II SA/Rz 1429/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych -skargę oddala- II SA/Rz 1429/18 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 690) – dalej: "ustawa", po rozpoznaniu wniosku AP odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że AP (skarżący) zwrócił się z takim wnioskiem 22.11.2017 r., wskazując, że będąc żołnierzem zawodowym doznał ze strony przełożonych licznych szykan i prześladowań w związku ze złożoną przez niego deklaracją o odmowie wstąpienia do PZPR, czego efektem była hospitalizacja przez 41 dni na oddziale psychiatrycznym. Szczególnie podkreślił incydent związany z wypowiedzią skierowaną do innego żołnierza, członka PZPR, za którą był stawiany do raportu i spotkało go wiele szykan. W wymienionej na wstępie decyzji odmownej z dnia [...] kwietnia 2018 r. organ stwierdził, że zgodnie z art. 3 pkt 3 ustawy, potwierdzenie statusu osoby represjonowanej może nastąpić wyłącznie po udowodnieniu faktu stosowania represji określonych w ustawowym katalogu ze względu na uczestnictwo w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zdaniem organu, pod pojęciem "udziału w wystąpieniu wolnościowym" należy rozumieć udział w zjawisku o charakterze pewnego zdarzenia, skonkretyzowanego w określonym miejscu i czasie, które przybrało formę demonstracji, strajku lub manifestacji. Tymczasem w materiale dowodowym znajdującym się w aktach opisywanej sprawy nie ma jakichkolwiek informacji, że wnioskodawca brał udział w takim wystąpieniu. Organ podniósł, że nie podaje w wątpliwość oświadczeń złożonych przez skarżącego i przedstawionej przez niego dokumentacji, jednakże potwierdzenie politycznych motywów represji nie jest wystarczające do potwierdzenia statusu osoby represjonowanej na gruncie obowiązującej ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie AP zarzucił, że organ nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do wskazanego we wniosku represjonowania doznanego przez skarżącego. Podał, że według jego wiedzy, leczenie psychiatryczne z przyczyn politycznego prześladowania i represji stanowi przesłankę do przyznania statusu działacza opozycji. Niezależnie od powyższego podniósł, że organ pominął i nie poddał ocenie dokumenty przedstawione przez niego w tym oświadczenia trzech byłych żołnierzy zawodowych, na podstawie których Minister Obrony Narodowej rehabilitował skarżącego i awansował go na wyższy stopień. Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2018 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy uprzednio wydaną w sprawie decyzję własną z dnia [....] kwietnia 2018 r. Organ podał, że w toku postępowania zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie dokumentów mających wpływ na rozpatrzenie opisywanej sprawy, jednakże w zasobach Instytutu takowych nie odnaleziono. Jakichkolwiek informacji o wnioskodawcy nie odnaleziono również w "Encyklopedii Solidarności", wobec czego – zdaniem organu – niemożliwe było potwierdzenie przez organ statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Sam wnioskodawca natomiast nie udowodnił własnego udziału w jakimkolwiek wystąpieniu wolnościowym, skutkującego doznaniem represji politycznych. Zdaniem organu, w opisywanej sprawie z całą pewnością doszło do represyjnego traktowania skarżącego przez dowództwo jednostki wojskowej, w której służył, jednakże działanie skarżącego na placu jednostki wojskowej w 1973 r., polegające na obrażeniu żołnierza będącego członkiem PZPR, nie stanowiło udziału w rozumieniu ustawy w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Działanie to było bowiem skierowane do jednej osoby, nie stanowiło zorganizowanego działania podjętego przeciwko systemowi komunistycznemu, a intencją strony nie było dążenie do odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. W skardze złożonej na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, AP wniósł o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 6, art. 7, art. 7a § 1, art. 8, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a." oraz art. 2 i art. 3 ustawy, poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, skutkujące błędnym uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanek do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych lub działacza opozycji antykomunistycznej. Skarżący podkreślił, że w okresie od 1980 r. do 13 grudnia 1981 r. był zaangażowany w organizowanie "Solidarności" w swoim zakładzie pracy, a zatem jako osoba działająca w ramach zorganizowanych struktur tego związku zawodowego, którego celem było odzyskanie przez Polskę niepodległości, spełnia ustawowe przesłanki do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej. Podał, że zachodzą również ustawowo określone przesłanki do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych, jako że na skutek doznanych represji był hospitalizowany na oddziale psychiatrycznym [....] szpitala, a ponadto został dwukrotnie zwolniony z pracy – w wojsku oraz w Kombinacie Budowlanym w [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach tej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził ww. wad i naruszeń prawa, co skutkowało oddaleniem skargi. Na wstępie wskazać należy, że ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych ("ustawa") wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnorakie uprawnienia. Pierwszą kategorią są "działacze opozycji antykomunistycznej, czyli osoby, które w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziły, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy). Drugą kategorię uprawnionych stanowią "osoby represjonowane z powodów politycznych". Definicję takiej osoby zawarto w art. 3, w myśl którego osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W postępowaniu przed Szefem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych skarżący domagał się przyznania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, wskazując na przesłankę z art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy. Dokonując analizy wystąpienia przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu statusu osoby represjonowanej w świetle normy art. 3 pkt 3 ustawy organ powinien wziąć pod uwagę dwa elementy, które muszą wystąpić łącznie – po pierwsze udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a po drugie - skutki takiej aktywności. Udział w wystąpieniu wolnościowym nie jest pojęciem zdefiniowanym, jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że jest to wyłącznie forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak choć nieprzypadkowa, nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9.11.2017 r., IV SA/Wa 3264/16, LEX Nr 2415856). Skarżący wywodzi, że odbywając zawodową służbę wojskową, w sierpniu 1973 r. wygłosił krytyczne uwagi w stosunku do jednego z żołnierzy – st. sierż. WB, który był członkiem PZPR, w związku z jego przynależnością do partii. Na skutek interwencji tego żołnierza w dowództwie jednostki skarżący był szykanowany w toku dalszej służby – odmawiano uwzględnienia jego wniosku o przeniesienie do innej jednostki, karano za drobne przewinienia, co doprowadziło do załamania nerwowego i leczenia psychiatrycznego. Słusznie wskazuje jednak organ, że incydent ten, mający miejsce na terenie jednostki wojskowej, w której służył skarżący, nie może zostać zakwalifikowany jako "wystąpienie wolnościowe" w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy. Słowa skarżącego były skierowane do jednej osoby i nie miały charakteru zorganizowanego działania przeciwko systemowi komunistycznemu, zmierzającego do odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. Tylko z działaniem, zmierzającym bezpośrednio do tego właśnie celu ustawodawca wiąże przyznanie statusu "osoby represjonowanej z powodów politycznych". Za takie działanie powszechnie uważa się demonstrację, strajk czy manifestację, mające charakter powszechnego wystąpienia, wobec większej liczby osób. Działanie skarżącego takiego charakteru nie miało. Tym samym nie wystąpił pierwszy z elementów wymienionych w art. 3 pkt 3 ustawy, warunkujący przyznanie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. W tej sytuacji kwestie ewentualnych szykan czy represji stosowanych wobec skarżącego w związku z ww. wydarzeniem nie mogły samodzielnie skutkować przyznaniem tego statusu. W ocenie Sądu Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prawidłowo zatem przyjął, że skoro zdarzenie opisywane szczegółowo przez skarżącego nie stanowi wystąpienia wymienionego w art. 3 pkt 3 ustawy, zasadna jest odmowa potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Warto przy tym odnotować, że w realiach poprzedniego ustroju Polski, powszechne było nierówne traktowanie obywateli w zależności od ich przynależności do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Członkowie tej partii korzystali z różnych przywilejów, byli częściej promowani, awansowani i generalnie lepiej traktowani w życiu zawodowym i społecznym niż pozostali obywatele, nie będący członkami partii. W ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych ustawodawca nie wiąże jednak żadnych uprawnień z brakiem przynależności do PZPR. Jeśli zaś chodzi o podnoszone w skardze kwestie związane z organizowaniem przez skarżącego "Solidarności" w swoim zakładzie pracy – Kombinacie Budowlanym w [...] w okresie od 1980 r. do ogłoszenia stanu wojennego, nie mogły one wpłynąć na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim z tego powodu, że kwestie te zostały podniesione dopiero w skardze, a zatem organ nie mógł odnieść się do nich w wydanych decyzjach. Dodatkowo zaś należy wskazać, że kwestie te dotyczą ewentualnego przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, a taki może być przyznany, co już Sąd wskazał na wstępie, osobie, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy). W art. 2 ust. 2 ustawy z 12- miesięcznego okresu wymienionego w ust. 1 wyłączono natomiast okres od 31 sierpnia 1980 r. do 13 grudnia 1981 r., czyli ten, na który wskazuje skarżący. Z wszystkich tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.