III SA/Wr 9/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Protokolant: sekretarz sądowy Renata Pawlak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od składek ubezpieczeniowych uchyla zaskarżoną decyzję w całości. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. Skarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS/Zakład) odmówił skarżącej spółce ("A" Sp. z o.o. z/s w W.) umorzenia odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników (w części finansowanej przez płatnika i ubezpieczonych) w łącznej kwocie 29.559 zł. Jako podstawę prawną decyzji podał art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 2 i 3 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm. - dalej: u.s.u.s.). Z akt sprawy wynika, że - prowadząca działalność w zakresie inżynierii i doradztwa technicznego - spółka wystąpiła z wnioskiem o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek ZUS oraz o rozłożenie na raty należności głównej. Uzasadniała, że jest w trudnej sytuacji finansowej i że - aktualnie - nie posiada możliwości spłaty w/w zobowiązań jednorazowo. Wskazała, że przychylne stanowisko ZUS będzie dla niej wsparciem w regulowaniu należności. Do wniosku załączyła dokumenty potwierdzające jej sytuację finansową oraz stan majątkowy (oświadczenia, sprawozdania, formularze), jak i postanowienie Sądu Okręgowego, [...] Wydział Gospodarczy Odwoławczy ([...], z [...] czerwca 2018 r.), oddalające zażalenie w sprawie oddalenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Decyzją z [...] października 2018 r., ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. W postępowaniu dotyczącym pozostałych składek, Zakład ustalił, że spółka: prowadzi czynną (zarejestrowaną) działalność gospodarczą; nie posiada majątku; dysponuje prawami majątkowymi z tytułu posiadania praw autorskich w kwocie 30.000 zł oraz posiada wierzytelności u: P. N. (sporne; postępowanie sądowe) - 221.000 zł, "B" (niezapłacone faktury za usługę) - 13.530 zł, "C" Sp. z o.o. (niezapłacone faktury - syndyk) - 31.074,97 zł; za lata 2015-2018 r. (do 30 września 2018 r.) ponosiła stratę. Zauważył, że Prezes Zarządu oświadczył, że zawierając (m.in.) układ ratalny z ZUS, spółka będzie mogła podjąć i realizować działania gospodarcze. Dostrzegł, że - od [...] marca 2012 r. - wobec spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS i że wniosek spółki o ogłoszenie upadłości - z uwagi na fakt, że majątek dłużnika nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania egzekucyjnego - został przez sąd oddalony (sąd uznał m.in., że posiadane przez spółkę wierzytelności w kwocie 325.000 zł albo są sporne, albo nierealne do zrealizowania). Dodał, że Prezes Zarządu informował, że: koszty egzekucyjne spłaci w trzech równych ratach, począwszy od stycznia 2019 r.; będzie wpłacał - ze środków własnych - kwotę 1.000 zł miesięcznie na - zawarty z ZUS - układ ratalny; spółka uzyska środki z tytułu zwrotu zabezpieczenia wykonanych umów (łącznie ponad 42.000 zł); spółka przegrała proces z "D" i z tego tytułu otrzymała zajęcie komornicze (228.324,90 zł plus odsetki, co może mieć wpływ na rozstrzygnięcie wniosku). Dalej ZUS dowodził, że - w przypadku osób prawnych - umorzenie należności z tytułu składek za pracowników może dotyczyć jedynie należności w części finansowanej przez płatnika składek i nastąpić wyłącznie w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s., tj. po stwierdzeniu ich całkowitej nieściągalności. Zauważył, że owa całkowita nieściągalność zachodzi w ośmiu wymienionych w tym przepisie przypadkach. Stwierdził, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wykazała zaistnienia w sytuacji spółki jakiejkolwiek z nich. I tak: 1) z przyczyn oczywistych, nie ma w sprawie zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s.; 2) postanowieniem z [...] stycznia 2018 r., Sąd Rejonowy dla W. (Wydział [...] Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych) oddalił wniosek dłużnika o ogłoszenie jego upadłości na podstawie art. 13 ust. 1 Prawa upadłościowego, stwierdzając, że majątek spółki nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego; spółka złożyła zażalenie na to postanowienie, które Sąd Okręgowy w W., [...] Wydział Gospodarczy Odwoławczy, oddalił; spółka nadal jednak prowadzi działalność gospodarczą, posiada majątek (wierzytelności) a Prezes Zarządu wykazał chęć spłaty zadłużenia w formie ratalnej; obecnie prowadzone jest postępowanie zmierzające do przeniesienia odpowiedzialności na członków Zarządu spółki; 3) wobec spółki nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne; 4) zobowiązanie spółki znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) spółka nie posiada nieruchomości i ruchomości, posiada natomiast wierzytelności; 6) komornik sądowy lub naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (należności z tytułu zaległych składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym, prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS); 7) nie można przyjąć, że w postępowaniu nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. ZUS podkreślił, iż spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie ZUS, przedstawione wyżej fakty dowodzą, że w przypadku spółki nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i że - w konsekwencji - umorzenie na ich podstawie należności składkowych (odsetek) jest niemożliwe. Zakład zauważył, że nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym i nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania, co w sprawie nie miało miejsca. Zaakcentował, że decyzje dotyczące umorzenia zaległości wobec ZUS wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami. Nawet zatem wówczas, gdy - ponad wszelką wątpliwość - ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. W skardze, spółka zaskarżyła decyzję ZUS w całości. Zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: K.p.a.), polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, w szczególności niedokonaniu prawidłowej analizy sytuacji finansowej, w jakiej znalazła się spółka i pominięciu okoliczności, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został oddalony z przyczyn, o których mowa w art. 13 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe, tj. z uwagi na stwierdzenie, że majątek spółki nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego; 2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. przez jego niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w przyjęciu, że nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie zobowiązania, mimo że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został oddalony z przyczyn, o których mowa w art. 13 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe, a zatem wystąpiła całkowita nieściągalność należności. Mając na uwadze powyższe zarzuty, spółka wniosła o uchylenie decyzji w całości i zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. Spółka uzasadniła swoje stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę, ZUS wniósł o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że w sprawie wystąpiły podstawy do zakwestionowania - wyrażonego w tej decyzji - stanowiska ZUS. W art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu (ust. 3a-3b). Stosownie do treści - mającego zastosowanie w sprawie - art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w ust. 2, zachodzi w sytuacjach określonych w pkt 1-6, tj. w przypadku, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty trzykrotności miesięcznego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2017 r. poz. 201, z późn. zm.); 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Sąd uznał, że orzekający w sprawie ZUS błędnie ocenił sytuację skarżącej spółki w kontekście zaistnienia przypadku całkowitej nieściągalności, określonego w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Ocena sytuacji spółki co do pozostałych przesłanek nieściągalności jest - według Sądu - prawidłowa i jednocześnie niesporna między stronami. Jak wskazano w samej skarżonej decyzji, postanowieniem z [...] stycznia 2018 r., Sąd Rejonowy dla W., Wydział [...] Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych, oddalił wniosek skarżącej spółki (dłużnika) o ogłoszenie jej upadłości. Podstawą tego rozstrzygnięcia był art. 13 ust. 1 Prawa upadłościowego. Sąd Rejonowy stwierdził bowiem, że majątek spółki nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. W związku z oddaleniem zażalenia przez Sąd Okręgowy w W., [...] Wydział Gospodarczy Odwoławczy, postanowienie to jest prawomocne. Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., co podniesiono już wcześniej, jedną z przesłanek całkowitej nieściągalności należności jest właśnie oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. W związku z powyższym, błędna, niezrozumiała i nielogiczna jest ocena (jej uzasadnienie) ZUS, co do niezaistnienia w przypadku spółki przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Słusznie zauważa skarżąca spółka, że choć w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zacytował treść w/w przepisu, a nadto prawidłowo wskazał na przyczynę oddalenia złożonego przez spółkę wniosku o upadłość, to jednak z niezrozumiałych - i sobie tylko znanych powodów - uznał, że żadna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., w sytuacji spółki nie zaistniała. Trafnie wywodzi skarżąca, że fakt dalszego prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę i posiadania majątku w postaci wierzytelności (także deklaracja Prezesa Zarządu co do spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego i prowadzenie postępowania zmierzającego do przeniesienia odpowiedzialności na członków Zarządu spółki) nie może prowadzić do wyłączenia zastosowania regulacji art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Tutaj należy zaakcentować, że kontrolowana decyzja została wydana w ramach tzw. uznania administracyjnego, tj. nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie był zobligowany do umorzenia należności składkowych. Kontrolując odmowną decyzję umorzeniową, Sąd nie może ingerować w samo uznanie Zakładu, tj. kierunek rozstrzygnięcia, lecz ocenia sposób procedowania oraz dobór argumentów organu, celem ustalenia, czy aby rozstrzygnięcie organu nie nosi znamion dowolności. W opinii Sądu - w sprawie - Zakład w sposób dowolny ocenił, że w sytuacji spółki nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, określona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. i dająca możliwość umorzenia należności składkowych, w tym odsetek. Powyższe stanowi, że w sprawie naruszono art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. w zw. z art. 80 K.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien ocenić zaistnienie w sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności, ustanowionej w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. i dopiero wówczas dokonać rozstrzygnięcia w warunkach uznania administracyjnego. Uwzględniając skargę, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w całości. Sąd nie rozstrzygał o kosztach postępowania, gdyż takich w sprawie skarżąca nie poniosła.