II SA/Bk 14/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Wojewody P. z dnia [...]listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy Ś. z [...] września 2018 r., nr [...]; 2. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącego R. J. kwotę 614 (sześćset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] września 2018 r. Nr [...] Wójt Gminy Ś. orzekł o wymeldowaniu R. J. z pobytu stałego w domu nr [...] w miejscowości S., gmina Ś. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: W dniu [...] lipca 2018 r. P. J. wniósł o wymeldowanie R. J. z pobytu stałego w miejscowości S., gm. Ś., dołączając do akt sprawy kserokopię aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2013 r. Rep. A Nr [...], na mocy którego małżonkowie R. i A. J. sprzedali P. J. zabudowaną nieruchomość położoną w miejscowości S. P. J. zeznał, że R. J. nie mieszka pod adresem S. od około 5 lat. Świadek prowadzi tam gospodarstwo rolne i od roku nie widział, żeby R. J. odwiedzał mieszkających pod tym adresem rodziców. R. J. przebywa obecnie w miejscowości K., gm. W. Posterunek Policji w Ś. poinformował pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. (nr [...]), iż z dokonanych ustaleń policji wynika, że R. J. jest rzadko widziany na terenie wsi S.. W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego zostały przesłuchane w charakterze świadków następujące osoby: W. P., który zeznał, że nie wie gdzie obecnie mieszka R. J., nie widuje go w miejscowości S.; S. K., który oświadczył, że nie wie gdzie mieszka R. J., ostatnio go nie widział; W. K., który wyjaśnił, że od roku nie widział R. J. i słyszał, iż R. J. mieszka gdzieś koło W.; A. G., która oświadczyła, że R. J. nie mieszka pod adresem zameldowania, ale przyjeżdża do rodziców. Podała, że nie wie jak często R. J. przyjeżdża pod adres: S., ostatnio widziała go w czerwcu, lipcu i sierpniu br.; R. B., który podał, że nie wie gdzie obecnie mieszka R. J.; T. G., który zeznał, że nie wie gdzie obecnie mieszka R. J. oraz, że pod adres stałego zameldowania przyjeżdża bardzo rzadko, ostatnio widział go w dożynki - był około godziny; A. G., która podała, że jest właścicielką gospodarstwa rolnego położonego w K. a R. J. jest jej pracownikiem, pomaga w prowadzeniu tego gospodarstwa od 2014 r. Zdaniem tego ostatniego świadka, życie osobiste skarżącego skoncentrowane jest w miejscowości S., gm. Ś. U niej przebywa tylko na czas prac polowych i prowadzenia gospodarstwa, przy czym zastrzegła, że prace sezonowe mogą się przedłużać do późnych godzin nocnych. R. J. wyjaśnił, że od urodzenia mieszka w miejscowości S. W zależności od zakresu prac przebywa w miejscu stałego zameldowania albo pod adresem: K., gm. W. Nigdy nie opuścił przedmiotowego lokalu - tam mieszkają jego rodzice i wuj, który jest inwalidą. Z uwagi na wiek, wymagają oni opieki, dlatego odwiedza ich co drugi dzień, dokłada również do ich utrzymania, opłaca Internet, ale nie może tego udokumentować, bo pieniądze przekazuje bezpośrednio. R. J. nie zabierał z miejsca stałego zameldowania rzeczy osobistych, posiada klucze do przedmiotowego lokalu i to w tym lokalu koncentruje się jego życie osobiste - tam poza pracą spędza cały czas. Tam też od ubiegłego roku przebywa jego syn A. J., który chodzi do szkoły podstawowej w Ś. Cała sytuacja spowodowana jest natomiast przez P. C., z którym od 2013 r. prowadzi spór sądowy. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia Wójta Gminy Ś. złożył R. J. zarzucając naruszenie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2017 r,. poz. 657 ze zm.) – dalej również jako ustawa, poprzez bezzasadne przyjęcie, iż opuścił on miejsce stałego pobytu. Organ administracji bezzasadnie uznał, że zbywając przedmiotowy lokal na rzecz P. C., R. J. opuścił go na stałe, zbycie nieruchomości jest bowiem czynnością cywilnoprawną, niezależną od przepisów prawnoadministracyjnych. Naruszono również w trakcie postępowania art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez przyjęcie, iż centrum życiowe R. J. znajduje się w K., tymczasem żaden ze świadków tego nie potwierdził. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek P. C., który od 2013 r. jest w konflikcie ze skarżącym – wszczęty spór sądowy. Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. Nr [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy sporną decyzję Wójta Gminy Ś.. Organ II instancji powołując przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności stwierdził, że kwestią wymagającą szczególnego wyjaśnienia w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie wymeldowania jest ustalenie, czy nastąpiło opuszczenie miejsca stałego pobytu konkretnej osoby, które powinno być ocenione w kontekście jego trwałości i dobrowolności. Wojewoda P. powołując art. 2, 8 pkt 14 oraz 25 ust. 1 i 28 ust. 4 ustawy i orzecznictwo sądów administracyjnych uznał za wykazaną dowodami okoliczność, że R. J. nie mieszka w miejscowości S. i nie jest to miejsce, gdzie koncentrują się jego sprawy życiowe. Stwierdził bowiem, że poza zeznaniami skarżącego i A. G., z których wynika, że cały czas mieszka w miejscu stałego zameldowania, a przedmiotowy lokal opuszcza maksymalnie na kilka dni w celach zarobkowych, pozostały materiał zgromadzony w sprawie temu przeczy. Okoliczność niezamieszkiwania R. J. w miejscu stałego zameldowania potwierdzają zeznania pozostałych (poza A. G.) świadków oraz ustalenia Policji poczynione w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego. Organ stwierdził, że wizyty R. J. pod adresem stałego zameldowania, nawet jeśli związane są z koniecznością opieki nad innymi osobami, nie wyczerpują znamion pobytu stałego i nie są tożsame ze skoncentrowaniem w tym miejscu istotnych interesów życiowych, co jest niezbędną przesłanką pobytu stałego. Skoncentrowanie spraw życiowych R. J. w innym miejscu niż lokal stanowiący dotychczasowe miejsce stałego zameldowania świadczy natomiast o trwałości opuszczenia przedmiotowego lokalu. Wojewoda P. wyjaśnił, iż rozwiązywanie sporów majątkowych nie należy do kompetencji organów administracji, kwestie te wykraczają poza przedmiotowy zakres spraw o wymeldowanie i nie mają wpływu na ich rozstrzygnięcie. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku R. J. zarzucił decyzji Wojewody P.: naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 35 ustawy poprzez bezzasadne przyjęcie, iż skarżący opuścił miejsce stałego pobytu w domu nr [...] w miejscowości S., podczas gdy z okoliczności faktycznych wynika, że skarżący nie opuścił na stałe wyżej wymienionego swojego miejsca zamieszkania, co skutkowało bezzasadnym wydaniem zaskarżonej decyzji; naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jak i dowolnej ocenie zebranego materiału dowodowego poprzez odmówienie mocy dowodowej zeznaniom świadka A. G. oraz wyjaśnieniom skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności opuszczenia przez skarżącego miejsca stałego pobytu w domu nr [...] w miejscowości S.; naruszenie art. 138 § 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy prawidłowym było uchylenie przedmiotowej decyzji. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie spornego rozstrzygnięcia Wojewody P. w całości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. potrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. Stosownie do treści art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd administracyjny przy sprawowaniu kontroli działalności administracji publicznej, bada legalność zaskarżonych aktów, rozumianą jako zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron postępowania oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. W niniejszym przypadku Sąd administracyjny podzielił zarzut naruszenia przez organy obu instancji przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017r., poz. 657). Zgodnie z tym przepisem, właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 ustawy, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Warunkiem zatem wydania decyzji o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego jest ustalenie przez organ, że osoba opuściła to miejsce, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Sąd zauważa, że definicja "pobytu stałego" zawarta w art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności z 24 września 2010r., odpowiada definicji "pobytu stałego" zamieszczonej w poprzednio obowiązującym stanie prawnym - w art. 6 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r., poz. 993 ze zm.). Również obecnie obowiązujący przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności z 2010r., określający przesłankę wymeldowania jako opuszczenie miejsca pobytu stałego, ma tożsame brzmienie, co poprzednio obowiązujący przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974. Zatem, ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu jako warunek konieczny wymeldowania, wyrażony na gruncie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974r., nie stracił na aktualności na tle stosowania art. 35 ustawy o ewidencji ludności z 2010r. Konstrukcja wymeldowania obowiązująca w nowej ustawie została bowiem zaczerpnięta z poprzednio obowiązującej ustawy (vide, między innymi: wyroki NSA w sprawach II OSK 1120/13 i II OSK 29/17). Przy ocenie zaistnienia przesłanki wymeldowania, organ winien więc ustalić zamiar osoby mającej być wymeldowaną. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mają okoliczności towarzyszące czynności, z którą osoba wnosząca o wymeldowanie wiąże opuszczenie lokalu przez mającego być wymeldowanym. Dla oceny zamiaru istotne jest, czy okoliczności sprawy potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w lokalu. Ustalenie przesłanki wymeldowania nie powinno budzić wątpliwości. Jak stwierdził WSA w Warszawie w wyroku z dnia 15 lutego 2007r. sygn. V SA/Wa 2415/06 (dostępnym w CBOSA), wymeldowanie powinno być następstwem definitywnego zerwania więzi z miejscem pobytu stałego. W okolicznościach kontrolowanej sprawy organ I instancji ograniczył postępowanie dowodowe do dowodów osobowych tj. dowodów z zeznań świadków – mieszkańców miejscowości S. oraz z zeznań mieszkanki miejscowości K., w której gospodarstwie rolnym skarżący pracuje. W ogóle zaniechano przeprowadzenia dowodu z oględzin miejsca stałego pobytu, wskazanego przez wnioskującego o wymeldowanie jako miejsce opuszczone przez skarżącego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Tymczasem w sprawach o wymeldowanie oględziny miejsca stałego pobytu, zwykle stanowią bezpośredni dowód oznak więzi (braku więzi) osoby wymeldowywanej z lokalem. Ustalenia z oględzin mogą potwierdzić lub zaprzeczyć zeznaniom stron postępowania. W okolicznościach niniejszej sprawy, skarżący podkreślał, że dysponuje kluczami do domu w miejscowości J. i ma w nim swoje rzeczy osobiste. Z aktu notarialnego sprzedaży gospodarstwa rolnego wynika, że rodzicom skarżącego T. J. i T. J. przysługuje służebność osobista polegająca na prawie bezpłatnego, dożywotniego korzystania z całego parteru domu znajdującego się na działce [...] w miejscowości J. Oględziny pozwolą ustalić, czy parter domu znajdującego się na działce [...] jest również uznawanym przez skarżącego miejscem jego pobytu stałego, którego – wedle jego twierdzeń - nie opuścił oraz czy istnieje obiektywna możliwość realizacji woli skarżącego przebywania w tym lokalu. Zdaniem Sądu istnieje również w sprawie potrzeba poszerzenia dowodów osobowych o zeznania osób, których dotychczas organ nie przesłuchiwał, a którym znane być muszą fakty z życia skarżącego tj. rodziców skarżącego, jego wujka (stryjka), który również zamieszkuje w dawnym gospodarstwie rolnym skarżącego a także byłej żony skarżącego A. J., która opuściła zbyte gospodarstwo rolne ale wyraziła zgodę na zamieszkanie w nim małoletniego syna. Wskazane jest także ponowne przesłuchanie wnioskującego o wymeldowanie i wypytanie go o przyczyny, dla których o wymeldowanie wystąpił dopiero w 2018r. w sytuacji, gdy skarżący – wedle jego twierdzeń – opuścił miejsce zameldowania kilka lat temu nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. W toku ponownego rozpatrywania sprawy strony mają prawo wnioskować o przeprowadzenie innych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Dopiero poszerzone postępowanie dowodowe pozwoli uzyskać pogłębiony materiał dowodowy, który organ winien poddać wszechstronnej i pełnej ocenie. Organ powinien mieć na uwadze, że opuszczenie lokalu spełniające przesłanki do wymeldowania może nastąpić w sposób wyraźny – poprzez złożenie stosownego oświadczenia albo w sposób dorozumiany – poprzez zachowanie, które w niebudzący wątpliwości sposób wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Innymi słowami, okoliczności zewnętrzne mogą potwierdzać lub zaprzeczać deklaracjom stron postępowania co do pozostawania w danym lokalu (vide: np. wyrok NSA z 20 lipca 2018r. sygn. II OSK 2036/16). Organ ma obowiązek zweryfikowania zamiaru strony przez pryzmat tych zewnętrznych okoliczności. W niniejszej sprawie, powyższe nie nastąpiło w sposób pełny i wyczerpujący. Z racji podzielenia zarzutów natury proceduralnej związanych z niewyjaśnieniem w sposób właściwy okoliczności faktycznych sprawy, Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), obejmując uchyleniem również decyzję organu I instancji (art. 135 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi) z uwagi na konieczność pogłębienia postępowania dowodowego, które winno być postępowaniem dwuinstancyjnym. Konsekwencją uwzględnienia skargi było orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego (art. 200 w związku z art. 210 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).