I SA/Wa 1622/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie: WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi G.S., M.S., J.S. i R.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz G.S., M.S., J.S. i R.S. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2018 r., po rozpatrzeniu odwołania J.S., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2018 r. odmawiającą M.S., G.S., R.S. i J.S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E.S. i O.S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], gmina [...], pow. [...], woj. [...]. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał na następujące okoliczności sprawy. M.S. pismem z [...] grudnia 1990 r. skierowanym do Urzędu Miejskiego w [...] wniósł o odszkodowanie za mienie pozostawione w ZSRR przez O. i E.S. (nieruchomość ziemską folwark [...], gmina [...], woj. [...] o pow. około [...] ha wraz z zabudowaniami). Z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] marca 2004 r., I [...], wynika, że spadek po zmarłym [...] września 2003 r. w [...] M.S. na podstawie ustawy nabyli: żona M.S. oraz dzieci G.S., R.S. i J.S. J.S. w piśmie z [...] sierpnia 2015 r. skierowanym do [...] Urzędu Wojewódzkiego oświadczył, że na podstawie posiadanych dokumentów oraz przekazu ustnego, O.S. posiadał majątek ziemski [...] w Gminie [...], pow. [...], woj. [...]. Majątek ten odziedziczył po swojej ciotce M.P. z domu S. w roku 1929 r. i był jego właścicielem 1 września 1939 r. oraz posiadał obywatelstwo polskie. Według wnioskodawcy z karty ubezpieczeniowej pozostawionego mienia i z zeznań świadków z 1958 r. wynikało, że sprawa dotyczyła gospodarstwa w [...], a nie majątku rodowego dziadka O.S. w [...]. Na podstawie pozostawionego mienia w [...], E.S. otrzymała działkę siedliskową w [...] w powiecie [...], aktem nadania z [...] października 1956 r. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] października 2017 r., na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097; dalej: ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.) uznał, że M.S., G.S., R.S. i J.S. spełnili wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w zakresie wartości nieruchomości pozostawionej w miejscowości [...], gm. [...], powiat [...], woj. [...] o obszarze [...] ha ziemi ornej oraz zabudowań gospodarczych: domu, chlewu, drzew owocowych 20 sztuk opisanych w karcie ubezpieczeniowej sporządzonej w 1945 r. oraz zgodnie z treścią oświadczenia świadków M.K. i J.R. Ponadto w ww. postanowieniu organ wojewódzki uznał wartości nieruchomości nadanych E.S. w [...] aktem nadania z [...] sierpnia 1947 r. przez Państwową Komisję Osadnictwa Rolnego w [...] i aktem nadania z [...] października 1956 r. przez Państwową Komisję Ziemską w [...], za które Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania, w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa z [...] sierpnia 1958 r. zwolniło E.S. od obowiązku uiszczenia ceny nabycia w ramach pozostawionych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. gruntów o ogólnej powierzchni [...] ha, domu mieszkalnego, przybudówki, 2 chlewów, szopy, ustępu. R.S., G.S., M.S. i J.S. w pismach skierowanych do [...] Urzędu Wojewódzkiego poinformowali, że nie będą składać operatów szacunkowych zgodnie z wytycznymi zawartymi w punkcie [...] postanowienia z [...] października 2017 r. Według stron nie trzeba, wykonywać operatów szacunkowych żeby stwierdzić, że wartość mienia otrzymanego w [...] przez E.S. przekracza wartość 20% pozostawionego mienia zabużańskiego określonego w punkcie [...]. Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2018 r., na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. odmówił potwierdzenia M.S., G.S., R.S. i J.S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez E.S. i O.S. w miejscowości [...], gmina [...], pow. [...], woj. [...]. Wojewoda [...] na podstawie zebranego materiału dowodowego stwierdził, że wiarygodnymi dowodami są karta ubezpieczeniowa sporządzona w 1945 r. oraz oświadczenia M.K. i J.R. jako spójne, spełniające wymogi ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jednakże w sytuacji braku przedstawienia przez strony operatów szacunkowych, co stanowi ich obowiązek, organ wojewódzki nie miał innej możliwości jak odmówić prawa do rekompensaty. Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2018 r. wniósł J.S. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (wskazaną na wstępie decyzją z [...] czerwca 2018 r.) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w postanowieniu potwierdzającym spełnienie wymogów ustawowych organ wojewódzki wzywa wnioskodawcę do załączenia operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym zostały określone wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto w przypadku, gdy wnioskodawca na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabył na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, lub nieruchomości takie nabyli jego poprzednicy prawni, do wniosku należy dołączyć również operat szacunkowy, w którym została określona wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali (art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy z 2005 r.). Stosownie do art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. "Zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20 % wartości tych nieruchomości. Wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20 % wartości pozostawionych nieruchomości." Na podstawie ust. 3 powyższego artykułu, osobom które na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyły na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Strony postępowania pomimo wezwania Wojewody [...] nie przedłożyły operatów szacunkowych nieruchomości pozostawionej i nieruchomości otrzymanej przez E. i O.S. w ramach rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że niezałączenie operatów szacunkowym jest następczym brakiem wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty skutkującym wydaniem decyzji o odmowie potwierdzenia prawa. Podkreślił, że sporządzenie operatu szacunkowego jest obowiązkiem strony postępowania, skoro więc organ wojewódzki na skutek braku operatów szacunkowych nie jest w stanie określić wysokości przysługującego prawa do rekompensaty, to uzasadniona jest odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty jako następczego braku wniosku wobec postanowienia o spełnieniu wymogów ustawowych potwierdzenia prawa. Strona, która występuje z wnioskiem o przyznanie prawa do rekompensaty, zobowiązana jest we własnym zakresie doręczyć organowi właściwemu w sprawie niezbędne dokumenty stanowiące materiał dowodowy. Strona zobowiązana jest ponieść koszty z tym związane. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego należy dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Operat taki każdorazowo wykonywany jest na zlecenie i na koszt wnioskodawcy. Odnosząc się do kwestii podniesionych w odwołaniu J.S., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zgodził się ze stanowiskiem Wojewody [...]. W przedmiotowej sprawie dokumentem potwierdzającym stan nieruchomości w sposób wiarygodny, a zarazem opartym na dokumencie urzędowym jest niewątpliwie karta ubezpieczeniowa sporządzona w 1945 r. przez Komisję szacunkową określająca, że E.S. w miejscowości (folwark [...])[...] ulica [...] rejon [...] była właścicielką [...] ha ziemi, domu (rok budowy 1920, ściany drewniane, dach kryty słomą, kubatura [...] m2) chlewu (rok budowy 1920 ściany drewniane, dach kryty słomą, kubatura 169 m2), 20 sztuk drzew owocowych. Ponadto jest to jedyny dokument urzędowy, który jest spójny z oświadczeniami świadków M.K. i J.R. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że oświadczenia M.K. i J.R. różnią się treścią od oświadczeń J.S. i H.W. J.S. i H.W. są dalszymi krewnymi spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty, którzy swoją wiedzę opierają na relacjach swoich bliskich. Ponadto J.S. i H.W. nie zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się pozostawiona nieruchomość lub miejscowości sąsiedniej, zatem ich oświadczenia nie spełniły wymogu określonego w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jednocześnie odnosząc się do wiarygodności oświadczeń ww. osób Minister stwierdził, że według nich O.S. odziedziczył majątek [...] po M.P. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że M.P. posiadała jakikolwiek majątek. Ponadto brak jakiegokolwiek dowodu dziedziczenia po M.P. na rzecz O.S. Dokumentem wskazującym dziedziczenie O.S. nieruchomości po M.P. według odwołującego się jest kserokopia pisma z [...] kwietnia 1929 r. do Sędziego Hipotecznego w [...] dotycząca zapisu dożywocia. Organ II instancji stwierdził, że sam list nie jest dowodem na istnienie umowy dożywocia. Jednakże ewentualna umowa dożywocia mogła dotyczyć różnych nieruchomości w różnym zakresie. J.S. w treści odwołania powołuje się na decyzję Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] października 1932 r., gdzie powołuje się osobę O.S. jako właściciela majątku [...]. Jednakże, jak słusznie stwierdził organ wojewódzki, z treści pisma nie wynika, czy decyzja ta skierowana jest do O.S. (syna Z.), czy do O.S. (syna J.) wymienionego w "Planie folwarku [...]" z 1890 r. (majątek [...] rozdzielono między O.S. syna J. i córkę J.P.). Dokumenty przedstawione przez J.S. przy odwołaniu oraz dokumenty uzyskane od Wojewody [...] w zakresie postępowania prowadzonego w stosunku do B.S. i J.S. nie spowodowały powstania nowych okoliczności w sprawie, które miałyby wpływ na rozstrzygnięcie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Reasumując, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że określenie właściciela oraz wielkości nieruchomości pozostawionej nie może odbywać się na zasadzie dowolnego przyjmowania jej wielkości oraz tytułu prawnego do nieruchomości na zasadzie domniemania. Z dokumentów powinno jednoznacznie wynikać kto i jakiej nieruchomości był właścicielem, którą opuścił w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Rekompensata, o której mowa w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. jest świadczeniem realizowanym ze środków publicznych i chociażby z tego powodu ustalenia faktów uzasadniających wypłatę świadczenia muszą być oparte na rzetelnym i weryfikowalnym materiale dowodowym. Zasada uwzględnienia słusznego interesu strony, wynikająca z art. 7 k.p.a., nie zakłada w takim stanie rzeczy konieczności przyznawania prymatu indywidualnego interesu nad interesem publicznym, co miałoby przejawiać się w liberalnym traktowaniu ewentualnych braków materiału dowodowego, czy też wyjaśnieniu możliwych niejasności, sprzeczności na korzyść strony i tylko z tego powodu, że w materii związanej z dochodzeniem rekompensat występują naturalne trudności w dokumentowaniu okoliczności związanych z posiadanym i pozostawionym majątkiem. Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] czerwca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M.S., G.S., R.S. i J.S. (ściśle rzecz ujmując są to cztery jednobrzmiące i z tej samej daty dokumenty, podpisane przez wymienione osoby, dlatego też sąd potraktował je jako jedną skargę). Zaskarżonej decyzji zarzucono, że podjęte decyzje o odmowie wypłaty rekompensaty za "mienie zabużańskie" dotyczą gospodarstwa [...] ha pozostawionego przez E.S. w miejscowości (folw. [...])[...] ul. [...], rejon [...], według karty ubezpieczeniowej z 1945 r. oraz zgodnie z treścią oświadczeń świadków: M.K. i J.R. z 1958 r. Na podstawie tych dokumentów E.S. otrzymała działkę siedliskową w [...] w powiecie [...] aktem nadania z [...] października 1956 r. Natomiast M.S., a następnie jego spadkobiercy wnioskowali o wypłatę rekompensaty za pozostawione "mienie zabużańskie", tj. rodowy majątek [...] O.S. syna Z., a nie o gospodarstwo w [...]. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 2016 r. majątek po zmarłym O.S. (s. Z. i Z.) zmarłym [...] grudnia 1939 r. w [...] na podstawie ustawy nabyli jego żona E.S. z d. W. oraz synowie B.S. i M.S. W następnych postępowaniach spadkowych majątek ten nabyli wnioskodawcy. Organ odwoławczy nie ocenił stanu faktycznego, nie dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego i pominął fakty podnoszone przez wnioskodawców oraz załączone dokumenty w odwołaniu od decyzji Wojewody [...]. M.S. pismem z [...] grudnia 1990 r. skierowanym do Urzędu Miejskiego w [...] wniósł o odszkodowanie za mienie pozostawione w ZSRR przez O. i E.S.: nieruchomość ziemską [...], gmina [...] pow. [...], woj. [...] o pow. około [...] ha wraz z zabudowaniami. Wniosek ten podtrzymany został pismami z [...] sierpnia 2015 r. oraz z dnia [...] listopada 2016 r. skierowanymi do [...] Urzędu Wojewódzkiego i według oceny skarżących nie zostały one rozpatrzone w sposób rzetelny. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga podlegała uwzględnieniu. Finalnym powodem odmowy przyznania skarżącym prawa do rekompensaty był brak sporządzenia przez nich operatów szacunkowych, określających wartość mienia pozostawionego przez E.S. i O.S. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz nieruchomości otrzymanej przez E.S. w [...]. Brak operatów szacunkowych organy potraktowały jako następczy brak wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. (z czym, na gruncie normatywnym, sąd się zgadza), co w konsekwencji daje podstawę do odmowy przyznania prawa do rekompensaty, w oparciu o art. 7 ust. 2 tej ustawy. Wiąże się to z normą zawartą w art. 13 ust. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r., zgodnie z którą "W przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o których mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3." Zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. wartość rekompensaty stanowi 20% wartości pozostawionej nieruchomości. Skarżący doszli do wniosku, że jeśli organy chcą zaliczyć na poczet prawa do rekompensaty tylko wartość nieruchomości pozostawionej poza granicami RP w postaci gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha w miejscowości [...], a pomijają rodowy majątek [...] – w ich ocenie należący do O.S. syna Z., którego zaliczenia się domagają – to sporządzanie operatów szacunkowych jest nieopłacalne ekonomicznie. Rzecz więc w tym, czy organy słusznie uznały, że skarżący nie wykazali, aby majątek [...] należał do O.S. syna Z. W tej kwestii dotychczasowa ocena materiału dowodowego przeprowadzona przez organy obydwu instancji, na gruncie art. 80 k.p.a., była wadliwa, gdyż nie opierała się na kompleksowym i wszechstronnym rozważeniu materiału dowodowego (zob. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.). Organy przyjęły, że E.S. w miejscowości [...], rejon [...], była właścicielką [...] ha ziemi, domu (rok budowy 1920, ściany drewniane, dach kryty słomą, kubatura [...] m2) chlewu (rok budowy 1920 ściany drewniane, dach kryty słomą, kubatura [...] m2), 20 sztuk drzew owocowych, co potwierdza karta ubezpieczeniowa sporządzona w 1945 r. przez komisję szacunkową i że jest to jedyny dokument urzędowy, który jest spójny z oświadczeniami świadków M.K. i J.R. Jednocześnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił wartości dowodowej oświadczeniom J.S. i H.W., z tego powodu, że są oni dalszymi krewnymi spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty, swoją wiedzę opierają na relacjach swoich bliskich, a ponadto nie zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się pozostawiona nieruchomość lub miejscowości sąsiedniej, zatem ich oświadczenia nie spełniły wymogu określonego w art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. Tymczasem w aktach sprawy znajduje się decyzja Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] października 1932 r. (mająca moc dokumentu urzędowego, w rozumieniu art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy z 8 lipca 2005 r.), gdzie przywołuje się O.S. jako właściciela majątku [...] o powierzchni ok [...] ha ([...] ha gruntów ornych, [...] ha łąk, [...] ha lasów). Jednakże organy zdyskredytowały ten dokument uznając, że nie wyjaśnia on, czy decyzja ta skierowana jest do O.S. (syna Z.), czy do O.S. (syna J.) wymienionego w "Planie folwarku [...]" z 1890 r. (majątek [...] rozdzielono między O.S. syna J. i córkę J.P.). Majątek [...] był przedmiotem postępowania o rekompensatę, toczącego się przed Wojewodą [...] z wniosku B.S. i J.S., o czym Wojewoda poinformował Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w piśmie z [...] kwietnia 2018 r., przedkładając też kopię akt tego postępowania. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał jednak, że nie mają one żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W ocenie sądu jest to stanowisko arbitralne, nie uwzględniające całokształtu materiału dowodowego tej sprawy i nie poparte żadną analizą treści akt nadesłanych przez Wojewodę [...]. Jeśli bowiem organy dysponują dokumentem urzędowym w postaci decyzji Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] października 1932 r. (k. 44 akt adm.), a własność O.S. do majątku [...] potwierdza także zaświadczenie archiwalne Państwowego Archiwum Województwa [...] z [...] marca 2016 r. (k. 175 akt adm.), tylko nie jest pewne, o którego O. chodzi (syna Z., czy syna J.), to odpowiedź na takie pytanie może dostarczyć analiza akt nadesłanych przez Wojewodę [...]. B.S. i J.S. ubiegali się o rekompensatę po O.S. ("[...]"). Wystarczy więc ustalić pokrewieństwo (poprzedników prawnych) tego ostatniego (właściciela majątku [...]), skład majątku po nim, za który przyznano rekompensatę B. i J.S. i porównać to z majątkiem, za który rekompensaty domagają się skarżący w niniejszej sprawie – spadkobiercy innego O.S. Może to dać odpowiedź na pytanie, czy ten ostatni (O. syn Z.) był właścicielem majątku [...], o którym mowa w decyzji Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] października 1932 r. Nie dokonując takiej analizy organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 80 w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaniechanie takie można przypisać także organowi I instancji, który w ogóle nie dysponował aktami postępowania toczącego się przed Wojewodą [...]. Z uwagi na zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.), analizę akt postępowania z wniosku B.S. i J.S., w takim kontekście, jak podano to wyżej, powinien przeprowadzić już organ I instancji. Wiązało się to z koniecznością uchylenia decyzji również tego organu, w trybie art. 135 p.p.s.a. Wszystkie wytyczne dla organów, co do dalszego prowadzenia sprawy, zawarte są już zatem w powyższych rozważaniach sądu. Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.