I SA/Gd 8/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi S Ltd z siedzibą w na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 13 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postepowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości oddala skargę. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego – A. K., organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego - wezwaniem z dnia 30 maja 2016r. - dokonał zajęcia m.in. stanowiącej odrębną własność nieruchomości lokalowej mieszkalnej, położonej przy ul. K. [...] w G., dla której Sąd Rejonowy w G. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. W dniu 25 października 2016r. M. Ł., działając w imieniu zobowiązanego dokonała rozporządzenia zajętą nieruchomością poprzez darowanie - w drodze umowy, zawartej w formie aktu notarialnego – firmie "A" Ltd z siedzibą w L., "B" z siedzibą w K. oraz "C" s.r.o. w S., reprezentowanym również przez M. Ł. udziałów po 1/100 części we własności tej nieruchomości. W dniu 20 czerwca 2018r. organ egzekucyjny dokonał opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości zgodnie z protokołem nr [...], do którego spółka "A" Ltd, pismem z dnia 2 lipca 2018r. (uzupełnionym - na wezwanie organu egzekucyjnego - pismem z dnia 10 sierpnia 2018r.) wniosła zarzuty. Postanowieniem z dnia 14 września 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ich rozpatrzenia, z uwagi na brak legitymacji prawnej wnoszącego ten środek zaskarżenia. Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez "A" Ltd, postanowieniem z dnia 13 listopada 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie: art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017r., poz. 1257 ze zm.), dalej jako "k.p.a."; art. 61 a § 2 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2018r., poz. 1314 ze zm.), dalej jako "u.p.e.a." utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że w świetle art. 110 b u.p.e.a. "A" Ltd nie jest uczestnikiem postępowania egzekucyjnego ze stanowiącej odrębną własność nieruchomości lokalowej położonej przy ul. K. [...] w G., dla której Sąd Rejonowy w G. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], a w związku z tym nie przysługuje temu podmiotowi prawo do wniesienia w trybie art. 110u § 1 u.p.e.a. zarzutów do opisu i oszacowania wartości tej nieruchomości. W ocenie organu, okoliczność zawarcia w dniu 25 października 2016 r. umowy przez zobowiązanego – A. K., na mocy której dokonano rozporządzenia zajętą nieruchomością poprzez darowanie firmie "A" Ltd, "B" z siedzibą w K. oraz "C" s.r.o. w S., udziałów po 1/100 części we własności tej nieruchomości - nosiła znamiona działania na niekorzyść wierzyciela. Jednakże nie powoduje ona, iż "A" Ltd stała się uczestnikiem postępowania egzekucyjnego z nieruchomości (zobowiązanym). Zgodnie z art. 110f § 1 u.p.e.a. rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie egzekucyjne. Nabywca może uczestniczyć w postępowaniu w charakterze zobowiązanego. W każdym przypadku czynności egzekucyjne są ważne w stosunku do nabywcy. Przepis ten ma wyłącznie na celu zapobieganie negatywnym skutkom czynności podejmowanych przez zobowiązanego ze szkodą dla wierzycieli. Dlatego też skutkuje przyjęciem, że - dla potrzeb egzekucji - właścicielem zbytej po zajęciu nieruchomości jest w dalszym ciągu zobowiązany i egzekucję prowadzi się, jakby w ogóle nie nastąpiło jej zbycie. Przy tym - wbrew twierdzeniu spółki - nabywca nie staje się uczestnikiem postępowania (zobowiązanym). W postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości uczestniczy on wyłącznie formalnie, z uwagi właśnie na ochronę praw wierzycieli. Podobnie, w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2006r. sygn. akt IV CSK 196/05 Sąd Najwyższy przyjął, że zgodnie z art. 930 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (będącym odpowiednikiem art. 110 f § 1 u.pe.a.), nabywca uczestniczy w postępowaniu egzekucyjnym formalnie nawet, jako dłużnik, w rzeczywistości postępowanie egzekucyjne toczy się przeciwko dotychczasowemu dłużnikowi. Nabywca, bowiem nie wstępuje w miejsce zbywcy. Dłużnik nie przestaje być stroną postępowania egzekucyjnego i nie jest zastąpiony przez nabywcę. Sąd podkreślił, że motyw legislacyjny tego unormowania jest jasny - chodzi o to, aby po zajęciu wierzyciel mógł mieć skuteczne prawo do zaspokojenia wierzytelności wobec każdej osoby, która po wszczęciu egzekucji przedmiot nabywa. Kwalifikacja stron właściwego postępowania egzekucyjnego wynika, bowiem z tytułu wykonawczego oraz z wniosku o wszczęcie egzekucji. Wbrew zarzutom zażalenia, wystosowanie przez organ egzekucyjny do spółki zawiadomień z dnia 10 maja 2018r. oraz 15 maja 2018r., nie było równoznaczne z przyznaniem jej statusu uczestnika postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Zawiadomienia te miały bowiem na celu wyłącznie poinformowanie o toczącej się egzekucji z nieruchomości, we własności której "A" Ltd nabyła udział. Skoro zatem zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości - zgodnie z art. 110u § 1 u.p.e.a. - mogą być wnoszone jedynie przez uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości, zaś krąg tych uczestników ustalony przez ustawodawcę w art. 110b tejże ustawy (będącym przepisem szczególnym w porównaniu do art. 28 k.p.a.) obejmuje wyłącznie: zobowiązanego, wierzycieli egzekwujących, osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości oraz organ, który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste - to tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że spółka miała legitymację do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości, zajętej w toku przedmiotowej egzekucji, nieruchomości. Tym samym organ odwoławczy podzielił pogląd, co do braku podstaw do wszczęcia postępowania w zakresie wniesionych zarzutów do dokonanego w dniu 20 czerwca 2018r. opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Niezależnie od tego podniesiono, że zobowiązany – A. K. skorzystał z przysługującego mu prawa i pismem z dnia 2 lipca 2018r. wniósł zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, dokonanego protokołem z dnia 20 czerwca 2018r., które organ egzekucyjny rozpoznał w postanowieniu z dnia 6 sierpnia 2018r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie organu odwoławczego, "A" Ltd wniosła o jego uchylenie, zarzucając naruszenie: - art. 110f oraz art. 110u u.p.e.a., oraz - art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 11 k.p.a. W ocenie skarżącej, jeżeli czynności egzekucyjne są ważne w stosunku do zobowiązanego, jak i nabywcy, to nabywca ma takie same prawa w postępowaniu, jak zobowiązany. Z racji odmowy uznania strony skarżącej przez organy, jako zobowiązanego, wątpliwości interpretacyjne dotyczące art. 110f § 1 u.p.e.a. związane z utożsamianiem nabywcy z zobowiązanym, powinny być wyjaśnione na korzyść skarżącego. Organ uznawał współwłaścicieli nieruchomości za uczestników postepowania, skoro zawiadomił ich o opisie i oszacowaniu nieruchomości, a w protokole z dnia 20 czerwca 2018r. pouczył o możliwości wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości. Dlatego w świetle art. 110u § 1 u.p.e.a. strona skarżąca była uprawniona do wniesienia tego środka zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem sporu jest zasadność odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast w myśl art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zatem organ administracji przed wszczęciem merytorycznego postępowania w określonym zakresie przedmiotowym winien zweryfikować, czy w sprawie nie istnieją przeszkody formalne do uruchomienia procedury administracyjnej. Przechodząc zaś na grunt mającej zastosowanie w niniejszej sprawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji należy wskazać, że zgodnie z jej art. 110u § 1, zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. Krąg uczestników tego szczególnego postępowania, został ustalony przez ustawodawcę w art. 110b u.p.e.a., zgodnie z którym to przepisem prawa uczestnikami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości mogą być tylko i wyłącznie: 1. zobowiązany; 2. wierzyciele egzekwujący; 3. osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości; 4. organ, który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste. Należy jednocześnie dostrzec, że art. 1a pkt 20 u.p.e.a. definiuje zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym jako osobę prawną (jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej) albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. W rozpoznawanej sprawie przedmiot egzekucji stanowił niewątpliwie obowiązek pieniężny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przepis art. 110b u.p.e.a. jest przepisem szczególnym, zawężającym krąg stron postępowania egzekucyjnego w porównaniu do art. 28 k.p.a., a zarazem rozszerzającym zakres podmiotowy postępowania egzekucyjnego należności pieniężnych z nieruchomości w porównaniu z postępowaniem egzekucyjnym należności dotyczącym egzekucji z należności niepieniężnych o inne osoby niebędące wierzycielem i zobowiązanym (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 21 października 2008 r., II OSK 1252/07, LEX nr 493470). Z akt sprawy w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że skarżąca spółka nie jest zobowiązanym, ani wierzycielem w zakresie należności, na poczet których dokonano zajęcia nieruchomości. Tytuły wykonawcze stanowiące podstawę dokonania zajęcia zostały wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego i dotyczą A. K. jako zobowiązanego. Z akt sprawy nie wynika również, by skarżąca była innym podmiotem, o którym mowa w art. 110b u.p.e.a. Z prawidłowych ustaleń organów wynika, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego – A. K., organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego- wezwaniem z dnia 30 maja 2016r. - dokonał zajęcia m.in. stanowiącej odrębną własność nieruchomości lokalowej mieszkalnej, położonej przy ul. K. [...] w G., dla której Sąd Rejonowy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. W dniu 25 października 2016r. M. Ł., działając w imieniu zobowiązanego dokonała rozporządzenia zajętą nieruchomością poprzez darowanie - w drodze umowy, zawartej w formie aktu notarialnego - firmie "A" Ltd z siedzibą w L., "B" z siedzibą w K. oraz "C" s.r.o. w S., reprezentowanym również przez M. Ł. udziałów po 1/100 części we własności tej nieruchomości. Jak słusznie wskazał organ w zaskarżonym postanowieniu, powyższa okoliczność nie oznacza jednak, że strona skarżąca stała się uczestnikiem postępowania egzekucyjnego z nieruchomości (zobowiązanym). Nie ma także podstaw by udział w postępowaniu wywodzić z treści art. 110f § 1 u.p.e.a. W myśl tego przepisu rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie egzekucyjne. Nabywca może uczestniczyć w postępowaniu w charakterze zobowiązanego. W każdym przypadku czynności egzekucyjne są ważne w stosunku do nabywcy. Rację ma zatem organ wskazując, że przywołany przepis ma wyłącznie na celu zapobieganie negatywnym skutkom czynności podejmowanych przez zobowiązanego ze szkodą dla wierzycieli. Dlatego też skutkuje przyjęciem, że dla potrzeb egzekucji - właścicielem zbytej po zajęciu nieruchomości jest w dalszym ciągu zobowiązany i egzekucję prowadzi się, jakby w ogóle nie nastąpiło jej zbycie. Przy tym, nabywca nie staje się uczestnikiem postępowania (zobowiązanym). W postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości uczestniczy on wyłącznie formalnie, z uwagi właśnie na ochronę praw wierzycieli. Wbrew zarzutom skargi, wystosowanie przez organ egzekucyjny do strony skarżącej zawiadomień z dnia 10 maja 2018 r., 15 maja 2018r. oraz protokołu opisu i oszacowania nie było równoznaczne z przyznaniem jej statusu uczestnika postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Zawiadomienia te miały bowiem na celu wyłącznie poinformowanie o toczącej się egzekucji z nieruchomości, we własności której nabyła udział. Reasumując, Sąd w pełni zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez organy orzekające w niniejszej sprawie, z którego wynika, że w sprawie nie wystąpiły podstawy do wszczęcia postępowania w zakresie zarzutów skarżącego do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, zatem organ odwoławczy nie był uprawniony do merytorycznego oceniania przedstawionych zarzutów dotyczących meritum żądania. Skoro zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie przepisów prawa prawidłowo zastosowanych w niniejszej sprawie, po uprzednim wyjaśnieniu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, to jako nieuzasadnione ocenić należało zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 110f oraz art. 110u u.p.e.a., oraz art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 11 k.p.a. Z tych powodów Sąd na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a orzekł, jak w sentencji wyroku. [pic]