II OSK 1474/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 listopada 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 701/18 w sprawie ze skargi L. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 29 listopada 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 701/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi L. S. na decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2018 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G., oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył L. S., zaskarżając go w całości. Na podstawie przepisów art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy, który znajduje się poza zakresem jego unormowania, 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi oraz nieuchylenie decyzji organów pierwszej i drugiej instancji, pomimo że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji oraz poprzedzających go decyzji organów pierwszej i drugiej instancji oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które to koszty nie zostały pokryte ani w całości ani w części, wraz z należnym podatkiem VAT, w wysokości trzykrotności stawki minimalnej, albowiem znaczny nakład pracy pełnomocnika poświęcony na przygotowanie niniejszej skargi uzasadnia przyznanie wyższych niż minimalne kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że w sprawie bezspornym pozostaje fakt, że skarżący kasacyjnie opuścił przedmiotowy lokal pod przymusem. W konsekwencji opuszczenie go nie miało charakteru dobrowolnego i nie wynikało z nieskrępowanej woli skarżącego kasacyjnie przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. W ocenie skarżącego kasacyjnie, już sam fakt wymuszenia na nim fizycznego opuszczenia lokalu w sposób niezgodny z przepisami prawa uniemożliwia dokonanie na tej podstawie czynności administracyjnej, takiej jak wymeldowanie, ponieważ stanowiłoby to niejako "legalizację" stanu faktycznego będącego następstwem naruszenia prawa, tj. naruszenia uprawnienia do posiadania i korzystania z lokalu. Skarżący kasacyjnie podniósł też, że sąd pierwszej instancji niezasadnie podzielił ustalenia faktyczne organów administracji publicznej co do trwałego charakteru opuszczenia przez niego stałego miejsca pobytu, tj. zerwania z nim więzi oraz związania swojego centrum życiowego z innym miejscem. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że w aktach sprawy znajdują się materiały (nagrania oraz dokumenty), potwierdzające podejmowane przez niego działania faktyczne i prawne świadczące o tym, że nie wyzbył się on zamiaru pozostawania w miejscu swojego stałego pobytu, tj. w lokalu przy ul. [...] w G. Okoliczności te nie zostały w sposób prawidłowy ocenione przez organy administracji publicznej, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, że skarżący kasacyjnie nie podejmował realnej aktywności w przedmiocie uzyskania dostępu do mieszkania. Bez znaczenia jest tu, zdaniem skarżącego kasacyjnie, ocena czy podejmowane przez niego działania mogły realnie doprowadzić do przywrócenia posiadania, czy też nie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, iż strona wnosząca ten środek odwoławczy, zarzucając naruszenie konkretnych przepisów prawa w określonej formie, sama wyznacza obszar kontroli kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny bierze zaś pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie. Skarga kasacyjna złożona w przedmiotowej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. tj. na naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego. Za błędnie skonstruowany należy uznać zarzut naruszenia "art. 151 w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a" z tego względu, że przepisy te wykluczają się wzajemnie. Określają one kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania. Pierwszy z nich sąd stosuje uznając skargę za niezasadną, drugi uwzględniając skargę. W przedmiotowej sprawie sąd wojewódzki oddalił skargę, a zatem wystarczającą podstawą było zarzucenie art. 151 p.p.s.a. w powiązaniu z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – zdaniem skarżącego kasacyjnie – sąd pierwszej instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy, jak to uczyniono w punkcie 2. skargi kasacyjnej. Przechodząc do ich oceny stwierdzić należy, że są one niezasadne i nie mogły one odnieść zamierzonego skutku, tj. podważyć ustalonego przez organy administracji stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. po pierwsze - opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. W końcu, po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Powyższe winno mieć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie przyjął sąd I instancji, że stan faktyczny sprawy został należycie ustalony przez Prezydenta Miasta G. i Wojewodę [...] i co ważne nie jest w zasadzie też kwestionowany przez skarżącego kasacyjnie. Przypomnieć tylko należy, że od [...] sierpnia 2017 r. L. S. nie zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w G., od tego dnia zamieszkuje z synem w domu przy ul. [...] w G. Na skutek konfliktów żona skarżącego kasacyjnie spakowała wszystkie rzeczy syna oraz męża, w tym dokumenty i meble, które do nich należały i przy udziale firmy transportowej przewiozła je do domu przy ulicy [...] w G. W dniu [...] sierpnia 2017 r. zmieniła zamki w drzwiach spornego lokalu i nie wpuszczała męża oraz syna ponieważ się ich obawiała. Nie ulega wątpliwości, że L. S. nie podjął sam decyzji o opuszczeniu miejsca pobytu stałego i aktualne centrum życiowe skarżącego znajduje się w lokalu przy ul. [...]. W dniu [...] listopada 2017 r. Sąd Okręgowy w G. w sprawie sygn. akt [...] orzekł rozwód pomiędzy małżonkami E. S. oraz L. S. z winy pozwanego (k. 2- 18 akt administracyjnych, wyrok z uzasadnieniem). Bezsporne w sprawie jest, że skarżący kasacyjnie od [...] sierpnia 2017 r. nie zamieszkuje w budynku przy ul [...] w G., mieszka od tego czasu w domu z synem przy ul [...]. Te fakty potwierdzili zeznający w sprawie świadkowie jak i sam skarżący kasacyjnie. Z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika zatem wyraźnie, że miejscem koncentracji spraw życiowych L. S. w dacie orzekania przez organy administracji nie był już lokal nr [...] przy ul [...]. Ponieważ taki stan utrzymywał się do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy, słusznie przyjął sąd I instancji za organami orzekającymi, że stan ten ma charakter trwały. Należy wskazać, że ustawodawca nie sprecyzował, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez osobę miejsca pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia lokalu ma być potwierdzony. To w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Przepis ten nie ogranicza jednak wydania decyzji o wymeldowaniu do przypadków, w których opuszczenie miejsca zameldowania było dobrowolne. Przesłanką do wymeldowania może być także sytuacja w której osoba zameldowana została przymuszona do wyprowadzki. Jeżeli działanie takie było bezprawne, stronie służą roszczenia mające doprowadzić do przywrócenia posiadania mieszkania i usunięcia przeszkód do zamieszkiwania. Stwierdzenie, że osoba zmuszona do wyprowadzki podjęła kroki w tym kierunku, może uzasadniać przyjęcie, że w istocie nie doszło do opuszczenia miejsca zamieszkania. W sprawie niniejszej jak trafnie zauważył sąd wojewódzki skarżący kasacyjnie wystąpił wprawdzie do Sądu Rejonowego G. z pozwem o nakazanie pozwanej przywrócenia posiadania lokalu mieszkalnego przy ul. gen. [...] w G., poprzez wydanie kluczy do tego lokalu oraz jego udostępnienie wraz z przynależna infrastrukturą do korzystania przez powoda, jednak uczynił to dopiero [...] sierpnia 2018 r., a zatem po doręczeniu mu decyzji Wojewody P. Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stan faktyczny wskazuje na to, że w postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Przepis ten stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy ewidencyjnej z 2010 r. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W przedmiotowej sprawie dalsze zameldowanie L. S. w Gdańsku przy ul. [...] nie stwierdzałoby stanu zgodnego z rzeczywistością czyli byłoby fikcyjne. W ocenie sądu II instancji, także zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi strony skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Skarga kasacyjna został rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.