I SA/Wa 2205/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 lutego 2019 r. sprawy ze skargi P.J., E.J. i A.J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenie nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz P.J., E.J. i A.J. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] września 2018r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy postanowienie tego samego organu z dnia [...] maja 2018r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: W dniu [...] kwietnia 2018r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynął wniosek P.J., E.J. i A.J. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1950r. I.dz. [...], odmawiającego dotychczasowemu właścicielowi W.T. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], oznaczonej Nr hip. [...]. Postanowieniem z dnia [...] maja 2018r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie. Organ ustalił, że dawnym właścicielem przedmiotowej nieruchomości był W.T. Zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] marca 1965r. sygn. akt [...] spadek po W.T. zmarłym w dniu [...] października 1962r. nabyli: M.W. w ½ części oraz A.T., J. z T. i M. z T. w 1/6 części każde z nich. Do wniosku dołączono akt dziedziczenia, sporządzony przez [...] notariusza w dniu [...] maja 2005r., przetłumaczony na język polski, z którego wynika, że M.T. zmarła w dniu [...] marca 2005r., a jej spadkobiercami zostali: syn M.J. oraz wnuki: P.J., E.J. i A.J. Kolegium uznało, że załączone do wniosku dokumenty są niewystarczające z uwagi na to, że postępowanie spadkowe w części dotyczącej nieruchomości położonej w Polsce należy do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich. Wnioskodawcy złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując ponownie sprawę stwierdziło, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Kolegium podniosło, że sprawy spadkowe podlegające jurysdykcji sądu polskiego to te, które dotyczą albo obywatela polskiego, albo osoby mającej miejsce zamieszkania lub miejsce pobytu w Polsce bądź odnoszą się do majątku spadkowego położonego w Polsce. Z mocy art. 11102 k.p.c. postępowanie spadkowe w części dotyczącej nieruchomości położonej w Polsce należy do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich. Organ dodał, że z mocy art. 1145 k.p.c. orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146, zgodnie z którym orzeczenie nie podlega uznaniu, jeżeli zapadło w sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich. Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: P.J., E.J. i Alix A.J. zarzucając mu: I. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 61a § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie zaszła przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania, zważywszy, że skarżące są następcami prawnymi W.T. i przedstawiły wszelkie dokumenty, które potwierdziły ich uprawnienie do zainicjowania przedmiotowego postępowania, 2. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę całości zebranego materiału dowodowego, co doprowadziło do nieuzasadnionej odmowy wszczęcia niniejszego postępowania, zważywszy, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej dotyczący prawa związanego z nieruchomością nie jest prawem rzeczowym na nieruchomości, ale tylko i wyłącznie roszczeniem, które weszło do masy spadkowej po W.T., a zatem nie można powiedzieć, iż na kanwie tej sprawy mamy do czynienia z jurysdykcją krajową wyłączną, a więc w rezultacie przedłożone dokumenty spadkowe potwierdzają uprawnienie do rozpatrzenia niniejszej sprawy, 3. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak odniesienia się Samorządowego Kolegium Odwoławczego do zarzutów skarżących wyszczególnionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności zagadnienia wyłącznej jurysdykcji krajowej, która ze względu na rodzaj żądania, tj. wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej w niniejszej sprawie nie występuje; II. naruszenie przepisów postępowania cywilnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 11102 k.p.c. poprzez uznanie, że na kanwie przedmiotowego postępowania wystąpiła jurysdykcja krajowa wyłączna z uwagi na fakt, iż postępowanie dotyczy nieruchomości położonej w Polsce, co jest nie do przyjęcia, ponieważ wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie jest w ogóle związany z prawem rzeczowym do nieruchomości, a jest tylko roszczeniem , które weszło do masy spadkowej po W.T. i w rezultacie wnioskodawczynie były uprawnione do zainicjowania niniejszego postępowania, 2. art. 1146 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 1145 k.p.c. poprzez uznanie, że na kanwie przedmiotowego postępowania wystąpiła jurysdykcja krajowa wyłączna i z tego też powodu organ nie mógł uznać z mocy prawa aktu notarialnego sporządzonego przez notariusza zgodnie z prawem [...], zważywszy, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z prawem rzeczowym związanym z nieruchomością, a tylko i wyłącznie z roszczeniem do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności i w rezultacie organ nie powinien odmówić wszczęcia postępowania. Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego i o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sprawa niniejsza na podstawie art. 119 pkt 3 ww ustawy podlegała rozpoznaniu w trybie uproszczonym. Rozpatrując sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną. Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 61a § 1 k.p.a. W myśl tego przepisu, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych jednomyślnie prezentowane jest stanowisko, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym o charakterze oczywistym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do jednoznacznego stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Zastosowanie instytucji określonej w art. 61 a § 1 k.p.a. powinno być zatem ograniczone do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. W rozpoznawanej sprawie organ nadzoru uznał, że skarżące nie wykazały następstwa prawnego po dawnym właścicielu nieruchomości [...] – W.T. przedkładając akt dziedziczenia po M.T. (jednej ze spadkobierczyń W.T.) sporządzony przez notariusza [...], w sytuacji gdy postępowanie spadkowe w części dotyczącej nieruchomości położonej w Polsce należy do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich. Stanowisko organu jest błędne. Jurysdykcja krajowa w sprawach spadkowych dotyczy spraw spadkowych o jakich stanowi art. 1108 § 1 i § 2 k.p.c., a mianowicie do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim, lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej albo jeżeli majątek spadkowy albo jego znaczna część znajduje się w Rzeczypospolitej Polskiej. W zakresie jurysdykcji krajowej w cywilnych postępowaniach nieprocesowych Sąd zauważa, że istotnie jurysdykcję wyłączną ma sąd polski w sprawach o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 11071 k.p.c.). Kolegium pominęło jednak to, że w niniejszym postępowaniu skarżące nie dochodzą roszczeń o prawa rzeczowe na nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...], lecz domagają się stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1950r. odmawiającego dotychczasowemu właścicielowi- W.T. prawa przyznania prawa własności czasowej do gruntu tejże nieruchomości i z tym wiążą swe następstwo prawne po W.T. W skład spadku nie wchodzi majątek znajdujący się w Rzeczypospolitej Polskiej, lecz jedynie roszczenie o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wskazywane przez Kolegium okoliczności nie świadczą o tym, że wykazanie legitymacji skarżących do bycia stroną postępowania nadzorczego uzależnione było od uzyskania przez skarżące postanowienia sądu polskiego o stwierdzeniu praw do spadku po M.T. Sąd zwraca uwagę, że [...] poświadczenie dziedziczenia z 2005r. jest w rozumieniu art. 1138 Kodeksu postępowania cywilnego zagranicznym dokumentem urzędowym, który ma moc dowodową równą polskim dokumentom urzędowym. Czynności notarialne, a taką jest m. in. akt poświadczenia dziedziczenia, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 2 § 2 w zw. z art. 79 pkt 1a Pr. o notariacie). Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw (Nr 181, poz. 1287) instytucja pozasądowego poświadczenia praw do spadku, w tym poświadczenia dokonywanego przez notariuszy, występuje w porządkach prawnych państw europejskich. Akty te są dokumentami urzędowymi, poświadczającymi, że dana osoba jest spadkobiercą. Na mocy konwencji haskiej sporządzonej w dniu 5 października 1961 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938), znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych (w tym aktów notarialnych), której Belgia i Rzeczpospolita Polska są stronami, poświadczenie dziedziczenia z 2005 r. zaopatrzone w klauzulę "apostille" ma w postępowaniu administracyjnym rangę równą polskim dokumentom urzędowym. Z przepisu art. 76 k.p.a. wynika, że dokumenty urzędowe korzystają z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Obalenie mocy dowodowej dokumentu urzędowego jest możliwe tylko poprzez przeprowadzenie przeciwdowodu (art. 76 § 3 k.p.a.). Jeżeli natomiast domniemanie prawdziwości dokumentu urzędowego nie zostanie obalone poprzez przeprowadzenie dowodu przeciwnego, wówczas organ administracji publicznej jest obowiązany uznać za udowodnione fakty, których istnienie zostało stwierdzone w tym dokumencie. Wobec powyższego Sąd uznał, że Kolegium wadliwie( przedwcześnie) przyjęło, że w niniejszej sprawie skarżące nie wykazały interesu prawnego do bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1950r. przez co naruszyło przepis art. 61a § 1 k.p.a., a działając jako organ odwoławczy także przepis art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., a naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mając na uwadze zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną, ponownie oceni interes prawny skarżących do bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.