I GZ 188/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wr 63/19 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia 23 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wr 63/19 odmówił [...] przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARMiR we W. z dnia 23 listopada 2018 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARMiR we W. z dnia 23 listopada 2018 r. ta została zwrócona nadawcy po dwukrotnym awizowaniu ([...]grudnia 2018 r). Na przesyłce zamieszczono informację o jej zwrocie z uwagi na niepodjęcie w terminie. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się notatka służbowa Naczelnika Wydziału, z której wynika, iż - 18 stycznia 2019 r. - do organu zadzwoniła [...] - aplikantka adwokacka z kancelarii [...] (reprezentującego skarżącego). Aplikantka uzyskała informację, że ostatni dokument wysłany na adres kancelarii ([...]), to decyzja z 23 listopada 2018 r. Aplikantka oświadczyła, że przesyłka ta nie dotarła do kancelarii i że wcześniej informowano organ o zmianie adresu kancelarii. Po weryfikacji tej informacji wskazano, że w aktach administracyjnych sprawy nie ma pisma pełnomocnika strony informującego o zmianie adresu kancelarii. W dniu 9 listopada 2018 r. [...] osobiście odebrał korespondencję wysłaną na adres [...]. Inny adres ([...]) był natomiast podany w piśmie z 27 czerwca 2018 r., w innym postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z 30 listopada 2015 r., które znajdowało się w odrębnych aktach. Pismem z 25 stycznia 2019 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku podkreślono, że zaskarżona decyzja nigdy nie dotarła do kancelarii, gdyż - w dniu pierwszego doręczenia - potencjalnie była awizowana przez Pocztę Polską, lecz awizo przesyłki nigdy nie zostało pozostawione adresatowi. Ponownego awizo także nie doręczono. Nadto, pomimo regularnego stawiennictwa pełnomocnika w placówce pocztowej, przesyłka ta nie została mu wydana. Na [...] funkcjonują trzy kancelarie i przesyłka ta mogła zostać wysłana do innej kancelarii. W ocenie skarżącego decyzja została wysłana na nieaktualny adres kancelarii, "gdzie w aktach sprawy widnieje pismo Prezesa ARMiR w Warszawie, w którym wskazany jest poprawny adres kancelarii". Pełnomocnik oświadczył, że złożył skargę w Urzędzie Pocztowym. Z treści pisma Poczty Polskiej S.A. - z 21 listopada 2019 r. - wynika, że (reklamowana) przesyłka - nadana 27 listopada 2018 r. - została wydana 29 listopada 2018 r. Z uwagi na niezastanie uprawnionych do odbioru pod wskazanym adresem ,doręczono zawiadomienia informujące o jej nadejściu 29 listopada 2018 r. i 7 grudnia 2018 r. Pomimo dwukrotnej awizacji, przesyłka nie została odebrana w wyznaczonym terminie i - 17 grudnia 2018 r. - dokonano jej zwrotu do nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie". Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi WSA we Wrocławiu podkreślił, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił braku zawinienia w uchybieniu terminu. Sąd I instancji podał, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest pisma informującego o zmianie adresu do doręczeń, z uwagi na zmianę siedziby kancelarii. Treść notatki służbowej, sporządzonej przez Naczelnika Wydziału d/s Odwołań, potwierdza, że inny adres kancelarii ([...] ) był wprawdzie podany w piśmie z 27 czerwca 2018 r., lecz miało to miejsce w innym (niż toczące się przed organem w sprawie renty strukturalnej) postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z 30 listopada 2015 r. Z powyższego nie można dowodzić, że organ miał obowiązek - niejako z urzędu - dokonać aktualizacji adresu do doręczeń za pełnomocnika. Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się odpis pisma Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie, zaadresowany do pełnomocnika skarżącego na nowy adres kancelarii, przesłany do organu do wiadomości, niemniej nie można przyjąć, aby pismo to wypełniało ciążący na pełnomocniku skarżącego obowiązek informowania "organu prowadzącego postępowanie w sprawie" o zmianie adresu do doręczeń. Powyższe zawiera, bowiem jedynie informację Prezesa ARMiR o sposobie załatwienia "zażalenia z 20 lipca 2018 r." a nie informację w zakresie zmiany adresu do doręczeń. Tym samym, nie sposób przyjąć, aby mogło ono zwolnić pełnomocnika z obowiązku informowania organu, (przed którym toczy się sprawa) - każdorazowo - o zmianie adresu do doręczeń. W ocenie WSA z pisma Poczty Polskiej S.A. z 21 listopada 2019 r. wynika, że (reklamowana) przesyłka - nadana 27 listopada 2018 r. - została wydana 29 listopada 2018 r. Z uwagi na niezastanie uprawnionych do odbioru pod wskazanym adresem, doręczono zawiadomienia informujące o jej nadejściu 29 listopada i 7 grudnia 2018 r. Pomimo dwukrotnej awizacji, przesyłka nie została odebrana w wyznaczonym terminie i - 17 grudnia 2018 r. - dokonano jej zwrotu do nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie". Powyższe, czyli okoliczność poprawnego awizowania przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję, znajduje potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy. Do akt tych włączona została, bowiem (prawidłowo opisana i zwrócona organowi, jako nadawcy) koperta, w której dokonano przesyłki zaskarżonej decyzji na adres wskazany jako adres do doręczeń ([...]). Decyzja ta została zwrócona nadawcy po dwukrotnym jej awizowaniu (7 i 17 grudnia 2018 r.). Tym samym trudno przyjąć, aby - po stronie skarżącego - rzeczywiście doszło do "niezawinionego" uchybienia terminowi do wniesienia skargi. Sąd podniósł, że pełnomocnik skarżącego - mając świadomość, że na ul. L. znajdują się, co najmniej (jak sam podniósł) trzy kancelarie prawne - tym bardziej winien podjąć szczególne kroki zabezpieczające przed omyłkowym, czy nieprawidłowym obiegiem korespondencji w sprawach reprezentowanych przez niego stron. A już w szczególności winien wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku i poinformować organ prowadzący sprawę w postępowaniu administracyjnym o aktualnym adresie kancelarii, tym bardziej, jeżeli uległ on zmianie w trakcie prowadzonego przed organem postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik skarżącego wnosząc o jego uchylenie w całości oraz uwzględnienie wniosku pełnomocnika o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Oddziału ARMiR we Wrocławiu z dnia 23 listopada 2018 roku nr [...]. Ewentualnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie 1. art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: p.p.s.a.) przez błędne jego zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący z własnej winy uchybił terminowi do wniesienia skargi, co jest sprzeczne ze stanem faktycznym, gdyż brak jest winy pełnomocnika w uchybieniu tego terminu, ponieważ nie mógł on usunąć zaistniałej przeszkody nawet po podjęciu działań i przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, jakim było regularne zgłaszanie się do placówki pocztowej w celu odebrania korespondencji nadsyłanej na nieaktualny adres siedziby Kancelarii, co tym samym świadczy o braku winy pełnomocnika za nie wydanie przesyłki przez pracownika poczty adresatowi; 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę i mających wpływ na treść postanowienia poprzez uznanie, że pełnomocnik ponosi odpowiedzialność za nieodebranie przesyłki w placówce pocztowej skierowanej na nieaktualny adres kancelarii, co jest sprzeczne z wyjaśnieniami pełnomocnika i pismem Poczty Polskiej, z których wynika, że pełnomocnik stawiał się w placówce pocztowej systematycznie w celu odebrania przesyłek kierowanych na nieaktualny adres kancelarii i dana przesyłka nie została mu wydana, co w tej sytuacji stanowi błąd Poczty Polskiej, a pełnomocnik nie ponosi odpowiedzialności za nie wydanie mu określonej przesyłki i tym samym nie można przypisać winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu zażalenia skarżący przedstawił argumenty na poparcie powyższych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdzenia pełnomocnika Skarżącego, zawarte we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz zażaleniu od postanowienia Sądu I instancji - nie zostały należycie uprawdopodobnione, stąd nie można zasadnie i zgodnie z wymogami art. 86 § 1 p.p.s.a. stwierdzić, że uchybienie w postaci niedotrzymania ustawowego terminu na wniesienie skargi nastąpiło bez winy Skarżącego (jego pełnomocnika). Regułą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Jednakże nie jest to reguła o charakterze bezwzględnym. Przepis art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a. przewiduje możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, że uchybiła ona terminowi bez swojej winy. Podkreślenia wymaga, że powołana ustawa, obok innych warunków przywrócenia terminu, ustanawia obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Wnioskodawca nie musi, zatem dowodzić braku winy, a jedynie uwiarygodnić fakty świadczące o niezawinionym braku winy w uchybieniu terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego nie wykazał braku winy w niedotrzymaniu terminu do złożenia skargi. Zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a. brak winy strony w uchybieniu terminu musi zostać uprawdopodobniony w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu. Wymóg ten oznacza, że strona, która nie dokonała w terminie czynności, zobowiązana jest do uprawdopodobnienia dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd oceniając należytą staranność powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, tj. sąd bada, czy strona była w stanie pokonać (usunąć) przeszkodę przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując zdrowiem lub życiem własnym bądź innych, lub nie narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (tak: Tarno J. P., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 maja 1998, sygn. akt IV SA 1153/96). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie złożył w terminie skargi, jak twierdzi, bez swojej winy. Strona podniosła, że uchybiła terminowi do wniesienia skargi z przyczyn przez niego niezawonionych, bowiem skarżona decyzja nie została mu nigdy doręczona, z uwagi na zmianę adresu do doręczeń (nowa lokalizacja kancelarii pełnomocnika). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, argument ten nie zasługuje na uznanie. Trafnie Sąd I instancji przyjął, że okoliczności podane przez skarżącego nie można zaliczyć do tych, które warunkują przywrócenie terminu. Nie są to okoliczności obiektywne, lecz uzależnione od strony, a więc subiektywne. Podkreślić należy, iż z treści art. 41 § 1 k.p.a., wynika, że w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek niezwłocznie zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego. Na podstawie akt sprawy nie wynika, żeby w toku postępowania administracyjnego skarżący wskazywał inny adres do doręczeń. Obowiązek zawiadomienia o zmianie miejsca zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby przez strony i ich przedstawicieli istnieje niezależnie od tego, czy mają one pełnomocników, czy nie. Obowiązek zawiadamiania o zmianie miejsca zamieszkania lub adresu do doręczeń ciąży również na pełnomocnikach stron. Jest to nierozłącznie związane z ich pozycją w postępowaniu. Co istotne w sprawie pismo zawierające zawiadomienie o zmianie adresu pełnomocnika doręczone organowi w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z 30 listopada 2015 r., nie wywiera skutków w innych sprawach, w których pełnomocnik również reprezentuje stronę przed tym samym organem. W skardze jako adres do doręczeń strona wskazała - kancelarię radcy prawnego przy [...]. Z akt administracyjnych sprawy w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności renty strukturalnej - brak jest zaadresowanego przez pełnomocnika do organu pisma informującego o zmianie adresu do doręczeń, z uwagi na zmianę siedziby kancelarii. Treść notatki służbowej, sporządzonej przez Naczelnika Wydziału d/s Odwołań, potwierdza, że inny adres kancelarii ([...]) był wprawdzie podany w piśmie z 27 czerwca 2018 r., lecz miało to miejsce w innym (niż toczące się przed organem w sprawie renty strukturalnej) postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z 30 listopada 2015 r. Z powyższego nie można dowodzić, że organ winien dokonać aktualizacji adresu do doręczeń za pełnomocnika. Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się odpis pisma Prezesa ARMiR w Warszawie, zaadresowany do pełnomocnika skarżącego na nowy adres kancelarii, przesłany do organu do wiadomości, niemniej - wbrew twierdzeniom skarżącego - nie można przyjąć, aby pismo to wypełniało ciążący na pełnomocniku skarżącego obowiązek informowania "organu prowadzącego postępowanie w sprawie" o zmianie adresu do doręczeń. Powyższe zawiera, bowiem jedynie informację Prezesa ARMiR o sposobie załatwienia "zażalenia z 20 lipca 2018 r." a nie informację w zakresie zmiany adresu do doręczeń. Przy tym pismo Prezesa ARMiR w Warszawie – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – zawierało nieaktualny w niniejszej sprawie adres pełnomocnika skarżącego. Tym samym, nie sposób przyjąć, aby mogło ono zwolnić pełnomocnika z obowiązku informowania organu, (przed którym toczy się sprawa) - każdorazowo - o zmianie adresu do doręczeń. Nie sposób, więc uznać, że strona dołożyła należytej staranności w dbaniu o własne interesy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 70 § 1 p.p.s.a. Nie do zaakceptowania jest, stanowisko iż strona uzasadnia brak winy w uchybieniu terminu okolicznością niedoręczenia jej osobiście postanowienia na właściwy jej zdaniem adres w sytuacji, gdy o adresie tym nie zawiadomiła Sądu. Reasumując powyższej wskazane wątpliwości, należy stwierdzić, że w sprawie wbrew obowiązkowi zawartemu w art. 87 § 2 p.p.s.a., pełnomocnik Skarżącego nie wykazał braku winy w niedotrzymaniu terminu do złożenia skargi. W konsekwencji nie zostały spełnione przesłanki do przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a. Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zażalenie Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił je na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.