V SA/Wa 3413/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Justyna Mazur, Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2016 r. sprawy ze skargi D. T. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Sklep Spożywczo-Przemysłowy D.’S D. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) czerwca 2015 r. nr (...) w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz D. T. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Sklep Spożywczo-Przemysłowy D. D. T. kwotę 400 zł (czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi złożonej przez D. T. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Sklep Spożywczo-Przemysłowy D.’S D. T. jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w W. (dalej: Dyrektor IC, organ odwoławczy lub II instancji) z dnia ... czerwca 2015 r., nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. (dalej: Naczelnik UC lub organ I instancji) z dnia ... kwietnia 2015 r., nr ..., wymierzającą Skarżącej karę pieniężną w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automacie H. S. A. bez numeru, poza kasynem gry. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu ... lutego 2015 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w P. w lokalu sklepowym mieszczącym się w miejscowości T., w ramach realizacji zadań Służby Celnej wskazanych w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1404) ujawnili włączony do eksploatacji automat do gier o nazwie: H. S. A. Funkcjonariusze celni przeprowadzili w miejscu kontroli na tym automacie eksperyment, który wykazał, że były na nim urządzane gry niezgodnie z przepisami ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, zwanej dalej: "ustawą o grach hazardowych"). Z powyższych czynności sporządzono protokół z przeprowadzenia eksperymentu procesowego datowany na dzień ... lutego 2015 r. W związku z uzasadnionym podejrzeniem popełnienia przestępstwa karno-skarbowego automat zostały zatrzymany do dalszego postępowania i przewieziony do siedziby organu. W dniu ... lutego 2015 r. dokonano czynności przesłuchania w charakterze świadka właścicielki sklepu – D. T., która zeznała, iż właścicielem automatu jest Ł. W. – firma A. z K. Zawarła z nim umowę dzierżawy 2 m2 powierzchni sklepu. Automat wstawiony został do sklepu w dniu ... lutego 2015 r. Ona miała zapisywać na kartce wygrane a wypłacać miał je właściciel automatu. W jej posiadaniu był też klucz do skasowania wygranej. Jako dowód do postępowania w sprawie włączona została umowę dzierżawy części powierzchni lokalu (bez daty) zawarta na okres próbny 1 –go miesiąca pomiędzy Ł. W. A. z K. a Skarżącą. W treści przedmiotowej umowy nie został określony miesięczny czynsz ani inne obowiązki stron. Postanowieniem z dnia ... marca 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w P. wszczął postępowanie w sprawie wymierzenia Stronie kary pieniężnej określonej w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W wyniku przeprowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Celnego decyzją ustalającą z dnia ... kwietnia 2015 r. wymierzył Stronie karę pieniężną za urządzanie gier hazardowych na automacie poza kasynem gry w kwocie 12.000 zł. D. T. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie. Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia ... czerwca 2015 r., o wskazanym wyżej numerze, wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 O.p. w zw. z art. 91 oraz art. 2 ust. 3 i ust. 5, art. 3, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Naczelnika UC. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor IC przytoczył stan faktyczny sprawy i skonstatował, że Skarżąca nie posiadała zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach, ani innego zezwolenia albo koncesji, o której mowa w ustawie o grach hazardowych. Automat, na którym urządzano gry w jej sklepie nie był zarejestrowany. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 2 ust. 5 u.g.h grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Urządzenie zlokalizowane w sklepie Skarżącej, w ocenie organu, niewątpliwie jest urządzeniem elektronicznymi (komputerowymi). Ponadto nie budził wątpliwości organu komercyjny cel organizowania na nim gier. Z akt sprawy wynika, że automat udostępniony był publicznie. Posiadał wrzutnik monet i akceptor banknotów, a warunkiem przystąpienia do gry było wpłacenie pewnej kwoty pieniędzy, co świadczy o komercyjnym charakterze gier prowadzonych na nim. Spełniony został zatem warunek definicji gier na automatach wynikający z art. 2 ust. 5 u.g.h., tj. gra jest organizowana w celach komercyjnych. Organ odwoławczy dokonując dalszej analizy materiału dowodowego w kontekście art. 2 ust. 5 u.g.h. powołał się na literalną wykładnię pojęć "element losowości" oraz " charakter losowy" i wskazał za słownikiem języka polskiego, że zwroty "element" i "charakter" tłumaczone są odpowiednio jako: "część składowa jakiejś całości; składnik nadający czemuś odrębnej cechę, właściwość; czynnik" oraz zespół cech właściwych danemu przedmiotowi lub zjawisku; wygląd, postać, forma". Natomiast zwrot "losowy", to "wybrany przez przypadek lub losowanie; zależny od losu, przeznaczenia; dotyczący losu". Wobec powyższego Dyrektor IC stwierdził, że gra na przedmiotowym automacie ma charakter losowy, gdyż gracz nie ma realnego wpływu na jej wynik. Spełniony został zatem kolejny warunek definicji gier na automatach wynikający z art. 2 ust. 5 u.g.h. Organ II instancji wskazał, że pojęcie "urządzania gier" nie zostało zdefiniowane w ustawie o grach hazardowych. W takiej sytuacji odwołał się i przeanalizował jego znaczenie na gruncie języka ogólnego (naturalnego) oraz praktyki stosowania prawa i doktryny. Zdaniem organu, "urządzać gry" znaczy więc tyle, co zorganizować tego typu działalność, stworzyć warunki do prowadzenia gier, tj. czynności bezpośrednio podejmowane przy grach hazardowych. Urządzanie gry jest więc zrealizowaniem przygotowań umożliwiających następnie jej prowadzenie, jest warunkiem koniecznym prowadzenia gry. Będą to zatem wszelkie działania polegające np. na zapewnieniu warunków lokalowych i personelu, jak również dostarczeniu odpowiednich urządzeń do prowadzenia gier oraz zapewnieniu możliwości ich działania np. poprzez udostępnienie dostępu do sieci elektrycznej (szeroko pojęta organizacja tych gier). Dyrektor IC wskazał, że z przedstawionej umowy dzierżawy części powierzchni użytkowej (bez daty) zawartej pomiędzy Stroną a Ł. W.– firma A. z K. wynika, że to on jest właścicielem automatu. Przedmiotem umowy jest dzierżawa od Skarżącej powierzchni w lokalu znajdującym się w T. w celu ustawienia automatów do gier zręcznościowych. Jednakże w toku postępowania ustalono, iż Ł. W. – firma A. z K. jest podmiotem nieistniejącym a wobec tego umowa dzierżawy nie może stanowić dowodu w sprawie. Dyrektor Izby Celnej podkreślił, że to podmiot prowadzący działalność gospodarczą ponosi ryzyko jej prowadzenia. Przedsiębiorca podejmujący czynności w obrocie gospodarczym powinien zatem dochować należytej staranności i sprawdzić wiarygodność kontrahenta oraz umocowanie osób działających w jego imieniu. W momencie podpisywania umowy dzierżawy, Strona była świadoma, jaki rodzaj działalności będzie prowadzony w lokalu. Automat został ustawiony w sklepie Skarżącej i podłączony do sieci elektrycznej. Co najmniej zatem Skarżąca dopuściła do organizowania gier hazardowych. Wobec poczynionych ustaleń, w związku z brakiem posiadania przez Skarżącą koncesji na prowadzenia kasyna gry, ani innego zezwolenia, o którym mowa w ustawie, zasadnym było wszczęcie postępowania i wymierzenie kary, zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w wysokości określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h., tj. 12.000 zł od automatu. Na powyższą decyzję Skarżąca wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia w całości, jak również uchylenia poprzedzającej ją decyzji Naczelnika UC. Zaskarżonej decyzji zarzuciła bezpodstawne przypisanie jej urządzania gier na automacie poza kasynem gry i obciążenie karą pieniężną w sytuacji, gdy automat stał w jej sklepie zaledwie 5 dni, nie miała do niego kluczy, nie obsługiwała go ani nie wypłacała pieniędzy. Nie uzyskała w związku z wynajęciem powierzchni pod automat żadnych kwot. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IC wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – t. j. Dz. U. z 2014 r. poz.1647, z późn.zm.). Po rozpoznaniu niniejszej sprawy Sąd dopatrzył się naruszenia prawa uzasadniającego uchylenie zaskarżonej decyzji a zatem skarga jest zasadna. Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja wymierzająca Skarżącej karę pieniężną za urządzanie gier na automacie umieszczonym w stanowiącym jej własność lokalu sklepowym, niebędącym kasynem gry. Organy obu instancji, opierając się na ustaleniach kontroli przeprowadzonej przez funkcjonariuszy celnych, zgodnie uznały iż Skarżąca urządzała gry na automacie poza kasynem gry. Istotę sporu stanowi prawidłowość przyjęcia przez organy celne, że Skarżąca dopuściła się czynu polegającego w rzeczywistości na urządzaniu gier na automacie wstawionym do jej sklepu, przez nieistniejący podmiot. Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego, jak i procesowego mających wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu ustalenie organów, że sporne urządzenie wypełnia definicję automatu do gier hazardowych zostało poczynione w sposób prawidłowy, w oparciu o zebrany materiał dowodowy. Jednakże zdaniem Sądu, ocena zebranych dowodów nie pozwala na ustalenie, że Skarżąca jest osobą "urządzającą gry na automatach poza kasynem gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Z uzasadnienia decyzji organów obydwu instancji wynika, że podstawą do ustalenia, że Strona jest "urządzającym gry" był sam fakt przyjęcia przez Skarżącą automatu do sklepu i udostępnienie korzystania z energii elektrycznej dla jego uruchomienia. Organ przyjął, że umowa dzierżawy zawarta pomiędzy Skarżącą i Ł. W. – firma A. z K. nie może stanowić dowodu w sprawie, ponieważ wynajmujący jest podmiotem nieistniejącym – nie występuje bowiem w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. W ocenie Sądu jednakże Umowa dzierżawy (bez daty) obrazuje intencje Skarżącej w momencie jej podpisywania, niezależnie od skutków prawnych jakie umowa ta mogła wywierać. Celem Skarżącej było uzyskanie zarobku (w umowie nie określono jego wysokości) za udostępnienie 2 m 2 powierzchni sklepowej. Nie można wnioskować, iż Skarżąca miała świadomość, że zapis § 1 pkt 2 : "Powierzchnia dzierżawiona jest celem ustawienia gier zręcznościowych" nie odpowiadał prawdzie. Sąd nie podziela stanowiska organów, że Skarżąca uzyskała status podmiotu urządzającego gry, tylko z tego powodu, iż w momencie kontroli w lokalu był zainstalowany automat do gier i można było prowadzić na nim gry. Pojęcia takie jak "urządzanie gier" czy "urządzający gry", które występują w ustawie o grach hazardowych nie mają definicji ustawowej, co oznacza konieczność dokonania ich wykładni z uwzględnieniem językowego rozumienia. Zwrot "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach. W praktyce w odniesieniu do takiej działalności jak urządzanie gier na automatach zalicza się w szczególności zachowania aktywne polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych (w stosunku do automatów o jakich mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h.), związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiedniego przeszkolonego personelu (jego szkolenie). Podmiot realizujący (wykonujący) te działania może być uznany za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. Oczywiste jest też, że dla zrealizowania zamierzenia – działalności w zakresie gier na automatach – dojść może w wyniku zaangażowania i współdziałania więcej niż jednego podmiotu. Nie może to jednak oznaczać automatyzmu skutkującego uznaniem, że podmioty które w jakimkolwiek zakresie uczestniczą w przywołanych działaniach, objęte są automatycznie dyspozycją art. 89 ust. 1 u.g.h. jako "urządzający gry". Tak więc, wbrew twierdzeniom organów, "urządzanie gier" na gruncie art. 89 ustawy nie następuje automatycznie w związku z samą czynnością oddania do używania powierzchni lokalu innemu podmiotowi pod eksploatację automatów w ramach umowy dzierżawy, a także nie zawsze musi obejmować tę czynność i związane z nią określone obowiązki czy uprawnienia wynajmującego powierzchnię użytkową. Oznaczałoby to bowiem, iż w każdym przypadku, gdy dany lokal nie stanowi własności podmiotu eksploatującego automaty do gier, to zawsze występuje wielość urządzających gry, tj. podmiot eksploatujący automat i podmiot oddający powierzchnię do eksploatacji automatów. Brak jest zatem podstaw prawnych, by już samą czynność cywilnoprawną (umowę dzierżawy) oddania lokalu lub jego części do władania innemu podmiotowi dla eksploatacji automatów, utożsamiać z pojęciem "urządzanie gier" w znaczeniu art. 89 ust. 1 u.g.h. O udziale wynajmującego lokal (jego część) w oparciu o umowę najmu powierzchni użytkowej, na której automaty są zlokalizowane, w urządzaniu gier można mówić, gdy wynajmujący aktywnie uczestniczy we wskazanych czynnościach i działaniach, przy czym jego zachowania powiązane są z porozumieniem dokonanym z podmiotem wstawiającym automat i go eksploatującym, a dotyczącym wspólnego prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach (gier hazardowych). Takie rozumienie pojęcia "urządzający gry" znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Kielcach: z dnia 22 grudnia 2015 r., II SA/Ke 508/15, z dnia 9 grudnia 2015 r., II SA/Ke 717/15; wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2016 r.: III SA/Wr 114/15 i III SA/Wr 116/15). W rozpoznawanej sprawie okoliczności takich organy nie wykazały. W szczególności nie wykazały, by Skarżąca (poza udostępnieniem powierzchni sklepu pod automat i zapewnieniem możliwości włączenia go do prądu) aktywnie uczestniczyła w czynnościach i działaniach właściciela automatu będąc związana z nim porozumieniem dotyczącym wspólnego prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach. W niniejszej sprawie zatem, w świetle zebranego materiału dowodowego, brak jest podstaw przypisania Skarżącej wspólnego urządzania gier z właścicielem automatu. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ winien uwzględnić przedstawione wyżej stanowisko Sądu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 200 p.p.s.a.