I SA/Wa 1781/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Iwona Kosińska, Protokolant specjalista Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], po rozpoznaniu odwołania J. M. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 2018 r., [...] w przedmiocie specjalnych zasiłków celowych, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z [...] lipca 2018 r. Prezydent Miasta [...] przyznał J. M. następujące specjalne zasiłki celowe: - na lipiec 2018 r. w wysokości [...] zł, w tym [...] zł na leki, gaz i wodę, [...] zł na przejazd do kliniki słuchu oraz [...] zł na zwrot kosztów zakupu okularów; - na sierpień 2018 r. w wysokości [...] zł, w tym [...] zł na leki gaz i wodę oraz [...] zł na energię elektryczną i wywóz nieczystości; - na wrzesień 2018 r. w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na leki, gaz i wodę; - na październik 2018 r. w wysokości [...] zł, w tym [...] zł na leki, gaz i wodę oraz [...] zł na energię elektryczną i wywóz nieczystości. W uzasadnieniu organ I instancji podał między innymi, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego miesięczny dochód wynosi [...] zł, przy ustawowym kryterium dochodowym - 634 zł. Organ powołując art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i wskazując na działanie w ramach uznania administracyjnego przyjął, że sytuację życiową wnioskodawcy należy potraktować jako szczególnie uzasadniony przypadek i przyznać pomoc w kwotach określonych w decyzji. Jednocześnie wyjaśniono, że w pierwszej kolejności środki finansowe przeznaczane są na zadania obligatoryjne i kierowane są do osób i rodzin pozostających bez żadnych źródeł dochodu. Organ wyjaśnił ponadto, że MOPS [...] dysponuje miesięcznie na zasiłki celowe kwotą 145 000 zł, co przy około 1200 wnioskach daje średnią wysokość zasiłku na poziomie około 120 zł. W tym stanie rzeczy organ uznał, że przyznana pomoc jest adekwatna do posiadanych możliwości finansowych. Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. M., domagając się zwiększenia pomocy z uwagi na dotykające go problemy zdrowotne i niemożność znalezienia zatrudnienia. Zarzucił, że nie osiąga takich dochodów, jakie ustalił organ I instancji albowiem zalicza się do nich jedynie zasiłek stały w kwocie [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] rozpoznając sprawę wskazało, że jak wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego J. M. (lat [...]) jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszkając w lokalu kwaterunkowym o pow. [...] m2. Ma córkę twierdzi jednak, że nie utrzymuje z nią kontaktu. Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe, która to niepełnosprawność ma charakter trwały. Z orzeczenia wynika, że może być zatrudniony, ale wskazane jest przystosowane stanowisko pracy. Kolegium wyjaśniło, że dochodem wnioskodawcy jest dodatek mieszkaniowy ([...]zł) oraz zasiłek stały ([...] zł), co wynika z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Łączny dochód wynosi [...] zł, przy ustawowym kryterium dochodowym wynoszącym 634 zł. W wywiadzie ustalono również, że stałe miesięczne wydatki strony, związane z opłatami za mieszkanie, wynoszą około [...] zł. Kolegium uznało, że biorąc pod uwagę sytuację wnioskodawcy organ I instancji rozpatrzył sprawę zgodnie z wolą ustawodawcy, określoną w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten pozwala na przyznanie specjalnego zasiłku celowego w przypadku przekroczenia przez osobę lub rodzinę kryterium dochodowego. Przyznanie tej formy pomocy dotyczy zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, które znacząco obciążyły budżety domowe nie pozwalając zaspokoić powstałych potrzeb życiowych. Chodzi zatem o sytuacje wyjątkowe i dotkliwe w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe osób i rodzin. W świetle zgromadzonego materiału, w tym wywiadu środowiskowego organ I instancji uznał sytuację życiową wnioskodawcy za przypadek szczególnie uzasadniony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] podzieliło tę ocenę. Organ wskazał, że wysokość wsparcia finansowego może nie spełniać oczekiwań strony, ale nie można nie dostrzegać obiektywnych przesłanek przemawiających za takim zakresem pomocy celowej. Zdaniem Kolegium organ I instancji przedstawił przyczyny rozstrzygnięcia, które znajdują swoje uzasadnienie chociażby w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z przywołanym przepisem potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Należy mieć także na względzie, że organ I instancji dysponuje ograniczonymi środkami na pomoc społeczną i zawsze skala potrzeb wnioskodawców jest większa od możliwości budżetowych ośrodka. W tym stanie rzeczy decyzje w sprawie udzielenia pomocy lub jej odmowy, muszą znaleźć swoje uzasadnienie w obowiązujących przepisach, istniejącym w obrocie prawnym orzecznictwie administracyjnym, a wreszcie w materiale środowiskowym. W świetle powyższych uwag Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] stwierdziło, że zaskarżona decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z [...] sierpnia 2018 r. złożył J. M. W uzasadnieniu skargi wskazał, że organ poza jego niepełnosprawnością nie zbadał i nie uwzględnił innych dolegliwości chorobowych takich jak: choroby serca, odcinka kręgosłupa lędźwiowego i szyjnego, cukrzyca typu II, zawroty głowy, poważna wada wzroku. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2017 r. poz. 1769). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Jak prawidłowo wskazały organy skarżący przekroczył kryterium dochodowe, wobec tego wniosek jego rozpoznany został na podstawie wyżej wskazanego przepisu. Użyte w tym przepisie słowo "może" oznacza, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego ma charakter uznaniowy, a to powoduje, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Należy podkreślić, że samo przyznanie, jak i wysokość przyznanego świadczenia zależą od uznania organu wydającego decyzję. Udzielanie pomocy społecznej jest limitowane posiadanymi przez organy administracji środkami finansowymi. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich potrzeb. Ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami. Obowiązkiem organu jest w takich przypadkach wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji wszystkich okoliczności, które miały wpływ na jej podjęcie. Sądowa kontrola decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego polega na analizie postępowania dowodowego poprzedzającego decyzję i realizacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Przenosząc przedstawione powyżej uwagi do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Podkreślić trzeba, że przyznanie pomocy osobom i rodzinom, które przekraczają kryterium dochodowe, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Chodzi o sytuacje wyjątkowe, nieprzewidywalne zagrażające podstawowym potrzebom życiowym. W niniejszej sprawie prawidłowo organy uznały, że sytuacja osobista, finansowa, zdrowotna skarżącego pozwala na uznanie, że zostały spełnione przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku celowego, w szczególności na zakup leków, koszty dojazdów do kliniki słuchu oraz zakup okularów. Organ I instancji przedstawił wysokość kwoty, jaką dysponuje ośrodek pomocy społecznej, ilość świadczeniobiorców, średnią wysokość świadczenia przyznanego na jedną osobę uprawnioną. Zważyć należy, że skarżący nie jest pozostawiony bez pomocy, co wynika z akt administracyjnych (decyzje przyznające świadczenia). Organ udziela skarżącemu różnych świadczeń, jednakże nie wszystkie potrzeby i w oczekiwanej przez niego wysokości może zaspokoić. Uznać należy, że organy obydwu instancji poddały właściwej ocenie okoliczności, od jakich uzależnione było udzielenie skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stwierdził, że organy wydając decyzje nie naruszyły przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 kpa i prawa materialnego. Podnieść należy, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Nadto, organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń oraz w wysokościach przez nich oczekiwanych. Należy podkreślić, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej - kryteria ustawowe sformułowane w art. 2 - 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że organy nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Nie miały też miejsca inne naruszenia prawa, które skutkowałyby usunięciem z obrotu prawnego decyzji organów obydwu instancji. Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji reaguje na różne potrzeby skarżącego. Niewątpliwie sytuacja skarżącego jest trudna, ale rodzaj zgłaszanych potrzeb zmusza organ pomocowy do dostosowywania wysokości świadczeń do faktycznych możliwości ośrodka pomocy społecznej. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.