I SA/Wa 2171/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej oddala skargę Decyzją [...] z [...] września 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako organ/SKO) działając na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 149, dalej jako kpa) oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. 2018 r. poz. 570) i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. Nr [...] ustalającą miesięczną odpłatność za pobyt skierowanego decyzją z [...] lipca 2015 r. nr [...] do domu pomocy społecznej (dps) na pobyt stały A. B. od niego samego w wysokości 70% dochodu tj. [...] zł oraz od jego córki A. B. (dalej jako skarżąca) w wysokości [...] zł miesięcznie. Jednocześnie decyzja zwolniła ww A. B. częściowo z tej opłaty w kwocie [...] zł miesięcznie. Z opłaty SKO zwolniło także syna mieszkańca dps P. B. i ustaliło, że pozostałą część odpłatności będzie ponosić właściwa gmina. Jako podstawę prawną opłaty określonej dla skarżącej SKO wskazało art. 61 ust. 2 pkt b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2018 r., poz. 1508, dalej jako ustawa/ups) zaś jeśli chodzi o podstawę zwolnienia z jej części - art. 64 ups. Organ przytoczył ww przepisy i wyjaśnił, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek wnoszenia opłaty określają przepisy ustawy zaś średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w [...] zgodnie z zarządzeniem nr [...] z dnia [...] marca 2018 r. Starosty Powiatu [...] w 2018 r. wynosi [...] zł. Dalej organ podał, że jeżeli osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie sama ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na osobach wymienionych w art. 61 ust. 1, w ustalonej tam kolejności, w szczególności na dzieciach. Z obowiązku tego zwolnieni są małżonek, zstępni i wstępni, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. kwoty stanowiącej trzykrotność 514 zł (czyli 1542 zł). Odnośnie do zarzutów wskazujących na trudne relacje rodzinne skład orzekający SKO podniósł, iż przepisy ustawy nie dają podstaw do ich uwzględnienia. W skardze skierowanej do tut. Sądu A. B. zaskarżyła ww decyzję SKO w całości. Organowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 kpa przez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego polegające na zaniechaniu zbadania, czy nie zachodzą uzasadnione okoliczności przemawiające za całkowitym zwolnieniem jej z obowiązku ponoszenia opłaty. Zarzuciła też naruszenie art. 8 i 107 § 3 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji i zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń w szczególności brak odniesienia się do wniosku o całkowite zwolnienie z opłaty. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, a także zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca podała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z chorą m.in. na nowotwór matką, jak również że sama jest osobą schorowaną pozostającą w grupie ścisłego ryzyka nowotworowego. Podniosła, że rodzice rozwiedli się gdy była mała ( z winy ojca) a ten nigdy się nią nie zajmował zaś jej dzieciństwo zamienił w koszmar. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające a stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji – dotyczące podstaw obciążenia skarżącej obowiązkiem ponoszenia opłat, uzasadnił zgodnie z wymogami kpa. Ustawa o pomocy społecznej w art. 60 ust. 1 wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Art. 61 ust. 1 ustawy określa podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za ten pobyt oraz kolejność, w jakiej ten obowiązek na nich spoczywa, natomiast w ust. 2 art. 61 określone zostały zasady ustalania wysokości opłaty w zależności od sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej. Obowiązek ponoszenia opłat powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w DPS, obciąża określony w ustawie krąg osób, a wysokość ponoszonej opłaty zależna jest od kosztów miesięcznego utrzymania w DPS i sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej. Osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu społecznej określone zostały w art. 61 ust. 1 ustawy. Są to w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a ustawy z obowiązku opłaty za pobyt w DPS opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do DPS. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (art. 104 ustawy). Wydanie decyzji o zwrocie wydatków poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy wymaga uprzedniego wydania decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy w sprawie ustalenia opłaty lub zawarcia umowy na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy. Innymi słowy, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale I OPS 7/17 z dnia 11 czerwca 2018r., wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. Następuje to w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 ustawy. Za takim zakresem decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wskazuje również § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej, w którym zawarto wymóg dołączania do wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej oświadczeń o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się o skierowanie, ale także jej małżonka, zstępnych, wstępnych, a więc osób objętych ustawowym obowiązkiem wnoszenia opłat. Dane te są niezbędne do wydania, na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy, decyzji o treści obejmującej wskazany wyżej zakres rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, ustalony przez organy stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Skarżąca jest córką, a zatem zstępną skierowanego do dps a konsekwencji zobowiązaną na podstawie art. 61 ust. 1 ups do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w tej placówce. Organy prawidłowo ustaliły, że opłata ponoszona przez ojca skarżącej nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania go w tym Domu Pomocy Społecznej. W tej sytuacji organy słusznie przyjęły, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 61 ust. 1 pkt 2 ups, zgodnie z którym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą zstępni, jeżeli posiadany przez nich dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż owe 300% kryterium dochodowego. Miesięczny dochód netto skarżącej przekracza 2000 zł, jest zatem wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (300% x 514 zł = 1542 zł). Opłata ustalona na 346,41 zł nie narusza zatem ww przepisów. Podkreślenia wymaga, że obowiązki zstępnego osoby skierowanej do domu pomocy społecznej zgodnie z art. 61 ust. 2 ups uzależnione są wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej czy wzajemnej relacji skarżącej z ojcem nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia samego obowiązku ponoszenia opłaty przez osobę zobowiązaną. Co do zasady, jak się przyjmuje w orzecznictwie, nie mogą one stanowić też podstawy do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 ups, a pomimo to w tej sprawie miało to miejsce. Organy zwolniły bowiem skarżącą z części opłaty w kwocie 150 zł miesięcznie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 marca 2019r. II SA/Go 77/19 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 lutego 2019r. IV SA/Gl 839/18). Istotnie organ nie uzasadnił dlaczego nie zwolnił skarżącej z ww opłaty w całości, jednak uchybienie to - wskazujące na naruszenie art. 107 par. 3 kpa - nie miało wpływu na wynik sprawy. Organ nie uzasadnił bowiem także i tego dlaczego i na jakiej podstawie zwolnił skarżącą z opłaty w części, ale okoliczności tej Sąd nie może uwzględnić gdyż nie może działać na niekorzyść skarżącej. Trzeba podkreślić, że skarżąca co do zasady nie kwestionuje samej podstawy obciążenia jej opłatą, wywodzi natomiast, że winna być z niej zwolniona w całości, nie wskazuje jednak na jakiej konkretnie podstawie prawnej domaga się tego od organu. Zdaniem Sądu, ustalenia stanowiące podstawę wydanych rozstrzygnięć przeprowadzone zostały w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego, a zatem zgodnie z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisu prawa materialnego. Skarżąca nie wskazała bowiem która przesłanka z art. 64 ustawy winna mieć zastosowanie w jej przypadku, nade wszystko nie uwzględniła, iż decyzja o zwolnieniu z opłaty w całości bądź w części jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to oczywiście, iż jest decyzją dowolną, jednak stawiając zrzuty organowi skarżąca winna jednoznacznie określić, który konkretnie przepis z ustawy, jej zdaniem, został w tym przypadku naruszony. Jest to istotne zwłaszcza w sytuacji gdy uzasadnienie skargi skupia się na schorzeniach matki skarżącej (która z oczywistych przyczyn nie została obciążona odpłatnością) a nie na jej samej. W tej sprawie Sąd z urzędu nie dopatrzył się naruszenia przez organ zasad postępowania administracyjnego, jak również przepisów prawa materialnego. Skutkowało to oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ppsa.