II SA/Lu 36/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat E. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę [...]zł ([...]) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym [...] zł ([...]) należnego podatku od towarów i usług. Prezydent Miasta L. decyzją z [...] r. znak: [...], na podstawie art. 2 pkt 2, 4, 5, 5a, 8, 12 i 18, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1 oraz art. 18 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm.; dalej także: ustawa), odmówił przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla Ł. K. (dalej także: skarżący) na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji T. K., działając jako opiekun prawny całkowicie ubezwłasnowolnionego skarżącego, wskazała, że decyzja ta jest bardzo krzywdząca, albowiem dochód jej rodziny nie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania niepełnosprawnego w stopniu znacznym syna. Decyzją z [...] r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: Kolegium) utrzymało w mocy wskazaną decyzję organu pierwszej instancji, podzielając w całości stanowisko w niej wyrażone. Organ odwoławczy podkreślił, że skoro skarżący pozostaje pod opieką opiekuna prawnego, to – zgodnie z art. 9 ust. 12 ustawy – ustalając w niniejszej sprawie spełnienie kryterium dochodowego, uwzględnić należało jedynie dochód skarżącego. Nie można było brać pod uwagę dochodu opiekuna prawnego ani innej osoby, z którymi skarżący jako osoba ubezwłasnowolniona mógłby ewentualnie zamieszkiwać i prowadzić wspólne gospodarstwo domowe. Mając to na uwadze Kolegium wskazało, że dochód skarżącego w roku 2017 wynosił [...] zł po odliczeniu składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należnego podatku, po podzieleniu na 12 miesięcy - [...] zł. Kwota ta przekroczyła zatem ustawowo określone kryterium dochodowe, wynoszące 725 zł. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium złożyła T. K., jako opiekun prawny całkowicie ubezwłasnowolnionego skarżącego, wnosząc o jej zmianę i przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia bądź o uchylenie tej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. art. 6, 7 i 8 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.), poprzez brak uwzględnienia okoliczności, że organy administracji publicznej powinny stać na straży praworządności i podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, co należy interpretować w duchu art. art. 67 ust. 1, 68 ust. 4 i 69 Konstytucji RP. Zdaniem strony skarżącej, zaskarżona decyzja jest oparta tylko na przepisie prawa, lecz nie uwzględnienia interesu skarżącego, jako osoby niepełnosprawnej. W skardze podkreślono, że co do zasady opieka prawna nie tworzy więzów rodzinnych między opiekunem prawnym i podopiecznym, a to znaczy, że dochód osiągany przez opiekuna prawnego nie może być traktowany jako dochód z którego korzysta podopieczny. Tymczasem w niniejszej sprawie sytuacja jest zupełnie inna, gdyż T. K., będąc zarazem matką skarżącego, tworzy z synem rodzinę i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Syn korzysta z jej dochodów, gdyż to ona płaci rachunki za wspólne mieszkanie, gotuje, sprząta, pierze oraz robi wspólne zakupy. W tej sytuacji sztywne trzymanie się przepisów ustawy jest niesprawiedliwe i krzywdzące. Obowiązkiem organów obu instancji było uwzględnienie stanu faktycznego sprawy, wzięcie pod uwagę konkretnych jej okoliczności oraz zbadanie ich z uwzględnieniem zasad sprawiedliwości społecznej. Obywatele powinni być bowiem traktowani na równi, powinien się zatem "liczyć rzeczywisty stan faktyczny, a nie ustalony prawnie, sztuczny stan sprawy". Do skargi T. K. załączyła pismo z 27 grudnia 2018 r., w którym zwróciła się do Sądu o uwzględnienie w sprawie stanu zdrowia jej syna i kosztów, jakie zmuszona jest ponosić w związku z jego chorobami. 28 stycznia 2019 r. matka skarżącego złożyła do akt sprawy zaświadczenie o sprawowanej opiece, zaświadczenie lekarza neurologa o stanie zdrowia skarżącego, dwie karty informacyjne leczenia szpitalnego, zlecenie lekarza okulisty na zakup okularów i orzeczenie o niepełnosprawności z 20 czerwca 2002 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto na rozprawie przed Sądem 2 kwietnia 2019 r. ustanowiona z urzędu pełnomocnik skarżącego złożyła zaświadczenia lekarskie z: 7 stycznia 2019 r., 1 lutego 2019 r., 7 lutego 2019 r. i 12 lutego 2019 r., wskazując na bardzo zły stan zdrowia skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, która jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji (zob. orzeczenie o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z 20 czerwca 2002 r. – k. 1 akt administracyjnych pierwszej instancji). Niekwestionowane jest też, że T. K. została ustanowiona opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego skarżącego (zob. zaświadczenie Sądu Rejonowego w L. z 4 października 2004 r., sygn. akt [...] – k. 5 akt administracyjnych pierwszej instancji). Przedmiotem sporu jest natomiast stwierdzenie, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, określone w przepisach ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1 tej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia te, co istotne, przysługują jedynie wówczas, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, wynoszącego 725,00 zł (art. 9 ust. 2 ustawy). W świetle art. 2 pkt 4 ustawy, ustalenie dochodu w tym przypadku wymaga odwołania się do pojęcia dochodu, o jakim mowa w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), w tym jej art. 3 pkt 1 lit. a), który definiuje dochód jako - po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przepis art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wprowadza definicję legalną pojęcia rodziny, wskazując m.in. że do rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego. Niekwestionowane jest zarazem, że ustawodawca przewidział szczególną regulację dotyczącą zasad ustalenia dochodu dla osób pozostających pod opieką opiekuna prawnego, ubiegających się o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mianowicie, jak wynika z art. 9 ust. 12 tej ustawy, w takim przypadku ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej. Treść tego przepisu jest oczywista, a jej wykładnia nie nastręcza – zdaniem Sądu – najmniejszych wątpliwości. Prawidłowo ustaliły organy obu instancji, że przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem skarżący pozostaje pod opieką prawną swojej matki T. K.. Zauważyć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, że konsekwencją takiego stanu sprawy jest to, iż ustalając wysokość dochodu dla potrzeb przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie można brać pod uwagę dochodu ani opiekuna prawnego ani innej osoby, z którymi osoba ubezwłasnowolniona ma ewentualnie zamieszkiwać i prowadzić wspólne gospodarstwo domowe (wyrok NSA z 18 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1940/11). Niezależnie zatem od oceny sytuacji życiowej strony, w tym jej stanu zdrowia oraz związanej z tym konieczności ponoszenia zwiększonych wydatków na leczenie czy rehabilitację osoby niepełnosprawnej, ubiegającej się o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, która to osoba pozostaje zarazem pod opieką opiekuna prawnego, obowiązkiem organów administracji rozpoznających taki wniosek, jest ustalenie przesłanki dochodowej przyznania tego świadczenia, z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 9 ust. 12 ustawy. Nie budzi wątpliwości Sądu, że taki obowiązek wynika expressis verbis z cytowanego przepisu i jako taki nie może być stosowany w zależności od uznania właściwego organu administracji publicznej. Zakres zastosowania normy zawartej w tym przepisie jest jasny i bezsprzecznie obejmuje sytuacje, w których o przyznanie omawianych świadczeń ubiega się osoba niepełnosprawna, pozostająca pod opieką opiekuna prawnego, nawet gdy jest nim osoba najbliższa – jak ojciec czy matka. Wobec brzmienia tego przepisu prawnie obojętną jest okoliczność, czy opiekun prawny tworzy ze swym pupilem rodzinę bądź czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że trafne było stanowisko organów obu instancji, iż dochód skarżącego przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe w wysokości 725 zł. Ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów, których wiarygodność nie była podważana, wynika, że skarżący w 2017 r., to jest w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, uzyskał dochód z tytułu świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości [...] zł, przy czym od dochodu tego nie został odprowadzony podatek dochodowy od osób fizycznych ani składki na ubezpieczenie społeczne, a jedynie składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł (zob. zaświadczenia ZUS I Oddział w P. z 1 października 2018 r. i Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. z 28 września 2018 r. – k. 22-23 akt administracyjnych pierwszej instancji). Łączny dochód strony wyniósł więc [...] zł, zaś po podzieleniu przez 12 miesięcy - [...] zł. Zasadne jest stanowisko Kolegium, że wysokość dochodu jest kryterium bezwzględnym przyznania omawianych świadczeń, a przekroczenie tego kryterium wywołuje niekorzystne dla strony skutki prawne niezależnie od skali przekroczenia. Przepisy prawa nie pozwalają w tym zakresie na jakiekolwiek odstępstwo. Niewątpliwie bowiem przyjęte w przepisach ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów rozwiązanie uniemożliwia przyznanie skarżącemu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zarówno w sytuacji, gdy uzyska on dochód wyższy od dopuszczalnego o kilka groszy, jak i wówczas, gdy kryterium dochodowe przekroczone zostanie wielokrotnie. Jakkolwiek w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, w stosunku do niektórych, wybranych świadczeń, wprowadzone zostało rozwiązanie polegające na proporcjonalnym zmniejszaniu przyznanego świadczenia w zależności od wysokości przekroczenia, to niewątpliwie ustawodawca nie zastosował takiego mechanizmu w odniesieniu do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Brak jest więc podstaw prawnych do stosowania tożsamego rozwiązania na gruncie ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (zob. wyrok WSA w Łodzi z 23 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 153/17). W ocenie Sądu, niezasadne są również pozostałe zarzuty skargi. Ponownie wskazać należy, że organy obu instancji, zgodnie z wymogami wynikającymi z art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., zaś organ odwoławczy zgodnie też z art. 136 k.p.a., wyjaśniły wszystkie okoliczności mające istotny wpływ na wynik sprawy. Na wynik sprawy nie mogą mieć wpływu podnoszone przez matkę skarżącego w toku postępowania okoliczności co do bardzo złego stanu zdrowia skarżącego. Wyjaśnić należy, że wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak wynika z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), następuje wówczas, gdy dokonywana przez Sąd kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, ale w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Takich uchybień nie dopatrzył się Sąd w rozpoznawanej sprawie, a zatem nie miał podstaw do uchylenia decyzji organów obu instancji. Należy podkreślić, iż wbrew twierdzeniom strony skarżącej, odmienne rozstrzygnięcie prowadziłoby do naruszenia nie tylko powołanych przepisów prawa materialnego, ale również do naruszenia zasady praworządności określonej w art. 7 Konstytucji i art. 6 k.p.a., z której wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek stosowania przepisów obowiązujących w dacie orzekania przez te organy. Decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną. Oznacza to, że w razie niespełnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w ustawie, warunkujących ustalenie prawa do tego świadczenia, organy administracji nie mogą go przyznać, kierując się względami słuszności bądź zasad współżycia społecznego. Zarzuty skarżącej dotyczące braku należytego wsparcia dla rodzin, których członkami są osoby niepełnosprawne, nie mogą mieć zatem wpływu na treść wyroku, gdyż Sąd nie może oceniać działań organów administracji publicznej przez pryzmat zasad współżycia społecznego wskazanych w art. 5 Kodeksu cywilnego (wyrok NSA z 5 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 113/07). Sąd nie stwierdził przy tym, by zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. art. 67 ust. 1, 68 ust. 4 i 69 Konstytucji RP. W świetle art. 67 ust. 1 Konstytucji RP prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego przysługuje wszystkim obywatelom, przy czym – zakres i formy tego prawa określają przepisy odrębnych ustaw. Z art. 69 Konstytucji RP wynika, że każdy ma prawo do ochrony zdrowia, zaś władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki osobom niepełnosprawnym, w tym – zgodnie z odrębną ustawą – pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Podkreślenia wymaga raz jeszcze, że bardzo trudna sytuacja zdrowotna skarżącego, będącego osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolną do samodzielnej egzystencji, nie uzasadnia przyznania mu wnioskowanego świadczenia, albowiem prowadziłoby to do naruszenia jednoznacznych w swej treści przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Takie rozstrzygnięcie sprzeciwiałoby się też duchowi powołanych wyżej przepisów konstytucyjnych, które wyraźnie wskazują, że udzielana osobom niepełnosprawnym przez władze publiczne, w tym organy administracji, pomoc odbywa się na warunkach określonych w odrębnej ustawie. W niniejszej sprawie organy obu instancji wnikliwie rozważyły możliwość przyznania skarżącemu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i wobec niespełnienia przez niego przesłanek określonych w cytowanej ustawie, zmuszone były odmówić przyznania tych świadczeń. Zupełnie niezrozumiały jest natomiast zarzut naruszenia art. 68 ust. 4 Konstytucji RP. Przepis ten stanowi, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Strona skarżąca nie wyjaśniła w czym w istocie upatruje naruszenia przez organy administracji tego przepisu. Uchybień w tym zakresie nie dopatrzył się również z urzędu Sąd. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. O wynagrodzeniu profesjonalnego pełnomocnika z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzeczono w oparciu art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w związku z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 180).