VI SA/Wa 533/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2016 r. sprawy ze skargi J. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie egzaminu notarialnego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do Spraw Aplikacji Notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...]; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego na rzecz J. D. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą P. z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] stwierdzającą, że J. D. (dalej także "skarżąca lub zdająca") uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Zaskarżone rozstrzygnięcie wydano na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r., poz. 164, dalej także "p.n.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm., dalej także "k.p.a."). Do wydania powyższych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym. W dniach 8-10 września 2015 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu notarialnego. Komisja Egzaminacyjna Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. uchwałą z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Komisja wskazała, że zdająca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę dobrą, z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczną, natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę niedostateczną. Z uwagi na art. 74 f § 1 p.n., zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Skarżąca odwołała się od powyższej uchwały, kwestionując ocenę niedostateczną z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej lub uzasadnienia jej dopuszczalności. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wydając zaskarżone rozstrzygnięcie stwierdziła, że zgodnie z art. 74e § 2 p.n., ocena prac egzaminacyjnych powinna uwzględniać w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. W ocenie organu zdająca wprawdzie zaproponowała poprawne ostatecznie rozwiązanie zadania, to jednak nie dokonała pełnej analizy uzasadnienia dla wygaśnięcia hipoteki, przeprowadziła zbędny wywód dotyczący "wpływu" zasiedzenia i prowadzonego postępowania egzekucyjnego (co może świadczyć o braku umiejętności poprawnego rozumienia zadania egzaminacyjnego oraz teksu prawniczego), w sposób nieuprawniony dokonała uzupełnienia treści zadania egzaminacyjnego i pominęła najistotniejszy element zadania, tj. prawomocne postanowienie sądu o zasiedzeniu, które jest dowodem nabycia własności przez A.Z. W ocenie Komisji tak poważne uchybienia przesądzają o ocenie pracy egzaminacyjnej skarżącej jako niedostatecznej. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] grudnia 2015 r. Zaskarżonej uchwale zarzuciła:  1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. a. art. 74e § 2 i 4 p.n. poprzez uznanie, że stwierdzone w pracy zdającej uchybienia przesądzają o konieczności jej ceny jako niedostatecznej, podczas gdy zawarte w niej błędy nie mają charakteru istotnego i nie wpłynęły na poprawność ostatecznego rozwiązania zadania egzaminacyjnego, b. art. 74d § 3 p.n., poprzez jego niezastosowanie polegające na zignorowaniu ustalonej przez ustawodawcę skali ocen i w konsekwencji na nieuzasadnionym utrzymaniu oceny negatywnej mimo, że w uzasadnieniu uchwały Komisji II Stopnia nie została wskazana przesłanka całkowicie dyskwalifikująca pracę skarżącej w tym zakresie, a jednocześnie w ramach dokonanej oceny podkreślono poprawność merytoryczną rozwiązania zaprezentowanego przez skarżącą. 2. obrazę przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 p.n., poprzez brak podjęcia w toku postępowania odwoławczego kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie oraz zarzutów sformułowanych przez skarżącą w odwołaniu, o czym świadczy niezwykle lakoniczne odniesienie się w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji do merytorycznych zarzutów i argumentów wskazywanych w odwołaniu od uchwały Komisji I stopnia. W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi oraz podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz.1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ma zatem miejsce kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu skarga okazała się zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej uchwały i poprzedzającej ją uchwały z dnia [...] września 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej numer 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. Sąd stwierdza, iż organ w rozpoznawanej sprawie naruszył przepis prawa materialnego, tj. art. 74h § 3 p.n. porzez jego niezastosowanie oraz przepisy postępowania w stopniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 p.n., poprzez brak podjęcia w toku postępowania odwoławczego niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy działań, wadliwie oceniając i uzasadniając wynik egzaminu notarialnego, który zdawała skarżąca. W ocenie Sadu nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż w sposób należyty ustalony został stan faktyczny sprawy, to znaczy wyjaśniono w sposób nie budzący żadnych wątpliwości przyczyny dla których organy obu instancji uznały, że sposób stosowania przez skarżąca przepisów prawa i umiejętności w zakresie ich interpretacji i poprawności zaproponowanego przez nią sposobu rozstrzygnięcia problemu prawnego nie dają podstaw do przyjęcia pozytywnej oceny z części trzeciej egzaminu notarialnego (projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności). Podkreślić wypada, że dbałość w prowadzonym postępowaniu o ustalenie wyniku egzaminu notarialnego wymaga uwzględnienia tego, że zawód notariusza ma status zawodu zaufania publicznego. Ustawodawca dostrzegając potrzebę zagwarantowania właściwego standardu wykonywania czynności notarialnych, tak ukształtował przebieg egzaminu na notariusza aby w sposób wszechstronny umożliwić sprawdzenie przygotowania i przydatności do wykonywania tego zawodu. Egzamin notarialny polega bowiem, zgodnie z treścią art. 74 § 3 p.n., na sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. W orzecznictwie wskazuje się na konieczność należytego wyważenia dwojakiego rodzaju interesów, o których stanowi art. 7 k.p.a., to jest interesu społecznego oraz interesu obywateli. Z zasady równowagi we współistnieniu dwojakiego rodzaju interesów wypływa konieczność wyraźnego, szczegółowego uzasadnienia w przypadku przyznania prymatu względom społecznym nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w razie wydania negatywnej dla strony decyzji organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg rozumowania prowadzącego do wydania rozstrzygnięcia (vide wyrok NSA z 25.01.2007 r. sygn. akt I OSK 1800/2006 niepublikowany). W tym stanie rzeczy biorąc pod uwagę opisane zasady i cel, jakiemu ma służyć egzamin notarialny należy zauważyć, że zgodnie z art. 74e § 2 p.n., ocena prac egzaminacyjnych powinna uwzględniać w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, jak również poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Jak wskazuje treść powołanego wyżej przepisu prawa podstawowe znaczenie w procedurze ustalania wyników z zadań z części pierwszej do trzeciej egzaminu notarialnego ma okoliczność, że oceny rozwiązania każdego z tych zadań dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy (członkowie komisji egzaminacyjnej), biorąc pod uwagę w szczególności powołane wyżej kryteria ocen. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że istotą rozwiązania zadania z trzeciej części egzaminu notarialnego było sporządzenie przez zdającą uzasadnienia dopuszczalności czynności notarialnej w określonym stanie faktycznym (wskazanym w zadaniu egzaminacyjnym). Skarżąca rozwiązała zadanie egzaminacyjne stwierdzając dopuszczalność dokonania umowy sprzedaży nieruchomości opisanej w zadaniu i prawidłowo wskazała na podmioty uprawnione do zawarcia takiej umowy. Podkreślić trzeba, iż sporządzona umowa w formie aktu notarialnego byłaby ważna w rozumieniu obowiązujących przepisów, a skarżąca wykazała się przy tym znajomością prawa oraz orzecznictwa, które przytoczyła w uzasadnieniu swojego stanowiska. Powyższe znalazło odzwierciedlenie w stanowisku jednego z egzaminatorów, który zakwalifikował pracę zdającej na ocenę dostateczną, jak również w uzasadnieniu stanowiska Komisji Egzaminacyjnej, która akceptując ocenę niedostateczną pracy zdającej uznała ją za "srogą" w realach rozpoznawanej sprawy, lecz mającą swoje podstawy w stwierdzonych brakach uzasadnienia pracy zdającej i sposobu rozstrzygnięcia przez nią problemu prawnego wskazanego w zadaniu egzaminacyjnym. W stanowisku Komisji przeważył pogląd, iż wnioskowanie zdającej dotyczyło przesłanek niewskazanych w opisie istotnych zagadnień omawianej części egzaminu notarialnego, co w warunkach egzaminu stanowiło nieuprawnione wyjście poza jego zakres. Wskazano także na błąd zdającej w sposobie ustalenia udziału jednego ze współwłaścicieli nieruchomości będącej przedmiotem sprzedaży. Powyższe zarzuty, stanowiące element oceny pracy skarżącej, nie wskazują jednak na nieważność sporządzonego przez nią projektu aktu notarialnego, a tylko taka przesłanka może skutkować oceną niedostateczną z egzaminu notarialnego, bez uwzględnienia (odwołania się) do skali ocen wskazanych w art. 74d § 3 p.n. W ocenie Sądu, w uzasadnieniu uchwały Komisji o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego zdającej nie została także wykazana inna przesłanka całkowicie dyskwalifikująca jej pracę, tym bardziej, że w ramach dokonanej oceny podkreślono jednocześnie poprawność merytoryczną zaproponowanego przez nią rozwiązania problemu prawnego. Stanowi to oczywistą sprzeczność wymagającą wyjaśnienia, podobnie jak rozbieżność oceny pracy skarżącej dokonanej przez egzaminatorów, a także właściwego uzasadnienia stanowiska Komisji, w przypadku utrzymania oceny niedostatecznej, w ramach dopuszczalnej skali ocen egzaminu notarialnego. Zdaniem Sądu, przedstawione w zaskarżonej uchwale wnioski zostały sformułowane w sposób ogólnikowy, bez odniesienia się do istoty formułowanych zastrzeżeń, co do kwestii "rozumienia przez skarżącą zadania egzaminacyjnego i teksu prawniczego" oraz w kontekście treści umowy sporządzonej przez zdającą jako realizacji zadania egzaminacyjnego. W omawianym zakresie stanowisko organów obu instancji zostało przyjęte bez należytego odniesienia się do zarzutów skarżącej w przedmiocie braku takiego naruszenia przepisów prawa materialnego lub zasad postępowania, które dyskwalifikowałyby pracę skarżącej jako niezasługującą na jedną z ocen pozytywnych przewidzianych w art. 74d. § 3 p.n., co powoduje, że analiza zagadnienia prawnego w rozpoznawanej sprawie została dokonana w sposób odbiegający od kryteriów przyjętych w ww. ustawie (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28.11.2013 r. o sygn. akt: II GSK 1064/12). Z tych też względów, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.