I SA/Wa 2177/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Magdalena Durzyńska Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2019 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. D., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], uznającą świadczenie wychowawcze wypłacone w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. w wysokości 8500 zł za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że skarżąca decyzją Prezydenta Miasta [...] nr [...] z [...] sierpnia 2016 r. otrzymała prawo do świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł miesięcznie na syna J. J. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] uchylił ww. decyzję z [...] sierpnia 2016 r. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] uznał świadczenie wychowawcze wypłacone w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. w wysokości 8500 zł za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, K. D. złożyła odwołanie. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy przywołał treść art. 25 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2134, ze zm.). Organ II instancji omówił pojęcie nienależnie pobranego świadczenia, wskazując, że przy rozpatrywaniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na nowy okres zasiłkowy 2017/2018 okazało się, że K. D. ma zasądzone alimenty na syna wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 2014 r. W związku z tym organ I instancji ponownie przeliczył dochód rodziny za 2014 r., wliczając do niego kwotę 9600 zł (nie wskazaną przez skarżącą), otrzymaną tytułem alimentów w 2014 r., co dało kwotę 1048,43 zł na osobę w rodzinie. Organ II instancji skorygował dochód wyliczony na osobę w rodzinie przez organ I instancji, wskazując, że tytułem alimentów powinna być liczona kwota 600 zł miesięcznie, co wynika z wyroku Sądu Okręgowego dla [...] z [...] maja 2014 r. Prawidłowo wyliczony dochód na osobę w rodzinie wyniósł więc 948,43 zł , która to kwota przekracza również ustawowe kryterium dochodowe na osobę wynoszące 800 zł, zatem świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko nie przysługiwało i z powyższych względów należało je uznać za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązać do jego zwrotu. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła K. D. W uzasadnieniu zarzuciła zaskarżonej decyzji wydanie jej z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 77 §1 w zw. z art. 80 kpa, gdyż organ pominął istotne okoliczności mające szczególne znaczenie w sprawie. Z uwagi na zgłoszone zarzuty wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - p.p.s.a. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie opierając się o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tak określonej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, obowiązujących na dzień wydania decyzji. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod wagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja pozostaje w zgodzie z prawem. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest wyłącznie decyzja SKO, którą orzeczono, że świadczenie wychowawcze otrzymane przez skarżącą na dziecko J. J. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. w wysokości 8500 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązano do jego zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi. Materialnoprawną podstawę decyzji organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( Dz. U. z 2018 r. , poz. 2134 ze zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy( w brzmieniu obowiązującym na moment wydania zaskarżonej decyzji) świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Stosownie natomiast do treści z art. 25 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się, zgodnie z art. 25 ust. 2: 1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; 1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a; 2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego; 5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. W art. 25 ust. 3 ustawy wskazano, że od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga zaistnienia dwu przesłanek: po pierwsze - świadczenie zostało przyznane lub też wypłacone; po drugie - podstawą przyznania bądź wypłaty tego świadczenia była jedna ze wskazanych w nim okoliczności: "świadome wprowadzenie w błąd" przez osobę pobierającą to świadczenie. Pierwsza z tych przesłanek w sposób niebudzący żadnych wątpliwości zaistniała, bowiem świadczenie było przyznane i wypłacane. W ocenie organów zachodzi także druga z nich, ze względu na świadome wprowadzenie przez skarżącą w błąd organu przyznającego świadczenie wychowawcze. Ze stanowiskiem organu należy się zgodzić. Świadomym wprowadzeniem w błąd jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jego uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2234/14, LEX nr 2106437). Świadome wprowadzenie w błąd organu to również np. przemilczenie istotnych okoliczności mających wpływ na przyznanie świadczenia, podanie nieprawdy. Oczywistym przy tym jest stwierdzenie, że w przypadku podania danych nieprawdziwych czy celowego pominięcia istotnych faktów nie jest potrzebne żadne pouczenie. W tym miejscu podkreślić bowiem należy, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek podawania informacji zgodnych z prawdą. Nie zwalnia to wprawdzie organu z obowiązku podjęcia wszelkich czynność niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, stosownie do art. 7 Kpa, jednakże organ nie ma obowiązku automatycznego weryfikowania wszystkich podanych informacji. W postępowaniu dotyczącym pobrania nienależnie przyznanego świadczenia przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która była świadoma okoliczności, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w przypadku świadomego zaniechania w przekazaniu organowi posiadanych informacji wywierających wpływ na prawo do świadczenia. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy podzielić należy stanowisko organów, a w szczególności argumentację prezentowana w kwestionowanym rozstrzygnięciu. Stan faktyczny sprawy co do istoty nie jest sporny. Z akt administracyjnych wynika, że od [...] października 2013 r. wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 2013 r. sygn. akt [...], zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z [...] maja 2014 r. sygn. akt [...] K. D.- przedstawicielka J. J.- ma zasądzone alimenty na rzecz syna w kwocie po 600 zł miesięcznie. Zatem w dniu składania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres 2016/2017 miała prawa do alimentów i nie zgłosiła tego faktu. Wobec powyższego skarżąca składając wniosek o przyznanie tych świadczeń zataiła fakt otrzymywania tego świadczenia. Wypełnia to- zdaniem sądu- przesłankę określoną w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach wychowawczych. Skarżąca podnosiła w trakcie postępowania, że cierpi na zaburzenia psychiczne, na co przedstawiła dwie karty z leczenia szpitalnego w [...] Centrum Psychiatrii "[...]" w okresach [...].10.2016 r.- [...].12.2018 r. i [...].01.2017-[...].03.2017. Z kart tych wynika, że cierpi na ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. Ta okoliczność – zdaniem skarżącej - miała wyłączać jej złą wolę przy składaniu oświadczenia o uzyskiwanych dochodach w 2014 r. w postępowaniu dotyczącym wniosku o świadczenie wychowawcze na okres 2016/2017. Jednak o braku winy nie może przesądzać sam fakt choroby. Należy zauważyć, że leczenie miało miejsce już po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie, a ponadto nie jest to choroba o charakterze ciągłym ( w rozpoznaniu szpitalnym napisano, że ma charakter przemijający). Choroba ta nie powoduje u chorego braku możliwości normalnego funkcjonowania czy też podejmowania decyzji. Z akt sprawy wynika, że skarżąca podejmuje prawidłowe decyzje życiowe, o czym świadczy: wytoczenie powództwa o podwyższenie alimentów w imieniu małoletniego syna, złożenie dwóch wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego, branie aktywnego udziału w postępowaniu administracyjnym i sądowym. Nie można zatem uznać, że przy swojej zaradności życiowej i aktywności nie miała świadomości tylko w jednym momencie- przy składaniu oświadczenia o uzyskiwanych dochodach za 2014 r. Takie tłumaczenie jest nielogiczne i pozostające w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym. W tej sytuacji, uznanie przez organ, że została wypełniona norma określona w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach wychowawczych - mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów w świetle reguł wynikających z art. 80 k.p.a., i nie oznacza dowolności. Reasumując, Sąd uznał, że prawidłowo ustalony przez organy stan faktyczny sprawy dostarczył jednoznacznych podstaw do zakwalifikowania świadczeń pobranych przez skarżącą jako pobranych nienależnie. Konsekwencją powyższego było również rozstrzygnięcie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami na podstawie art. 25 ust. 6 i 9 ww. ustawy z 11 lutego 2016 r. Odnośnie do zarzutu dotyczącego braku podstaw do orzekania w jednej decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach rodzinnych oraz o nakazie ich zwrotu, wskazać przyjdzie - co też trafnie zauważył organ odwoławczy - że przepis art. 25 ust. 6 ww. ustawy w sposób jednoznaczny wskazuje, że uprawnione jest w jednej decyzji zarówno kwoty nienależnie pobranego świadczenia, jak i obowiązku jej zwrotu. Niezależnie od powyższego odnotować jeszcze można, że zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Kwestie te będą przedmiotem oceny organu, w związku ze złożonym przez skarżącą stosownym wnioskiem w tym zakresie. W tamtym postępowaniu będą brane pod uwagę i oceniane właśnie takie okoliczności, jakie podnosiła skarżąca w piśmie z 2 października 2017 r. tj. sytuacja zdrowotna, osobista, majątkowa skarżącej i jej syna. Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie prawidłowo ustalonych okoliczności faktycznych, a powołane przepisy znajdowały zastosowanie w sprawie. W takiej zaś sytuacji wypłacone świadczenie należało uznać za nienależnie pobrane. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.