I OSK 1456/17
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2019-04-16
Skład orzekający: Maciej Dybowski, Olga Żurawska- Matusiak, Przemysław Szustakiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy likwidator spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest legitymowany do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej dotyczącej majątku spółki?Ratio decidendi
Likwidator spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest legitymowany do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, jeśli czynność ta nie mieści się w zakresie czynności likwidacyjnych określonych w art. 282 § 1 Kodeksu spółek handlowych, a tym samym nie służy zakończeniu bieżącej działalności spółki, ściągnięciu jej wierzytelności ani upłynnieniu majątku. Wszczęcie postępowania nadzwyczajnego w celu ochrony majątku spółki, który został pozbawiony decyzją administracyjną, wykracza poza cel postępowania likwidacyjnego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku likwidatorów spółki "A" Sp. z o.o. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody z 1992 r. stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez Gminę własności nieruchomości. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność tej decyzji, a następnie utrzymał ją w mocy w wyniku ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje Ministra, uznając, że likwidatorzy spółki nie mieli legitymacji do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, gdyż czynność ta wykraczała poza zakres czynności likwidacyjnych. Skarga kasacyjna od wyroku WSA została wniesiona przez spółkę "A" Sp. z o.o. w likwidacji.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska- Matusiak Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (autor uzasadnienia) Protokolant asystent sędziego Piotr Polak po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej "A" Sp. z o.o. w likwidacji z/s w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1454/16 w sprawie ze skargi Gminy Miejskiej [...] i Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości VS
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1454/16, po rozpoznaniu skargi Gminy Miejskiej [...] i Skarbu Państwa reprezentowanych przez Prezydenta Miasta [...], uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] oraz decyzję tego organu z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa własności nieruchomości i umorzył postępowanie administracyjne.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 1992 r., działając na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm., dalej jako ustawa komunalizacyjna), stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], obręb nr [...], działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej Lwh [...], cd. Kw [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1992 r., wystąpiła "A" Sp. z o.o. w likwidacji, reprezentowana przez likwidatorów M. S. i A. G.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1992 r.
Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił Prezydent Miasta [...].
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że komunalizacja na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej dotyczy jedynie mienia ogólnonarodowego (państwowego), należącego do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy te pełnią funkcję organu założycielskiego oraz zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom. Zgodnie z tym przepisem mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące m.in. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin, o ile dalsze przepisy nie stanowią inaczej.
W niniejszej sprawie kluczową kwestią jest ustalenie, czyją własnością, według stanu prawnego na dzień 27 maja 1990 r., była nieruchomość oznaczona jako działka nr [...]. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] maja 1990 r. orzeczono, że nieruchomość objęta Lwh [...] c.d. Kw [...] b. gm. kat. [...] w [...] działka nr [...] pow. 1143 m2, zabudowana budynkiem przy ul. [...], stanowiąca własność "A" Sp. z o.o. pod zarządem państwowym – przeszła z mocy prawa z dniem 5 lutego 1946 r., na własność Państwa. Jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 1996 r., stwierdziło nieważność decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] maja 1990 r. Dlatego też prawidłowo organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji uznał, że stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej wywołuje skutek ex tunc, tzn. od dnia wydania aktu administracyjnego, który podlega unieważnieniu. Następuje przywrócenie stanu poprzedniego obowiązującego przed wydaniem aktu, którego nieważność stwierdzono. Odnosząc taki stan prawny na grunt badanej sprawy organ stwierdził, że orzeczenie (decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia 25 maja 1990 r.) stanowiące podstawę uznania Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. W zaistniałej sytuacji brakuje podstaw do stwierdzenia, że na dzień komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r. Skarb Państwa posiadał tytuł prawny do spornej nieruchomości. Z tych względów organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1992 r. obarczona jest wadą kwalifikowaną rażącego naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, wymagającą stwierdzenia jej nieważności, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ustalone naruszenie prawa jest rażące, gdyż treść decyzji Wojewody [...] pozostaje w sprzeczności z treścią powołanego przepisu ustawy komunalizacyjnej, przez proste ich zestawienie ze sobą.
Odnosząc się do zarzutu Prezydenta [...] zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister wyjaśnił, iż organ pierwszej instancji stwierdzając nieważność decyzji komunalizacyjnej wyraźnie wskazał, że Gmina [...], przed wydaniem badanej decyzji komunalizacyjnej, aktem notarialnym z dnia [...] marca 1991 r., Rep. A. [...], zbyła na rzecz F. i E. małż. N. samodzielny lokal mieszkalny znajdujący się w budynku położonym w [...] przy ul. [...]. Fakt ten został również wskazany w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część badanej decyzji komunalizacyjnej. Zatem, zarzut nieuwzględnienia stanu prawnego, w tym prawa wieczystego użytkowania dla tego lokalu jest nietrafiony, bowiem lokal ten nie był objęty badaną decyzją komunalizacyjną.
Reasumując Minister stwierdził, iż upływ czasu jaki nastąpił od daty wydania i doręczenia decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] stycznia 1992 r., nie stanowi przeszkody w stwierdzeniu jej nieważności. Organy administracji publicznej zobowiązane są do stosowania wszystkich powszechnie obowiązujących przepisów prawa, o ile przepisy te nie zostaną derogowane jako niezgodne z normami wyższego rzędu, w tym z ustawą zasadniczą.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina Miejska [...] oraz Skarb Państwa reprezentowani przez Prezydenta Miasta [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez niewyczerpujące i niedostateczne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), uwzględnił wniesioną skargę.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji (art. 16 k.p.a.). Postępowanie "nieważnościowe" ma charakter postępowania nadzwyczajnego i zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. wszczyna się je na żądanie strony lub z urzędu. Wszczęcie postępowania na żądanie strony wymaga jednakże uprzedniej kontroli ze strony organu nadzoru, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność. Organ nie może przejść do kwestii merytorycznych, czyli zbadania czy rzeczywiście w sprawie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji, zanim nie rozstrzygnie, czy podmiot występujący z wnioskiem o stwierdzenie jej nieważności jest do tego legitymowany. W niniejszej sprawie ta wstępna faza umknęła uwadze organu nadzoru, bowiem wszczął on postępowanie "nieważnościowe" w żaden sposób nie odnosząc się do tego, czy likwidatorzy "A" Sp. z o.o. w likwidacji byli uprawnieni do wystąpienia z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1080/05, LEX nr 281345: "Jeśli organ podejmie czynności na skutek wniosku nieuprawnionego podmiotu, a nie zostanie w toku postępowania konwalidowany brak wniosku pochodzącego od strony legitymowanej, to takie postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a." Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] stycznia 1992 r. wystąpili likwidatorzy "A" Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...]. Stosownie do art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis ten określa podmioty posiadające legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym. W art. 29 k.p.a. zostały wymienione podmioty posiadające tzw. podmiotowość administracyjnoprawną. Pojęcie to należy rozumieć jako zdolność nabywania praw lub obowiązków w postępowaniu administracyjnym. Katalog zawarty w art. 29 k.p.a. jest wyczerpujący, co oznacza, że stronami mogą być tylko podmioty w nim wymienione, a więc osoby fizyczne i prawne oraz nieposiadające osobowości prawnej państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne. Przepisy art. 30 k.p.a. regulują zdolność procesową stron, przez którą należy rozumieć zdolność do podejmowania działań ze skutkiem procesowym. W myśl art. 30 § 3 k.p.a. strony niebędące osobami fizycznymi posiadają zdolność procesową, gdy działają poprzez swoich ustawowych lub statutowych przedstawicieli.
W żadnym przypadku nie można uznać, że uprawnienie do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej w imieniu spółki z o.o. posiada likwidator spółki, gdyż uprawnienie do reprezentowania spółki należy do wyłącznej kompetencji jej zarządu (art. 201 § 1 Kodeksu spółek handlowych; dalej: k.s.h.). Wprawdzie zgodnie z art. 280 k.s.h. "Do likwidatorów stosuje się przepisy dotyczące członków zarządu, chyba że przepisy niniejszego rozdziału stanowią inaczej", ale właśnie ten ostatni człon przepisu w powiązaniu z art. 282 § 1 i art. 283 k.s.h. przesądza o braku możliwości działania likwidatorów w tej sprawie. W czasie prowadzenia likwidacji spółka zachowuje osobowość prawną (art. 274 § 3 k.s.h.), ale jej zdolność do czynności prawnych jest ograniczona celem likwidacji. Z chwilą otwarcia likwidacji zmienia się bowiem cel działania spółki. Od tego momentu nie chodzi już o kontynuowanie dotychczasowej działalności spółki, ale o jej całkowite zakończenie. Spółka nie powinna w tej sytuacji rozpoczynać nowych interesów, jeżeli nie jest to konieczne do przeprowadzenia likwidacji i wynika z rachunku ekonomicznego. Dlatego też ustanowieni likwidatorzy spółki nie mogą podejmować wszelkich czynności, jakie są możliwe w zwykłej spółce, ale muszą prowadzić działania zmierzające jedynie do osiągnięcia celu, w jakim zostali powołani, czyli likwidacji spółki poprzez zakończenie jej działalności i doprowadzenie do jej wykreślenia z rejestru. Wynika to bezpośrednio z art. 282 § 1 k.s.h., który stanowi, że likwidatorzy powinni zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki (czynności likwidacyjne). Nowe interesy mogą podejmować tylko wówczas, gdy to jest potrzebne do ukończenia spraw w toku. Z brzmienia tego przepisu wynika, że z czynności likwidacyjnych wyłączone są takie, które mają wymiar strategiczny i wieloletni, ponieważ celem likwidatora powinno być sprawne zakończenie działalności likwidowanej spółki. Przesądzające i decydujące znaczenie w rozpatrywanej sprawie ma art. 283 k.s.h., który stanowi, że w granicach swoich kompetencji określonych w art. 282 § 1 likwidatorzy mają prawo prowadzenia spraw oraz reprezentowania spółki. Ograniczenia kompetencji likwidatorów nie mają skutku prawnego wobec osób trzecich. Wobec osób trzecich działających w dobrej wierze uważa się czynności podjęte przez likwidatorów za czynności likwidacyjne. Przepis ten oznacza, że wprawdzie na mocy art. 280 k.s.h. do likwidatorów stosuje się przepisy dotyczące członków zarządu, jednakże prawo prowadzenia spraw oraz reprezentowania spółki przez likwidatorów uległo znacznemu ograniczeniu w porównaniu z uprawnieniami członka zarządu. Obejmuje bowiem ono prawo prowadzenia spraw oraz reprezentowania spółki tylko w ramach czynności likwidacyjnych.
Wystąpienie przez likwidatora o wszczęcie postępowania nadzorczego dotyczącego skontrolowania prawidłowości podjęcia ostatecznej decyzji komunalizacyjnej nie mieści się w ustawowej definicji czynności likwidacyjnych (art. 282 § 1 k.s.h.). Oznacza to, że na mocy art. 283 § 1 k.s.h. likwidator nie jest umocowany (legitymowany) do składania w imieniu spółki tego rodzaju wniosków. W ocenie Sądu likwidator nie może zastępować organów spółki i występować w jej imieniu w sprawach nie związanych z jej likwidacją, a zatem wychodzących poza zdefiniowane w art. 282 § 1 k.s.h. czynności likwidacyjne.
Podobne stanowisko, ale w odniesieniu do spółki akcyjnej, wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 sierpnia 2010 r., I OSK 1376/09. Jest ono w całości aktualne w odniesieniu do spółki z o.o., jako że art. 280, art. 282 § 1 i art. 283 § 1 k.s.h. mają identyczne brzmienie, jak analogiczne przepisy odnoszące się do spółki akcyjnej (odpowiednio art. 466, art. 468 § 1 i art. 469 § 1 k.s.h.).
Skoro więc Minister wszczął postępowanie nadzorcze na wniosek podmiotu nieuprawnionego, to postępowanie to, jako bezprzedmiotowe, podlegało umorzeniu w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. Orzekając co do istoty sprawy Minister naruszył powołany przepis, a także art. 30 § 3 k.p.a. w zw. z art. 282 § 1 i art. 283 § 1 k.s.h., co w oczywisty sposób miało wpływ na wynik sprawy.
WSA w Warszawie zauważył przy tym, że ustanowienie w ułamkowej części użytkowania wieczystego na skomunalizowanej nieruchomości, związanego z własnością lokalu nr [...], stanowi w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, gdyż użytkowanie wieczyste może istnieć tylko na gruncie publicznym (art. 232 § 1 k.c.), a "rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela nieruchomości" (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 15 lutego 2011 r., III CZP 90/10).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła "A" Sp. z o.o. w likwidacji. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. rażące naruszenie art. 280 k.s.h. w zw. z art. 282 § 1 k.s.h i art. 283 k.s.h., określających zakres uprawnień likwidatorów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, poprzez oczywiście błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że w istniejącym stanie prawnym likwidator spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie posiada legitymacji do podejmowania czynności mających na celu ochronę majątku likwidowanej spółki przez zainicjowanie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji pozbawiającej spółkę znacznej części jej majątku, a wydanej w sposób oczywiście naruszający prawo – bo w oparciu o wyeliminowany z obrotu akt prawny.
Mając powyższy zarzut na uwadze skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że art. 282 § 1 k.s.h. zawierający wyliczenie czynności likwidacyjnych, do których wykonania są nie tylko uprawnieni, ale przede wszystkim zobowiązani likwidatorzy spółki z o.o. mówi wprost, iż obowiązkiem likwidatorów – tzn. okolicznością za której niewykonanie odpowiadają przed spółką oraz karnie – jest ściągnięcie wierzytelności, tj. zgromadzenie majątku spółki oraz upłynnienie majątku spółki poprzedzone spłata jej zobowiązań. Wskazana sytuacja, wymuszająca na likwidatorach podjęcie działania niezbędnego do zgromadzenia majątku przysługującego spółce zaistniała w badanym stanie faktycznym. Likwidatorzy zainicjowali postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji pozbawiającej spółkę znacznej części jej majątku, a wydanej w sposób oczywiście naruszający prawo. Czynność ta nie zmierza w kierunku wszczynania "nowych interesów" lecz została przedsięwzięta w celu zebrania i ochrony majątku spółki, a zatem dla wykonania czynności stricte likwidacyjnej, cele zadysponowania majątkiem spółki, zgodnie z dyspozycja art. 282 § 1 i art. 286 § 2 k.s.h.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina Miejska [...] oraz Skarb Państwa reprezentowani przez Prezydenta Miasta [...] wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, stąd NSA rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach.
Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.
Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się wokół zganienia związanego z naruszeniem przepisów art. 280, art. 282 § 1 oraz art. 283 k.s.h., poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że likwidator Spółki nie posiada uprawnienia do zainicjowania postępowania o stwierdzenie nieważności decyzj. Wprawdzie przepis art. 282 § 1 k.s.h. stanowi, że likwidator spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinien zakończyć bieżące interesy spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki, to dla zakreślenia jego kompetencji należy posiłkować się wskazaniami wypracowanymi w orzecznictwie i doktrynie, wobec których przyjmuje się uprawnienie do wyegzekwowania od dłużników wszelkich wierzytelności, jakie przypadają spółce, a w tym celu likwidatorom przyznaje się prawo podejmowania wszelkich niezbędnych czynności, w tym prowadzenie postępowań sądowych i egzekucyjnych. Nadto likwidator spółki uprawniony jest do podejmowania działań w celu spowodowania powrotu określonego składnika majątkowego do majątku spółki. Przy czym podejmowanie powyższych działań – wymagające m.in. wytoczenia powództwa, wniesienia wniosku w postępowaniu egzekucyjnym, wywiedzenia wniosku w postępowaniu administracyjnym (zwyczajnym bądź nadzwyczajnym); wywiedzenia skargi przed sądem administracyjnym – nie jest podejmowaniem nowych interesów ( por. J. Frąckowiak [w:] J. Frąckowiak, A. Kidyba, K. Kruczalak, W. Pyzioł, I. Weiss, "Kodeks handlowy. Komentarz", Warszawa 1999r. s. 637, a także wyroki NSA z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 706/10, z dnia 23 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1059/15).
Powyższe uwagi należy jednak skonfrontować z okolicznościami niniejszej sprawy, z których wynika, że likwidatorzy zainicjowali postępowanie zmierzające do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1992 r., stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], obręb nr [...], działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej Lwh [...], cd. Kw [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji. Tym samym zainicjowano wszczęcie jednego z nadzwyczajnych trybów (stwierdzenie nieważności – art. 156-159 k.p.a.) postępowania w odniesieniu do sprawy, w której została wydana ostateczna decyzja administracyjna. Jeżeli zatem celem postępowania likwidacyjnego jest zlikwidowanie spraw spółki, to wszczęcie postępowania nadzwyczajnego wobec tego, że decyzja, której stwierdzenia nieważności żądał likwidator była oparta o inną decyzję usuniętą z obrotu prawnego - uznać należy za działanie wykraczające poza cel postępowania likwidacyjnego, a tym samym dokonane poza zakresem przyznanych likwidatorowi kompetencji (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2184/15, a także A. Kidyba, "Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych, uwagi do art. 77", LEX/el, 2017). Nie można bowiem uznać, że celem prowadzonego postępowania likwidacyjnego spółki objęte jest inicjowanie kolejnych postępowań nadzwyczajnych. Dla powyższej konkluzji istotne jest także i to, że jak wynika z akt sprawy Spółka uległa w istocie rozwiązaniu około 70 lat temu, od tego czasu jej przedsiębiorstwo nie prowadziło działalności, a Spółka faktycznie nie posiadała własnego majątku, zaś jej likwidator został ustanowiony dopiero w dniu 29 czerwca 2006 r., a zatem już po zakończeniu postępowania objętego wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji. Przy czym w tym zakresie zasadnie Sąd I instancji dostrzega, że z chwilą otwarcia likwidacji zmienia się cel działania spółki, ponieważ od tego momentu nie chodzi o kontynuowanie jej funkcjonowania, ale całkowite zakończenie jej działalności. W powyższym kontekście – nie kwestionując samego faktu ustanowienia likwidatora dla Spółki – wypada poddać w wątpliwość legalność działań podjętych przez likwidatora z punktu widzenia celu jego ustanowienia. Powyższe okoliczności wskazują raczej, że celem owych działań jest podważenie orzeczenia komunalizacyjnego odnoszącego się do nieruchomości należącej w przeszłości do likwidowanej Spółki, nie zaś doprowadzenie do zlikwidowania jej spraw.
Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie uznał, że likwidatorzy Spółki nie byli upoważnieni do żądania stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1992 r., ponieważ nie jest to czynność zgodna z zadaniami likwidatora określonymi w art. 282 § 1 k.s.h., tj. nie zmierza ona do zakończenia bieżącej działalności przedsiębiorstwa, ściągnięcia jego wierzytelności ani nie ma na celu upłynnienia majątku Spółki.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., uznał, że skarga kasacyjna jako bezzasadna podlega oddaleniu.
Jednocześnie, na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając, że z uwagi na okoliczności sprawy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi ten przepis.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło