi o wykonanie dzieła pozwala na przyjęcie, że została zawarta umowa o dzieło. W omawianej umowie strony sprecyzowały w sposób zindywidualizowany konkretny rezultat, a więc dzieło niematerialne. Wykonywanie takich czynności niewątpliwie zmierza do powstania nowego lub zmodyfikowanego, samoistnego dzieła o indywidualnym charakterze. Wobec powyższego zasadne było zakwalifikowanie tej umowy jako umowy o dzieło, do której nie stosuje się przepisów o zleceniu. Z tych wszystkich powodów oraz ze względu na treść art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 p.p.s.a.