II SA/Bk 707/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2019 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] Wójt Gminy Z. wszczął postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące ustalenia granicy pomiędzy dwiema nieruchomościami, położonymi w obrębie K. w gminie Z., tj. pomiędzy nieruchomością oznaczoną nr [...], a nieruchomością sąsiednią oznaczoną nr [...]. Wobec braku zawarcia ugody pomiędzy właścicielami ww. nieruchomości (tj. kolejno: H. G., a Gminą Z.) oraz brak wspólnego stanowiska co do przebiegu linii granicznej, Wójt Gminy Z. wydał w dniu [...] maja 2017 r. decyzję o umorzeniu postępowania i przekazania z urzędu sprawy do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w Z., działając na mocy art. 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2015 r., poz. 520, dalej: "P.g.k."). Następnie postanowieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., wydanym na podstawie art. 123 k.p.a. oraz art. 264 k.p.a., Wójt Gminy Z. ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego w wysokości 1.845 zł i zobowiązał do ich poniesienia w całości H. G. W uzasadnieniu podano, że granica pasa drogowego drogi nr [...] była w sierpniu 2016 r. przedmiotem jej wytyczenia na zlecenie Wójta Gminy Z.. Granice wytyczone w postępowaniu rozgraniczeniowym i w trakcie wznowienia granic drogi pokrywają się. W związku z powyższym Gmina Z. jako strona postępowania rozgraniczeniowego nie uzyskała żadnej nowej informacji o przebiegu granicy. Przedstawiciel Gminy Z. zgodził się z wytyczoną granicą i poinformował, że jest ona zgodna z wcześniejszym wytyczeniem przez inną firmę geodezyjną. Wówczas Gmina Z. poniosła koszty wyznaczenia granic drogi w całości. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że obecnie tylko wnioskodawczyni postępowania rozgraniczeniowego powinna ponieść jego koszty. Nie wykazała bowiem zmiany przebiegu granic wcześniej wyznaczonych. Koszty postępowania rozgraniczeniowego w przypadku, gdy granica będąca przedmiotem wniosku jest znana, obciążają w całości stronę żądającą ponownego jej wytyczenia. Wytyczenie granicy pomiędzy działkami nr [...] (droga) leżało więc tylko w interesie H. G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy ww. postanowienie. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w sprawie niniejszej miał zastosowanie przepis art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż koszty zostały poniesione w interesie i na żądanie H. G.. Twierdzenie to organ odwoławczy wywiódł z faktu, że postępowanie rozgraniczeniowe zostało wszczęte wyłącznie na jej wniosek z którego nie wynika, aby granica między działką [...] i działką nr [...] stanowiącą drogę gminą, była sporna oraz z faktu, że przebieg granicy między drogą gminną nr [...] był znany przez właścicieli działek sąsiadujących z tą drogą, bowiem granica ta została wyznaczona na zlecenie Urzędu Gminy Z. w dniu [...] sierpnia 2016 r. Wniosek o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego dotyczącego ustalenia granicy drogi gminnej na działce nr [...] z działką nr [...], został złożony w dniu [...] września 2016 r., czyli miesiąc po wyznaczeniu przebiegu granicy drogi gminnej nr [...] przez uprawnionego geodetę działającego na zlecenie Urzędu Gminy Z. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że nie zasługuje na uwzględnienie wniosek odwołującej dotyczący nieobciążania jej kosztami postępowania rozgraniczeniowego. Wskutek skargi H. G. na ww. postanowienie, tut. Sąd wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2018 r., wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Bk 95/18, uchylił zarówno zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Wójta Gminy Z. z dnia [...] czerwca 2017 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organom administracji można byłoby przyznać rację, gdyby postępowanie rozgraniczeniowe zostało prawomocnie zakończone na etapie administracyjnym, przez zawarcie ugody przed uprawnionym geodetą (vide: art. 31 ust 4 P.g.k.), bądź wydanie ostatecznej decyzji o rozgraniczeniu (vide: art. 33 ust. 1 P.g.k.), albo gdyby zakończenie sporu granicznego nastąpiło na etapie sądowego ustalenia granicy, na skutek przekazania sprawy sądowi w trybie art. 33 ust. 4 P.g.k. Jednakże w sprawie niniejszej żadna ze wskazanych sytuacji nie zachodziła. W ocenie Sądu, wobec faktu zakończenia tego postępowania decyzją umarzającą postępowanie rozgraniczeniowe i przekazującą z urzędu sprawę do rozpoznania sądowi powszechnemu, uznać należy, że w dacie złożenia wniosku o rozgraniczenie, istniał spór graniczny obejmujący działkę H. G. z przylegającą do jej granicy częścią drogi gruntowej. W tym względzie Sąd wyjaśnił, że wznowienie granic dla potrzeb wykonania remontu drogi, nie stanowi rozgraniczenia nieruchomości i zlikwidowania sporu granicznego, z kolei z treści pism skarżącej kierowanych do organu obydwu instancji jednoznacznie wynika, że tak wskazanego przebiegu granicy nigdy ona nie zaakceptowała, w związku z czym miała prawo złożyć wniosek o rozgraniczenie. Z tych też względów stanowisko organów o bezzasadnym wszczęciu postępowania przy ustalonej granicy, co do której nie istniał spór graniczny, w ocenie Sadu, nie zasługiwało na aprobatę. Odnosząc się zaś do kosztów postępowania rozgraniczeniowego, Sąd wskazał, że ze względu na fakt, że postępowanie to jest instytucją uregulowaną w dwóch aktach prawnych, tj.: w Prawie geodezyjnym i kartograficznym oraz w Kodeksie cywilnym, to dokonując rozliczenia tych kosztów należy uwzględniać nie tylko treść przepisów dotyczących ponoszenia kosztów w postępowaniu administracyjnym (vide: art. 261 – 267 k.p.a.), ale także przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zasad rozgraniczania nieruchomości (vide: art. 152 – 153 k.c.), wedle których postępowanie rozgraniczeniowe toczy się w istocie w interesie wszystkich podmiotów uczestniczących w rozgraniczeniu, a zatem wszyscy oni są zobowiązani do udziału w tych kosztach, bez względu na to, którzy z nich żądali wszczęcia tego postępowania. Przy ustaleniu zasad rozliczania kosztów postępowania administracyjnego organ winien zatem, każdorazowo dokonać oceny, czy w ustaleniu granicy istnieje spór i czy rozgraniczenie leży w interesie obydwu stron postępowania, czy tylko jednej z nich. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie istniał spór graniczny, a H. G. miała interes prawny w żądaniu dokonania rozgraniczenia. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Wójt Gminy Z. wydał postanowienie z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], na mocy którego ustalił koszty przedmiotowego postępowania rozgraniczeniowego na kwotę 1.845 zł (punkt 1 postanowienia) oraz obciążył nimi strony postępowania: H. G. w kwocie 922,50 zł oraz Gminę Z. kwotą 922,50 zł (punkt 2 postanowienia), wskazując, że ww. kwotę należy wnieść na konto Urzędu Gminy w Z. w terminie 14 dni od chwili uprawomocnienia tego postanowienia (punkt 3 postanowienia). W uzasadnieniu organ powołał się na art. 152 k.c. oraz na treść ww. wyroku tut. Sądu, wskazując, że ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego po połowie. Postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy ww. postanowienie, od którego odwołanie wniosła H. G., wskazując w nim, że z treści przywołanego wyżej wyroku tut. Sądu nie wynika, aby miała ona zapłacić wskazaną w ww. postanowieniu kwotę. W uzasadnieniu organ odwoławczy, powołując się na uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2006 r. (sygn. akt l OPS 5/06) wskazał, że w postępowaniu rozgraniczeniowym zastosowanie ma, oprócz przepisów prawa administracyjnego, również norma materialno - prawna wynikająca z art. 152 k.c. stanowiąca, że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie, co z kolei wynika z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczaniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków graficznych. Organ wskazał, że gdy granice gruntów sąsiadujących stały się sporne, ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, a więc również w interesie właściciela nieruchomości sąsiadującej. Twierdzenie zaś odwołującej się, że z ww. wyroku tut. Sądu nie wynika, aby ona miała zapłacić jakąkolwiek kwotę tytułem kosztów rozgraniczenia, świadczy w ocenie organu odwoławczego o nie zrozumieniu jego treści, z której wynika, że brak było podstaw prawnych do obciążenia odwołującej się całością kosztów postępowania rozgraniczeniowego, skoro w sprawie zaistniał spór graniczy. W takiej zaś sytuacji konieczny był rozdział kosztów postępowania pomiędzy właścicieli obu spornych nieruchomości. Skargę na ww. postanowienie wniosła do tut. Sądu H. G., zaskarżając je w całości oraz zarzucając mu błędne przyjęcie, że jest ona obciążona kosztami postępowania rozgraniczeniowego w połowie, podczas gdy uprzednio organy obciążyły ją całą kwotą w wysokości 1.845 zł. Podniosła, że z uprzednio wydanego wyroku tut. Sądu nie wynika, aby miała ona zapłacić kwotę, wynikającą z zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonego postanowienia. Na wstępie wyjaśnić należy, że postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego dotyczącego ustalenia granic pomiędzy nieruchomością nr [...] położoną w miejscowości K., stanowiącą własność skarżącej a nieruchomością sąsiednią nr [...], stanowiącą własność Gminy Z. toczy się od maja 2017 r., a wydane w nim rozstrzygnięcie kończące (orzekające o ustaleniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego i obciążeniu tymi kosztami w całości skarżącą), było już przedmiotem kontroli tutejszego Sądu, który wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2018 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 95/18 uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lipca 2017 r. oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Wójta Gminy Z. z dnia [...] czerwca 2017 r. Powyższy wyrok kasacyjny wojewódzkiego sądu administracyjnego powoduje określone konsekwencje dla dalszego postępowania w konkretnej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej powoływana jako: "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie zaś samego sądu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku w razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w przedmiocie dalszego postępowania. Ocena prawna, o której mowa w powołanym przepisie dotyczy zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, natomiast wskazania mają wytyczyć kierunek działalności organu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. W tym stanie rzeczy przeprowadzając ponownie postępowanie w sprawie niniejszej, organy związane były ww. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 19 kwietnia 2018 r. Ustaleniami prawnymi, wskazaniami w tym orzeczeniu, związany jest również Sąd orzekający w niniejszym postępowaniu. W uzasadnieniu zaś wyżej powołanego wyroku, Sąd jednoznacznie wskazał, powołując się na utrwaloną linię orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a więc nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Wskazując na uzasadnienie uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/6, Sąd podkreślił, że choć sama instytucja prawa "rozgraniczenia nieruchomości" uregulowana jest w dwóch aktach prawnych (Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz Kodeksie cywilnym), to jednak stanowi jedną całość. Powyższe oznacza, że dokonując rozliczenia tych kosztów należy uwzględniać nie tylko treść przepisów dotyczących ponoszenia kosztów w postępowaniu administracyjnym (art. 261 – 267 k.p.a.), ale także przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zasad rozgraniczania nieruchomości (art. 152 – 153 K.c.). Skoro więc z treści art. 152 – 153 K.c. wynika, że postępowanie rozgraniczeniowe toczy się w istocie w interesie wszystkich podmiotów uczestniczących w rozgraniczeniu, to wszyscy oni są zobowiązani do udziału w tych kosztach, bez względu na to, którzy z nich żądali wszczęcia tego postępowania. Reguła ta winna być odczytywane jako obowiązek rozdziału kosztów administracyjnych postępowania rozgraniczeniowego zgodnie z art. 152 k.c, czyli po połowie. Jednocześnie Sąd zauważył, że ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdy granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. W przypadku zatem zaistnienia sporu granicznego nie można twierdzić, że rozgraniczenie nie jest przeprowadzane także w interesie właściciela nieruchomości sąsiadującej. Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, Sąd wskazał, że dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy ocena organów, że sporu granicznego w konkretnym przypadku nie było - nie może zostać zaakceptowana. W ocenie Sądu spór graniczny obejmujący działkę skarżącej z przylegającą do jej granicy częścią drogi gruntowej w dacie złożenia wniosku o rozgraniczenie istniał i wobec sposobu zakończenia tego postępowania rozgraniczeniowego decyzją z dnia [...] maja 2017 r. umarzającą postępowanie rozgraniczeniowe i przekazującą z urzędu sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z. – istnieje do chwili obecnej. Skarżąca jako właściciel nieruchomości miała interes prawny w żądaniu dokonania rozgraniczenia. Ustalona zaś granica będzie także wiązać gminę jako właściciela działki nr [...] (drogi gminnej). Dlatego niezasadnie kosztami postępowania rozgraniczeniowego obciążono wyłącznie skarżącą, z pominięciem drugiej strony tego postępowania, tj. Gminy Z. Mając na względzie powyższe, a także analizę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie uznać należy, że organy obu instancji w ponownie przeprowadzonym postępowaniu zastosowały się do przedstawionych powyżej zaleceń Sądu, co znalazło swój wyraz w podjętych rozstrzygnięciach. Przede wszystkim organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny, że w konkretnej sprawie istnieje spór w ustaleniu granic nieruchomości skarżącej z nieruchomością stanowiącą własność Gminy Z., co wskazuje, że rozgraniczenie leżało w interesie obydwu stron postępowania. Jak wynika bowiem z akt sprawy postępowanie przed organem prowadzącym postępowanie rozgraniczeniowe zakończyło się wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu z urzędu sprawy do rozpatrzenia sądowi powszechnemu (art. 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - Dz.U. z 2015 r., poz. 520 ze zm.) w związku z niedojściem do zawarcia ugody lub brakiem podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu (art. 34 ust. 1 powyższej ustawy). Przekazanie na podstawie art. 34 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego z urzędu sprawy o rozgraniczenie sądowi powszechnemu, jest potwierdzeniem wystąpienia sporu o przebieg granicy, którego w postępowaniu administracyjnym nie udało się rozstrzygnąć (vide: wyrok WSA w Białymstoku z dnia II SA/Bk 327/17). A skoro tak, to zaistniała konieczność rozdziału kosztów postępowania pomiędzy właścicielami obu spornych nieruchomości, co też organy w niniejszej sprawie prawidłowo uczyniły, rozdzielając je w myśl art. 152 k.c., pomiędzy strony tego postępowania, tj. skarżącą oraz Gminę Z. po połowie, tj. po 922,50 zł. Jak już bowiem wyżej wskazano, wystąpienie sporu granicznego implikuje sposób rozliczenia kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego i uzasadnia obciążenie tymi kosztami wszystkich właścicieli rozgraniczanych nieruchomości. Z uwagi na powyższe zaskarżone postanowienie nie naruszyło prawa – art. 262 § 1 pkt 2 kpa, które stanowiło podstawę wydania zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną stosownie do art. 151 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.