II FSK 2498/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Cieloch (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia WSA del. Paweł Dąbek, , po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 19 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Ke 112/19 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 31 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności oddala skargę kasacyjną. I. Zaskarżonym wyrokiem z 19 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 112/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę Z. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej jako Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej jako Organ) z dnia 31 grudnia 2018 r. w przedmiocie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokości nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu wierzytelności. Treść uzasadnienia tego wyroku dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl). II. W skardze kasacyjnej Spółka zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 71a § 9 w zw. z art. art. 168c § 1 ustawy z dnia z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2018 r., poz. 1314 ze zm.; dalej u.p.e.a.) poprzez błędne uznanie, że art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi podstawę prawną do wydania przez Organ postanowienia o wysokości nieprzekazanych kwot w sytuacji, gdy dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się w przeszłości od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności, pomimo że przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. wprost stanowi, iż postanowienie o wysokości nieprzekazanych kwot Organ wydaje w przypadku "uchylania się" dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności, nie zaś w przypadku "uchylenia się" w przeszłości od przekazania zajętej wierzytelności, co do którego ma zastosowanie przepis art. 168c § 1 u.p.e.a., a w konsekwencji nieuprawnione wydanie w stosunku do Spółki postanowienia w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a., mimo że Organ winien był dochodzić należności w trybie postępowania cywilnego, o którym mowa w art. 168c § 1 u.p.e.a. 2) art. 1a pkt 3) w zw. z art. 71a §9 u.p.e.a. polegające na błędnym uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, że interes prawny Spółki w postępowaniu przed Organem pozwalał wyłącznie na kwestionowanie wysokości nieprzekazanej kwoty i nie przysługują jej uprawnienia do kwestionowania dopuszczalności, legalności ani prawidłowości postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Zobowiązanego, pomimo że następstwem doręczenia Spółki postanowienia o wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty jest wejście Spółki w sytuacje procesową Zobowiązanego, a w konsekwencji przysługują jej wszelkie zarzuty, które przysługują Zobowiązanemu, a zatem Organ, a następnie Sąd pierwszej instancji był zobowiązany zbadać podnoszoną przez Spółkę kwestię przedawnienia wierzytelności głównej, a w konsekwencji uznać wierzytelność za przedawnioną i umorzyć postępowanie. 3) art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że Spółka uchylała się "bezpodstawnie" od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy zajęta wierzytelność uległa już przedawnieniu i wobec tego istniały podstawy prawne do jej nieprzekazania, a przez to brak było podstaw do obciążenia Spółki kwotą której nie przekazała, ponieważ uchylenie to nie nosiło cech "bezpodstawnego", jak wymaga hipoteza naruszonego przepisu. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy lub o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz o zasądzenie zwrotu poniesionych kosztów postępowania kasacyjnego. III. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wobec braku usprawiedliwionych podstaw nie zasługiwała na uwzględnienie. Artykuł 71a § 9 u.p.e.a. określa dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego tj. (1) przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności; (2) stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Natomiast na podstawie art. 71a§ 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się tylko do odmiennej interpretacji przez Skarżącą spółkę drugiej wymienionej w art.71a § 9 przesłanki. Zdaniem strony Skarżącej, Sąd I instancji błędne uznał, że art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi podstawę prawną do wydania przez organ postanowienia o wysokości nieprzekazanych kwot w sytuacji, gdy dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się w przeszłości od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności, pomimo że przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. wprost stanowi, że postanowienie o wysokości nieprzekazanych kwot organ wydaje w przypadku "uchylania się" dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności, nie zaś w przypadku "uchylenia się" w przeszłości od przekazania zajętej wierzytelności, co do którego ma zastosowanie przepis art. 168c § 1 u.p.e.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. To, że przepis posługuje się sformułowaniem "uchyla się" nie przesądza o prawidłowości uznania zarówno przez organy jak i Sąd I instancji, że po zajęciu wierzytelności dłużnik "uchylił" się od przekazania wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Ta okoliczność w sprawie była bezsporna. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istotne było zbadanie, czy po prawidłowo dokonanym zajęciu i stosownych pouczeniach, które miało miejsce w dniu 4 listopada 2015 r. dłużnik zajętej wierzytelności uchylił się, czy też uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności. Specyfika egzekucji prowadzonej z wynagrodzenia za pracę może dotyczyć aktualnego wynagrodzenia jak i przyszłych wynagrodzeń a także wynagrodzenia wypłaconego po dniu zajęcia przedmiotowej wierzytelności i dlatego interpretacja przedstawiona w skardze kasacyjnej zawężająca możliwość wydania postanowienia tylko do stanów teraźniejszych niedokonanych ("uchylania się") w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest nieuprawniona. Jak wynika z niekwestionowanego stanu faktycznego strona Skarżąca nie przekazała po zajęciu wierzytelności kwoty 44.466,06 zł., która to kwota winna być przekazana organowi egzekucyjnemu jako kwota wolna od zajęcia egzekucyjnego a została bez zgody organu egzekucyjnego przekazana zobowiązanemu Z. G. . Podstawę prawną przedmiotowego zajęcia stanowi art. 72§1-4 u.p.e.a. Zgodnie z jego treścią organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zajęcie wynagrodzenia za pracę jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany stosunku pracy lub zlecenia, nawiązania nowego stosunku pracy lub zlecenia z tym samym pracodawcą, a także w przypadku przejęcia pracodawcy przez innego pracodawcę. W stosunku do egzekwowanej należności pieniężnej nieważne są rozporządzenia wynagrodzeniem przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po jego zajęciu, a także przed tym zajęciem, jeżeli są wymagalne po zajęciu. Bezzasadny jest także zarzut, dotyczący błędnego ustalenia przez organy jak i Sąd I instancji przesłanki "bezpodstawnego" uchylania się strony Skarżącej od przekazania zajętej kwoty. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynikało bowiem, że powodem jej nieprzekazania był fakt braku pamięci osoby zobowiązanej do jej realizacji na rzecz organu egzekucyjnego, a nie jak później twierdzono przedawnienie wierzytelności zobowiązania dłużnika głównego. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podzielił w pełni pogląd Sądu I instancji, że w przedmiotowym postępowaniu, którego zakres wyznacza art. 71a § 9 u.p.e.a. organ nie jest uprawniony do badania dopuszczalności egzekucji, która to kwestia jest badana na etapie wszczęcia postepowania egzekucyjnego. Dłużnikowi zajętej wierzytelności wobec którego wydano takie postanowienie, nie służą natomiast żadne inne uprawnienia procesowe, a w szczególności środki zaskarżenia przysługujące zobowiązanemu (jak np. zarzuty czy skarga na czynności egzekucyjne), a kwestia przedawnienia zobowiązania głównego nie została czy to w drodze rozpoznania zarzutów, czy też skargi na czynność egzekucyjną dłużnika głównego stwierdzona. Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy egzekucyjne dokonały prawidłowej wykładni art.71 a § 9 u.p.e.a.w zw. z art.1a pkt 3 u.p.e.a. Uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych (z braku dołożenia należytej staranności, zapomnienia) nie stoi na przeszkodzie wydaniu postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Biorąc pod uwagę powyżej przedstawioną argumentację Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela poglądu wyrażonego w orzeczeniu NSA z dnia 27.08.2015 r. sygn. akt II GSK 845/14, na które to stanowisko powoływała się strona Skarżąca tym bardziej, że dotyczy on odmiennego stanu faktycznego. Za nieuzasadniony należy uznać także zarzut, że w stanie faktycznym sprawy zastosowanie art. 71a § 9 u.p.e.a. jest wykluczone wobec treści art. 168c up.e.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem dłużnik zajętej wierzytelności, który nie wykonał lub nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki związane z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego wierzytelności lub prawa majątkowego, odpowiada za wyrządzone przez to wierzycielowi szkody na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Przepis ten mówi o odpowiedzialności dłużnika za szkodę wyrządzoną – w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem obowiązków związanych z realizacją zajęcia egzekucyjnego – wierzycielowi i w żaden sposób nie wpływa na uprawnienia organu egzekucyjnego wynikające z art. 71a § 9 u.p.e.a. Możliwość obciążenia dłużnika zajętej wierzytelności odpowiedzialnością odszkodowawczą za szkodę wywołaną wierzycielowi niewykonaniem lub niewłaściwym wykonaniem ciążących na nim obowiązków związanych z dokonanym zajęciem wierzytelności, nie modyfikuje uprawnień organu egzekucyjnego przyznanych mu przez ustawę w celu przymusowego wyegzekwowania dochodzonej należności, w tym także uprawnień wynikających z art. 71a § 9 u.p.e.a. Zakres stosowania obu wskazanych przepisów – art. 168c u.p.e.a. i art. 71a u.p.e.a. – jak słusznie uznał Sąd I instancji jest rozłączny. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego na podstawie art.184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.