I SA/Po 51/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi R.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] postanowieniem z dnia [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku R. B. na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że prowadzi postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku strony na podstawie własnego tytułu wykonawczego o nr [...] obejmującego zaległości z tytułu podatku dochodowego. W celu wyegzekwowania przedmiotowych należności organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w banku B. .. Zawiadomienie o zajęciu oraz odpis tytułu wykonawczego zostały doręczone zobowiązanej w dniu [...] W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zastosowano szereg środków egzekucyjnych w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych oraz wierzytelności i praw majątkowych przypadających zobowiązanej od E. k. W celu ustalenia składników majątku zobowiązanej, organ egzekucyjny wystosował zapytania do instytucji zewnętrznych. Z informacji uzyskanej we [...] z Cepik wynika, że zobowiązana była właścicielem pojazdu - samochodu osobowego marki [...], rok. prod. [...]. Jednakże odstąpiono od skierowania egzekucji do tego składnika majątku z uwagi na fakt, iż nie doprowadziłaby ona do uzyskania kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Ponadto Ministerstwo Sprawiedliwości przesłało wykaz ksiąg wieczystych, z którego wynika, że zobowiązana jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości L.. Dochodzona należność została zabezpieczona poprzez wpis hipoteki przymusowej w dniu [...] na udziale w ww. nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta. Powyższa nieruchomość została zajęta przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. zawiadomieniem z [...] doręczonym stronie w dniu [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. pismem z [...] zakończył egzekucję prowadzoną na podstawie dalszego tytułu wykonawczego do udziału w przedmiotowej nieruchomości, ponieważ egzekucja nie rokuje uzyskania kwot przewyższających koszty egzekucyjne. Nie dokonano również czynność egzekucyjnych pod adresem zamieszkania zobowiązanej, ponieważ osoba obecna w mieszkaniu oświadczyła, że się nim tylko opiekuje. W niniejszym postępowaniu egzekucyjnym uzyskano łącznie kwotę [...]zł zaliczoną w całości na koszty egzekucyjne. Ostatnią kwotę uzyskano w dniu [...] Mając na uwadze powyższe organ wskazał, że podejmowane działania nie doprowadziły do ustalenia składników majątkowych zobowiązanej, do których możliwe byłoby skierowanie skutecznej egzekucji, zmierzającej do wykonania obowiązku. W związku z ustalonym stanem faktycznym, wskazującym na brak majątku zobowiązanej, mogącego być przedmiotem egzekucji, postępowanie egzekucyjne organ uznał za bezskuteczne, ponieważ w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Tym samym wskazał, że została spełniona przesłanka określona w dyspozycji art. 59 § 2 u.p.e.a. pozwalająca na umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] zawiadomieniem z dnia [...] uchylił dokonane zajęcia. Kwestionując rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego z dnia [...] strona złożyła zażalenie, w którym wskazała, że organ egzekucyjny umorzył na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...], w sytuacji gdy uprzednio skarżąca złożyła wniosek z [...] o umorzenie tego samego postępowania egzekucyjnego z uwagi na przesłankę art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a wniosek ten do wniesienia przedmiotowego zażalenia nie został rozpatrzony. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Na wstępnie organ odwoławczy podkreślił, że prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz stosowane w jego ramach środki egzekucyjne okazały się nieefektywne lub nieskuteczne i nie doprowadziły do wyegzekwowania dochodzonych należności. Poszukiwanie majątku zobowiązanej w oparciu o posiadane bazy danych, jak również na podstawie zapytań kierowanych do instancji zewnętrznych, nie doprowadziły do ujawnienia majątku. Ustalony stan faktyczny wskazuje na brak majątku zobowiązanej, zatem organ egzekucyjny nie miał żadnych możliwości do prowadzenia skutecznej egzekucji. Odnosząc się natomiast do zarzutów strony dotyczących umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a, w sytuacji, gdy nierozstrzygnięty ostatecznie pozostaje wniosek zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na przedawnienie egzekwowanych należności ( art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a ), organ II instancji wskazał, że przesłanki wymienione w ww. przepisach mają inny charakter. Przesłanki uregulowane w art. 59 § 1 u.p.e.a mają charakter obligatoryjny, natomiast w art. 59 § 2 u.p.e.a. charakter fakultatywny. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] rozpatrując wniosek strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na przedawnienie ( art. 59 § 1 pkt 2 ) uznał, że egzekwowane zobowiązanie jest nadal wymagalne, a termin jego przedawnienia mija [...] Jednakże po ponownym dokonaniu ustaleń faktycznych stwierdził, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] powinno zostać umorzone z urzędu na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., z uwagi na bezskuteczność prowadzonej egzekucji, która nie przyczynia się do wykonania obowiązku. Jest nieracjonalna i generuje kolejne koszty egzekucyjne, których organ egzekucyjny nie jest w stanie ściągnąć z majątku zobowiązanej. Ponadto organ odwoławczy nie zgładził się z twierdzeniem strony jakoby umorzenie na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. - [...] pozbawiło stronę prawa do prawomocnego rozstrzygnięcia jej wniosku z dnia [...] Zażalenie zobowiązanej wniesione na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. - [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na przedawnienie zostało negatywnie rozpatrzone przez organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] Mając na uwadze powyższe okoliczności, z uwagi na bezskuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz po stwierdzeniu, że nie uzyska się w nim kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, organ odwoławczy stwierdził, że prowadzone postępowanie należało umorzyć w myśl art. 59 § 2 u.p.e.a. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy. Tym samym organ I instancji podjął słuszną decyzję umarzając postępowanie, które było bezskuteczne. W skardze z dnia [...] strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie w całości postanowienia organu odwoławczego oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego, a także o zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych, w tym z tytułu zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: k.p.a.) i art. 18 u.p.e.a. poprzez bezzasadne, co najmniej przedwczesne umorzenie postępowania egzekucyjnego przed uprawomocnieniem się odrębnego postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydanego wcześniej przez ten sam organ egzekucyjny odnośnie tego samego postępowania egzekucyjnego, co miało istotne znaczenie dla sprawy. Odpowiadając na skargę organ podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny uznał, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, w związku z czym na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne. Organ egzekucyjnym w wydanym postanowieniu wskazał, że od [...] prowadzone było postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] Kwota egzekwowanej należności głównej wynosi [...] zł. W celu wyegzekwowania przedmiotowych należności organ egzekucyjny zastosował szereg środków egzekucyjnych: zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w m. (uzyskano kwotę [...]zł) , wierzytelności i praw majątkowych przypadających zobowiązanej od E. S.. z o. o. S.. k. Zajęcia okazały się bezskuteczne. W toku postępowania organ egzekucyjny ustalił, że zobowiązana w [...] była właścicielem samochodu osobowego marki [...] rok produkcji [...] Nadto jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej położonej w L. KW nr [...] oraz użytkownikiem wieczystym gruntu KW nr [...] Nieruchomość KW nr [...] została zajęta przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. zawiadomieniem z [...] doręczonym stronie w dniu [...] komornik [...] zakończył egzekucję prowadzoną do udziału w przedmiotowej nieruchomości, z uwagi na fakt, że egzekucja ta nie rokuje uzyskania kwot przewyższających koszty egzekucyjne. Z treści księgi wieczystej KW nr [...] wynika zaś, że ww. nieruchomość została przeniesiona do KW nr [...], zgodnie z którą właścicielem jest Skarb Państwa. Egzekucja z wierzytelności i praw majątkowych okazała się zatem nieskuteczna. W plikach JPK nie ujawniono żadnych wierzytelności. Ostatnia deklaracja [...] za [...] wykazała stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej. Na dzień wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego skarżąca nie figurowała w ewidencji jako właściciel lub współwłaściciel pojazdów. Działania organu egzekucyjnego nie doprowadziły do ustalenia składników majątkowych, z których możliwa byłaby egzekucja. W związku z powyższym na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. organ umorzył postępowanie egzekucyjne , uznając że w tym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Należy zauważyć, że strona nie kwestionuje, że egzekucja nie była skuteczna i wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. . Spór sprowadza się do tego, czy organ egzekucyjny mógł z urzędu umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie fakultatywnej przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a. w czasie niezakończonego jeszcze prawomocnie postępowania dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Wnioskiem z [...] strona wystąpiła o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie przepisu art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."), wskazując na wygaśnięcie obowiązku z powodu jego przedawnienia. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, stwierdzając, że zobowiązanie podatkowe wobec którego prowadzona jest egzekucja nie przedawniło się. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem z [...] przez Dyrektora Izby Skarbowej, następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] [...] oddalił skargę na ww. postanowienie. Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zostało wydane po ostatecznym rozpoznaniu przez organ odwoławczy sprawy o umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Tym samym skoro postępowanie egzekucyjne na dzień wydania ostatecznego postanowienia o umorzeniu tego postępowania było w toku , a istniały przesłanki do jego zakończenia przez umorzenie, z powodu braku majątku pozwalającego na skuteczne egzekwowanie należności, organ zgodnie z prawem wydał postanowienie w tym zakresie. W niniejszej sprawie przed Sądem nie mogło zapaść inne rozstrzygniecie również z uwagi na przepis art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. , poz. 1302, ze zm.) – dalej: p.p.s.a., który stanowi, że sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Uwzględnienie przez Sąd wniosku zawartego w skardze o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego P. , spowodowałoby, że nadal prowadzone byłoby postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej, co w ocenie Sądu byłoby rozstrzygnięciem na niekorzyść strony. Wyrok WSA w sprawie I SA/Po [...] dotyczący umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia oddalający skargę jest nieprawomocny. W sytuacji gdyby w wyniku dalszego postępowania sądowoadministracyjnego okazało się, że przedawnienie nastąpiło przed wydaniem zaskarżonego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, to tak czy inaczej postępowanie egzekucyjne jest już zakończone. Kwestia przedawnienia zobowiązania podatkowego będzie miała znaczenie, w sytuacji gdyby pojawił się majątek, z którego egzekucja mogłaby być prowadzona (organ nie może wówczas wszcząć ponownej egzekucji) lub gdyby organ wyegzekwował kwotę na poczet należności po przedawnieniu zobowiązania. W związku z powyższym na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. [...]