II SA/Ol 77/19

Dnia 5 marca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2019 roku sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia wychowawczego - uchyla zaskarżoną decyzję. Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że w dniu 25 kwietnia 2018 roku B. M. (wnioskodawczyni, skarżąca) złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (MOPS) wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko P. A. oraz kolejne – L. A.. We wniosku wskazała, że w skład jej rodziny, oprócz niej, wchodzą jeszcze wymienione córki. Pismem z dnia 27 kwietnia 2018 r. wnioskodawczyni została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dokumentów dotyczących m. in. tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd ustalającego świadczenie alimentacyjne od drugiego rodzica dziecka w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. W dniu 18 lipca 2018 r. do MOPS wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 21 maja 2018 r., w przedmiocie oddalenia wniosku o udzielenie zabezpieczenia w sprawie o alimenty na dzieci skarżącej. W dniu 13 września 2018 r. do organu pierwszej instancji przedłożony został wyrok Sądu Rejonowego, którym Sąd zasądził od pozwanego ojca dzieci na rzecz małoletnich powodów alimenty w kwocie po 1000 zł miesięcznie poczynając od 6 września 2018 r. Decyzją z dnia "[...]" organ I instancji przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na dzieci L. A. oraz P. A. w kwocie po 500 zł miesięcznie na okres od 1 września 2018 r. do 30 września 2018 r. oraz odmówił przyznania tego świadczenia na obie córki w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wskazano, że wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia w okresie od 1 do 30 września 2018 r., natomiast nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia wychowawczego w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. Organ przywołał treść art. 8 ust. 2 oraz art. 19 ust. 4 i ust. 6 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, regulujących zasady przyznawania świadczeń dla osób samotnie wychowujących dzieci oraz wskazał, że skoro alimenty na rzecz córek zostały zasądzone od 6 września 2018 r., to świadczenie wychowawcze przysługuje od 1 września 2018 r. Od tej decyzji odwołała się skarżąca wskazując, że po uzyskaniu informacji o konieczności przedłożenia tytułu wykonawczego zasądzającego na rzecz dzieci alimenty złożyła wniosek o zabezpieczenia powództwa o alimenty, Sąd jednak wniosku nie uwzględnił. Odwołująca się wyjaśniła, że postanowienie oddalające wniosek o udzielenie zabezpieczenia złożyła przed upływem 3-miesięcznego terminu wskazanego w ustawie, a skoro zgodnie z ustawą w takim przypadku termin ten ulega zawieszeniu, to nie ma możliwości jego przekroczenia. W tej sytuacji, w przypadku przedłożenia tytułu wykonawczego, świadczenie winno być zdaniem skarżącej przyznane od chwili złożenia wniosku. W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 19 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, wobec czego wniosła o jej zmianę, poprzez przyznanie świadczenia na dzieci za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu i instancji. Kolegium podniosło, że w przypadku gdy złożenie tytułu wykonawczego zasądzającego świadczenia alimentacyjne na rzecz dzieci od jego rodzica w terminie 3 miesięcy nie jest możliwe wskutek oddalenia przez sąd wniosku o udzielenie zabezpieczenia powództwa o alimenty, to - w przypadku złożenia tytułu wykonawczego – świadczenie wychowawcze przysługuje od miesiąca złożenia wniosku, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, od którego rodzic został zobowiązany do zapłaty alimentów. Taka sytuacja ma miejsce w realiach niniejszej sprawy, bowiem w terminie 3 miesięcy skarżąca nie przedłożyła tytułu wykonawczego, z tego względu, że sąd oddalił wniosek o zabezpieczenie powództwa o alimenty. Ostatecznie strona przedłożyła wyrok sądu zasądzający świadczenie alimentacyjne na rzecz jej dzieci od 6 września 2018 r. Jednocześnie zaznaczono, że skarżąca spełniła tzw. kryterium dochodowe, bowiem dochód jej rodziny za rok 2017 wyniósł 1283,18 zł . Skargę na tę decyzję wywiodła skarżąca zaskarżając ją w części dotyczącej odmowy ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na córki na okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji w zaskarżonej części. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 19 ust. 6 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 2 ustawy poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że w niniejszej sprawie prawo do świadczenia wychowawczego na córki skarżącej powinno zostać ustalone dopiero od 1 września 2018 r., gdyż dopiero od 6 września 2018 r. Sąd zasądził alimenty od ojca dzieci, w sytuacji gdy skarżąca wystąpiła o zasądzenie alimentów na rzecz córek dużo wcześniej - lecz Sąd oddalił złożony przez skarżącą wniosek o zabezpieczenie powództwa o alimenty, a sam obowiązek alimentacyjny ojca dzieci określił dopiero w wyroku z dnia 6 września 2018 r., zatem skarżąca dopełniła wszystkich możliwych czynności w celu uzyskania najpierw zabezpieczenia w przedmiocie alimentów na córki, a także samych alimentów, tym samym prawo do świadczenia wychowawczego na córki skarżącej winno zostać ustalone od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1 kwietnia 2018 r., Sformułowano również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy (przez organ odwoławczy) decyzji organu pierwszej instancji w zaskarżonej części; - art. 138 § 1 pkt 2 ki.p.a. poprzez jego nie zastosowanie i nie uchylenie decyzji organu I instancji w zaskarżonej części, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie winien on uwzględnić zarzuty odwołania poprzez uchylenie decyzji organu I instancji w zaskarżonej części i orzec w tym zakresie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia wychowawczego na córki skarżącej od 1 kwietnia 2018 r. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że sam fakt zasądzenia alimentów na rzecz dzieci nie ma znaczenia w sytuacji osób samotnie wychowujących dzieci, jeżeli spełniają one wszelkie pozostałe przesłanki warunkujące prawo do świadczenia wychowawczego, a jest jedynie potwierdzeniem obowiązku osoby zobowiązanej i skonkretyzowaniem wysokości alimentów. Według skarżącej nie można wskazać, z jakiego racjonalnego powodu dzieci wychowywane przez osoby samotne i starające się o skonkretyzowanie obowiązku alimentacyjnego, miałyby być traktowane w sposób gorszy niż dzieci osób wychowywanych w pełnych rodzinach, bądź osób samotnych, które wyrok alimentacyjny uzyskały. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując co do zasady stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył , co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2018 r., poz. 2107). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji były przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. 2018 r. poz. 2134), dalej jako "ustawa". Zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o pierwszym dziecku - oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia. W świetle art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust 2.), przy czym świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (art. 4 ust. 3). W myśl art. 8 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że wystąpi jeden z pięciu wyjątków określonych w tym przepisie. Stosownie do treści art. 19 ust. 5 ustawy w przypadku gdy osoba samotnie wychowująca dziecko nie dostarczy, w terminie 3 miesięcy, tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, potwierdzającego ustalenie na rzecz dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego, ponieważ sąd wydał postanowienie w przedmiocie odmowy udzielenia zabezpieczenia w sprawie o alimenty, bieg terminu, o którym mowa w ust. 4 tj. trzech miesięcy, ulega zawieszeniu do dnia dostarczenia tytułu wykonawczego. Natomiast według art. 19 ust. 6 ustawy w przypadku, o którym mowa w ust. 5, świadczenie wychowawcze przysługuje od miesiąca złożenia wniosku, nie wcześniej niż od miesiąca, od którego rodzic został zobowiązany do zapłaty alimentów, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczenia - w przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, którą przyznano skarżącej świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci w kwocie po 500 zł miesięcznie na okres od 1 września 2018 r. do 30 września 2018 r. oraz odmówiono przyznania świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci na okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. Organy wydając rozstrzygnięcie stanęły na stanowisku, że skoro alimenty na rzecz L. A. oraz P. A. zostały zasądzone od 6 września 2018 r., to zgodnie z obowiązującymi przepisami świadczenie wychowawcze przysługuje skarżącej od 1 września 2018 r. Uszło jednak uwadze organów obu instancji, że art. 8 ust. 2 ustawy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego dotyczy pierwszego dziecka. Oznacza to, że przepis ten nie będzie miał zastosowania, kiedy wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego dotyczy drugiego i kolejnego dziecka - jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie. Świadczenie wychowawcze przysługuje bowiem na każde drugie i kolejne dziecko - bez kryterium dochodowego i dodatkowych warunków (a contrario art. 5 ust. 3 ustawy). Skoro zatem przyznanie świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko nie jest niczym uwarunkowane - to żądanie organów dotyczące złożenia przez osobę samotnie wychowującą dziecko dokumentów dotyczących ustalenia na rzecz tego dziecka świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jest nie tylko nadmiernym formalizmem organów, ale jest po prostu bezpodstawne. Podzielenie argumentacji organów, że osoba wychowująca samotnie dwoje lub więcej dzieci ubiegając się o przyznanie świadczenia wychowawczego zobowiązana jest do przedstawienia tytułu wykonawczego potwierdzającego ustalenie świadczenia alimentacyjnego na każde dziecko, byłoby niczym innym jak dyskryminowaniem osób samotnie wychowujących dzieci, skoro w pełnej rodzinie przyznanie świadczenia wychowawczego na drugie dziecko nie jest obwarowane żadnymi warunkami. Wobec powyższego organy obu instancji niesłusznie uznały, że z uwagi na nie złożenie w terminie przez skarżącą dokumentów dotyczących ustalenia na rzecz drugiego dziecka – L. A., świadczenia alimentacyjnego, skarżącej nie przysługuje świadczenie wychowawcze na nią w okresie od dnia 1 kwietnia 2018 r. do dnia 31 sierpnia 2018 r. Poczynione wywody prawne są natomiast zasadne w odniesieniu do pierwszego dziecka skarżącej, gdyż w tym przypadku obowiązuje kryterium dochodowe, które w przypadku osób samotnie wychowujących dzieci słusznie uzupełnione zostało o zobowiązanie drugiego rodzica do łożenia alimentów. Biorąc zaś pod uwagę to, że w dniu 13 września 2018 r. do organu pierwszej instancji wpłynął wyrok Sądu Rejonowego zasądzający alimenty od dnia 6 września 2018 r., stwierdzić należy, że prawidłowo przyznano skarżącej świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, czyli córkę P. A. jedynie na okres od 1 września 2018 r. do 30 września 2018r. Nadmienić należy, że z uwagi na to, iż organ odwoławczy zobowiązany jest do rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, jest on władny skorygować wskazane uchybienia, bez konieczności przekazywania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organu odwoławczego w całości z uwagi na to, że wymagała tego przejrzystość rozstrzygnięcia Sądu i organu II instancji, pomimo podzielenia argumentacji organu co do czasu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na pierwsze dziecko. Kolegium w decyzji utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie I instancji równocześnie orzekło o sytuacji prawnej obu córek skarżącej, dlatego też niemożliwym było jedynie częściowe uchylenie decyzji organu odwoławczego. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy weźmie pod uwagę powyższe ustalenia Sądu i ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.