II SA/Wa 1597/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz, Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant specjalista Wiesława Jesiotr, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi D. O. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego oddala skargę. Komendant Główny Policji, na podstawie § 4 ust. 1 pkt 5) oraz § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1236 z późn. zm.) w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3) ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54 poz. 310), w dniu [...] lipca 2018 r. wydał rozkaz personalny nr [...], którym odmówił D.O. przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 26 lutego 2002 r. do dnia 1 sierpnia 2006 r. Organ w uzasadnieniu decyzji przedstawił stan faktyczny sprawy ustalony na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonał jego oceny na podstawie przepisów prawa materialnego mających do niej zastosowanie. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podniósł, iż zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o Policji wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat. W art. 102 powołanej ustawy upoważniono ministra właściwego do spraw wewnętrznych do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia, z uwzględnieniem rodzajów okresów służby, pracy i innych okresów podlegających zaliczeniu do wysługi, sposobu jej dokumentowania oraz trybu postępowania w tych sprawach. W wykonaniu tej delegacji zostało wydane rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego, którego § 4 ust. 1 pkt 5 pozwala na zaliczenie innych okresów (niż wymienione we wcześniejszych punktach § 4 ust. 1) do wysługi lat wówczas, gdy istnieje przepis, który pozwala na wliczenie ich do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Taką regulację niewątpliwie stanowi ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, która w sposób wyraźny przewiduje zaliczenie określonych okresów do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy. W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 powyższej ustawy wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Istotnym zagadnieniem w rozpatrywanej sprawie było więc ustalenie normatywnej treści pojęcia "domownik w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin", z którym ustawodawca związał możliwość zaliczenia pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do ogólnego stażu pracy. Organ podniósł, iż pojęcie "domownika" wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym nie zostało zdefiniowane w powołanej ustawie z dnia 20 lipca 1990 r., lecz ustawodawca odesłał w zakresie ustalania jego normatywnej treści do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zaznaczył również, że praca w gospodarstwie rolnym powinna być oceniana z punktu widzenia tych przepisów, które obowiązywały w całym czasie jej wykonywania. Mając zatem na uwadze wnioskowany okres stwierdzić trzeba, że normatywnej treści pojęcia "domownik" na gruncie przedmiotowej sprawy należy poszukiwać w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133, z późn. zm.) oraz ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r., poz. 277 z późn. zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 2 wskazanej wyżej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., za domownika mógł być uznany członek rodziny rolnika lub inna osoba pracująca w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostawała we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyła 16 lat, nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowiła jej główne źródło utrzymania. Natomiast z treści art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - obowiązującej od dnia 1 stycznia 1991 r., wynika, iż domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Zbadania zatem wymagało, czy D.O. wszystkie wymogi, określone w przywołanych wyżej przepisach, pozwalające na uznanie go za domownika (w rozumieniu cytowanych ustaw), a tym samym uzasadniające przyznanie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 26 lutego 2002 r. do dnia 1 sierpnia 2006 r. Organ wyjaśnił przy tym, iż zgodnie z aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych ocena ewentualnej pracy w gospodarstwie rolnym musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy, przy czym oceny tego, jakie prace strona wykonywała w gospodarstwie rolnym oraz w jakim charakterze, należy dokonać także przy uwzględnieniu ilości osób je wykonujących oraz struktury i wielkości gospodarstwa. Ponadto organy w toku prowadzonego postępowania, biorąc pod uwagę zasady logiki i doświadczenia życiowego, zajmują stanowisko co do tego, czy ustalone okoliczności pozwalają na akceptację twierdzeń strony o potrzebie i rzeczywistym wykonywaniu prac w gospodarstwie rolnym. Organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie, wobec braku zaświadczenia z urzędu gminy, o treści wskazanej w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., należało oprzeć się m.in. na przedstawionych przez stronę, a następnie uzupełnionych w wyniku czynności organu, zeznaniach świadków, zestawiając ich treść z pozostałą dokumentacją będącą w dyspozycji organu. Analizując całość zebranej w przedmiotowej sprawie dokumentacji, Komendant Główny Policji stwierdził, iż istotnym dowodem, który powinien potwierdzać pracę w danym okresie w gospodarstwie rolnym są zeznania świadków. Natomiast zeznania świadków złożone w niniejszej sprawie nie potwierdzają, aby policjant wykonywał pracę o charakterze stałym w gospodarstwie rolnym matki. Znaczne rozbieżności w zeznaniach świadków co do okoliczności wskazanych przez policjanta nie pozwalają na uznanie ich za wiarygodne. W ocenie organu, powyższe wątpliwości, dotyczące kluczowych kwestii, są zbyt duże, aby uznać zeznania świadków za wiarygodne w kontekście wykonywanej przez policjanta pracy w gospodarstwie rolnym matki w stopniu wystarczającym do uznania jej za stałą pracę w tymże gospodarstwie. Organ podniósł ponadto, że w dokumentacji związanej z przyjęciem do służby w Policji, znajdującej się w aktach osobowych, policjant nie przedstawił żadnej informacji o swojej pracy w gospodarstwie rolnym matki, co może świadczyć, o tym, że albo takiej pracy w ogóle nie wykonywał, albo udzielanej pomocy sam nie traktował jako pracy w gospodarstwie rolnym. Organ zwrócił też uwagę, że prace wymieniane przez świadków jako wykonywane przez stronę to w przeważającej większości prace sezonowe (żniwa, sianokosy, wykopki). Nie sposób natomiast dać wiary, iż prace takie jak karmienie zwierząt, czy utrzymanie czystości w oborze, oprócz stałej pracy rodziców wymienionego, wymagały także jego pracy każdego dnia, szczególnie mając na uwadze wskazywane ilości zwierząt hodowanych w gospodarstwie. Brak jest zatem podstaw do przyznania policjantowi prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 26 lutego 200 2 r. do dnia 1 sierpnia 2006 r. Podkreślić należy, że sam zatem fakt zamieszkiwania wspólnie z rodzicami w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia nie daje jeszcze podstaw dla przypisania osobie statusu domownika, bowiem w warunkach wiejskich dzieci rolnika na ogół pomagają swym rodzicom czy dziadkom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Nie oznacza to jednak, że każde z nich może w przyszłości skorzystać z omawianego przywileju. Zakres świadczonej pomocy nie może być zatem obojętny dla oceny, czy pomoc ta może być uznana za pracę w gospodarstwie rolnym. Ponadto istotą uregulowania ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie jest wypłata zwiększonego świadczenia z tytułu zamieszkiwania przez określoną osobę na terenie gospodarstwa rolnego, ale wypłata zwiększonego świadczenia z tytułu faktycznie świadczonej przez zainteresowanego pracy w takim gospodarstwie, na zasadach określonych w tej ustawie D.O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyżej określony rozkaz personalny zarzucając, że został wydany z naruszeniem § 4 ust. 1 pkt 5) oraz § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1236 z późn. zm.). Ponadto skarżący zarzucił organowi, że naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 7b, art. 8 § 1 i 2, art. 9, art. 50 § 2 i 3, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Skarżący zarzucił również organowi błędną interpretację i wykładnię art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54 poz. 310). Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego rozkazu personalnego i przyznanie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za wskazany w raporcie okres pracy w gospodarstwie rolnym, przyznanie odsetek ustawowych oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Komendant Główny Policji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozkazu personalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego i przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję. Art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) reguluje kiedy decyzje lub postanowienia podlegają uchyleniu. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do wniosku, że ustalenia organu wyprowadzane ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, które doprowadziły do odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego, należy uznać za prawidłowe. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy, a jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (ust. 2), zaś w wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (ust. 3). W niniejszej sprawie okoliczność pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez matkę miały zostać potwierdzone zeznaniami dwóch świadków. Świadkowie ci zostali w toku postępowania przesłuchani przez organ. Podejmując rozstrzygnięcie w sprawie organ zasadnie powołał rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.), które w § 4 ust. 1 pkt 5 stanowi, że do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Organ prawidłowo przyjął, że tymi odrębnymi przepisami są art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013, poz. 1403). Przepis ten stanowi, iż ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku - rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. W ocenie Sądu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oparciu o powołane wyżej przepisy doprowadziła organ do prawidłowej konkluzji, że brak jest podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 26 lutego 2002 r. do 1 sierpnia 2006 r. Nie można bowiem uznać, że skarżący świadczył "stałą pracę" w gospodarstwie rolnym w rozumieniu w art. 6 pkt 2 lit. c ww. ustawy. Z poczynionych przez organ ustaleń faktycznych wynika, że we wnioskowanym okresie właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. ok. 6,9 ha była jego matka, która pracowała poza rolnictwem. Matka skarżącego była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy w firmie F. z siedzibą w [...], jak również wyjeżdżała w ramach tego zatrudnienia do Niemiec na okres 1-2 dni, co 2-3 tygodnie. Z powyższego można wywodzić, iż gospodarstwo rolne matki skarżącego nie było gospodarstwem wyspecjalizowanym, a wykorzystywane było na potrzeby własne rodziny, co wynika z zeznań świadków, jak też oświadczeń samego skarżącego. Charakter wykonywanych w nim prac wskazanych przez skarżącego, jak i przesłuchanych w toku postępowania świadków, wskazuje na siedliskowy charakter gospodarstwa prowadzonego na potrzeby własne. Nie można przy tym stracić z pola widzenia, co ustalił organ, iż matka skarżącego od 2004 r. zatrudniona była poza rolnictwem. Skoro zatem matka skarżącego była w stanie łączyć pracę w tym gospodarstwie rolnym z zatrudnieniem poza rolnictwem, to absurdalnym byłoby przyjęcie, iż w tak małym gospodarstwie rolnym stałą pracę wykonywał wyłącznie skarżący, który uczęszczał w tym czasie do gimnazjum, a następnie do Technikum [...] w [...]. Należy jednocześnie zwrócić uwagę, że skarżący w momencie ubiegania się o przyjęcie do pracy w Policji w kwestionariuszu osobowym nie podał żadnej informacji o swojej pracy w gospodarstwie rolnym, ani też nie przedstawił żadnej informacji, że jego matka posiada gospodarstwo rolne Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem organu, że w świetle zebranego materiału dowodowego brak jest podstaw do uznania, że skarżący wykonywał w gospodarstwie rolnym rodziców pracę o charakterze stałym. Skarżący niewątpliwie realizował określone obowiązki w gospodarstwie rolnym rodziców, jednak nie przekraczały one wymiaru doraźnej pomocy świadczonej przez dzieci na rzecz rodziców prowadzących gospodarstwo rolne. Intensyfikacja tej pomocy następowała zwłaszcza w okresie letnim. Nie można tym samym stwierdzić, że czynności, które wykonywał skarżący były niezbędne dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego przez cały rok. Jego pomoc koncentrowała się głównie w okresie prac polowych, a więc - jak zasadnie przyjął organ - miała charakter sezonowy. Powyższe wskazuje, że świadkowie błędnie utożsamiają obserwowaną przez nich doraźną pomoc skarżącego w wykonywaniu typowych obowiązków domowych zwyczajowo wymaganych od dzieci, jako członków rodziny rolnika, ze stałą pracą w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 6 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z tych też względów Sąd podzielił dokonaną przez organ ocenę, iż skarżący nie świadczył pracy w charakterze domownika w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych, co nie oznacza, że nie pomagał rodzicom w gospodarstwie. Tym samym nie można uznać, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem powołanych w decyzji przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 września 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Skarżący niewątpliwie w latach 2002 - 2004 wykonywał określone prace w gospodarstwie rolnym należącym do jego matki. Jak zaznaczył jednak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt I OSK 57/14 (opubl. CBOSA) nie ma żadnych racjonalnych przesłanek do tak liberalnego traktowania osób bliskich rolnika i przyjmowania, że każde, nawet drobne prace wykonywane przez nich w gospodarstwie rolnym, w czasie wolnym od nauki czy innych zajęć zawodowych, należy bezwzględnie uznawać za pracę w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Doraźna pomoc, zwyczajowo świadczona przez członków rodziny rolnika, nie może mieć wpływu na wysokość wysługi lat ustalanej dla celów pracowniczych. Celem ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy oraz ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie było bowiem stworzenie dodatkowych przywilejów dla wszystkich członków rodziny rolnika pomagających mu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Powołana ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. w swoim tytule i treści jednoznacznie odnosi się do okresów pracy w gospodarstwie, które podlegają zaliczeniu do stażu pracy, tak jak inne okresy służby i zatrudnienia wykonywanego w pełnym wymiarze czasu pracy. Dlatego też nie każda pomoc udzielana rolnikowi lecz wyłącznie praca w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników podlega zaliczeniu między innymi do stażu pracowniczego, z którym prawodawca wiąże określone uprawnienia pracownicze, w tym wymierne profity finansowe. Konkludując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zaś zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Przed podjęciem rozstrzygnięcia organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające czyniąc zadość wymogom określonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Swe stanowisko w sprawie uzasadnił zaś należycie - stosownie do przesłanek zawartych w art. 107 § 3 K.p.a. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.