III SA/Wr 73/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska - Szostak, Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Anetta Chołuj, Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), , Protokolant starszy specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. K. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. Inspektorat w S. z [...] listopada 2018 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. Skarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor IAS) - po rozpatrzeniu zażalenia M. K.-R. (dalej: strona, zobowiązana, skarżąca) - utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora ZUS uznające za niezasadne zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek za czerwiec i lipiec 2018 r. Jako podstawę prawną postanowienia podał art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - K.p.a.) w zw. z art. 18 i art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - dalej: u.p.e.a.). Z akt sprawy wynika, że Dyrektor ZUS (wierzyciel i zarazem organ egzekucyjny) prowadzi wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne. Zobowiązana zgłosiła zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Zarzuciła, że określone w tytułach wykonawczych obowiązki nie istnieją (zostały wykonane). Stwierdziła, że brak jest podstaw do zaliczenia jej wpłat na poczet zaległości składkowych objętych decyzją, od której wniosła odwołanie. Wydając postanowienie, Dyrektor ZUS nie uwzględnił zarzutu. Ocenił, że tytuły wykonawcze wystawiono prawidłowo na należności z tytułu nieopłaconych składek za czerwiec i lipiec 2018 r., gdyż wpłaty zobowiązanej tytułem tych składek zaksięgowano na najstarsze należności (za 2012 r.), zgodnie z § 12 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1831 - dalej: rozporządzenie). W zażaleniu, zobowiązana zakwestionowała stanowisko Dyrektora ZUS. Po rozpoznaniu sprawy w trybie zażaleniowym, zaskarżonym postanowieniem, Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora ZUS. Dyrektor IAS zaznaczył, że podstawą zgłoszenia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji jest wykonanie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Podkreślił, że - w myśl art. 34 § 1 u.p.e.a. - stanowisko Dyrektora ZUS jest dla niego - w zakresie w/w zarzutu - wiążące i że jego uprawnienia - jako organu nadzoru - obejmują weryfikację zajętego przez ten organ stanowiska jedynie pod kątem procesowym. Akcentował, że wyłączenie z art. 29 § 1 u.p.e.a., dotyczące braku możliwości badania przez organ egzekucyjny "zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym", potwierdza, że weryfikacja ta ma charakter ściśle formalny. Uznał, że ocena zgłoszonej przez zobowiązaną kwestii wykonania obowiązków, która mieści się w zarzucie z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., pozostaje poza jego kontrolą, co przesądzono w orzecznictwie. Organ odwoławczy przyjął, że Dyrektor ZUS: 1) wykazał, iż obowiązek zapłaty - ujętych w tytułach wykonawczych - należności nie został wykonany, z uwagi na rozliczenie wpłat na najstarsze zaległości, zgodnie z § 7 i § 12 rozporządzenia; 2) przedstawił mechanizm wpłat składek, ich rozrachowywania i rozliczania w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości; 3) podał szczegółowe rozliczenie wpłat dokonanych przez zobowiązaną 27 lipca i 16 sierpnia 2018 r.; 4) wyjaśnił, że - z uwagi na brak odrębnych regulacji normujących zasady rozliczania wpłat, w przypadku, gdy okresy ubezpieczenia są przedmiotem postępowania sądowego na skutek odwołania od decyzji określającej obowiązek ubezpieczeniowy - wpłaty te są rozliczane na zasadach ogólnych, tj. począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. Dyrektor IAS dowodził, że decyzja stwierdzająca zadłużenie, jaką jest decyzja z [...] sierpnia 2018 r., określa wysokość zobowiązania już istniejącego, które powstało w wyniku niewykonania przez zobowiązaną ustawowych obowiązków, co wykazały korekty dokumentów rozliczeniowych. Zważył, że postępowanie egzekucyjne wszczęto nie w oparciu o tę decyzję, objętą postępowaniem sądowym, lecz na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek za czerwiec i lipiec 2018 r., wynikających z deklaracji złożonych przez płatnika składek. Wyjaśnił, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w przypadku uznania zarzutów strony za uzasadnione, jednak w sprawie taka sytuacja nie występuje. Motywował, że w sprawie nie zaistniały także podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W skardze, strona zaskarżyła postanowienie Dyrektora IAS w całości. Zarzuciła naruszenie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z § 12 ust. 2 rozporządzenia, przez błędną wykładnię tych przepisów i przyjęcie, jakoby dopuszczalne było prowadzenie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych wskutek zaliczenia bieżących składek na poczet zaległości składkowych, w sytuacji, gdy - co do istnienia tychże zaległości - toczy się spór przed sądem powszechnym. Wniosła o uchylenie w całości obu wydanych w sprawie postanowień. Uzasadniła swoje stanowisko. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Stosownie do art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Uściślając, istotą tego zarzutu jest brak wymagalności egzekwowanego obowiązku. Zgodnie z treścią § 12 ust. 2 rozporządzenia, kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem § 13 ust. 1. Według Sądu, w/w przepis rozporządzenia należy wykładać w ten sposób, że zaliczenie kwoty wpłaty winno nastąpić na należności o najwcześniejszym terminie płatności, których istnienie jest przesądzone oraz że zaliczenie nie może nastąpić na poczet należności spornych, który to spór został poddany ocenie właściwego sądu. I tak, zdaniem tut. Sądu, niedopuszczalnym jest dokonywanie takiego zaliczenia na należność, która wynika z decyzji nieostatecznej (nieprawomocnej; której nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności) a zatem na należność faktycznie nieistniejącą. W sprawie, podlegająca egzekwowaniu należność składkowa została wygenerowana przez Dyrektora ZUS (wierzyciela i zarazem organ egzekucyjny) właśnie wskutek zastosowania w/w regulacji rozporządzenia. Mianowicie, zrealizowane przez skarżącą (płatnika składek) wpłaty składek za czerwiec i lipiec 2018 r., dokonane 27 lipca i 16 sierpnia 2018 r., zaksięgowano (zaliczono) na najstarsze jej należności (za 2012 r.). Tym samym, to dokonane zaliczenie było bezpośrednią przyczyną powstania podlegających egzekucji zaległości składkowych i wszczęcia egzekucji. Jest zarazem bezsporne, że wszystkie należności, na poczet których dokonano zaliczenia, objęte są decyzją ZUS z [...] sierpnia 2018 r. i że decyzja ta nie jest prawomocna. Pod sygn. akt [...], toczy się bowiem postępowanie przed Sądem Okręgowym w S., wywołane odwołaniem skarżącej od rzeczonej decyzji. Słusznie dowodzi skarżąca, że to w tym właśnie postępowaniu sąd powszechny dopiero rozstrzygnie, czy należności z okresów wcześniejszych istnieją, czy też nie. Dopóki więc wspomniana decyzja jest nieprawomocna, zaliczenie dokonane przez ZUS na podstawie § 12 ust. 2 rozporządzenia trzeba uznać za wadliwe, zaś należności (zaległości) z okresów poprzednich za nieistniejące. Trafnie podnosi skarżąca, że nie może bowiem organ administracji publicznej prowadzić egzekucji na podstawie zdarzeń prawnych, które dopiero będą podlegać ocenie sądu. A ocena taka przecież może być różna. Co bowiem jeśli w ostatecznym rozrachunku sąd orzeknie, że zaległości, na poczet których Zakład dokonał zaliczenia, nie istnieją? Dlatego - według stanu z chwili wszczęcia spornej egzekucji - nie było żadnych przesłanek, aby wcześniejsze należności uważać za istniejące. Skoro tak, należało przyjąć, że nie istnieją również zobowiązania stwierdzone tytułami wykonawczymi, gdyż bieżące składki zostały opłacone w terminie (art. 33 ust. 1 pkt 1 u.p.e.a.). Z zaprezentowanych powodów, powoływane w skardze zarzuty, stanowiące próbę zwalczania stanowiska o uznaniu za bezzasadny zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku, muszą odnieść zamierzony skutek. Reasumując, Sąd stwierdził, że w przypadku skarżącej zaistniała podstawa zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, określona w art. 33 ust. 1 pkt 1 u.p.e.a. oraz że przepis ten został w sprawie naruszony w zw. z § 12 ust. 2 rozporządzenia. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że wydane w sprawie postanowienia nie mogły się ostać w obrocie prawnym. Sąd zauważa, że skoro Dyrektor ZUS (wierzyciel i zarazem organ egzekucyjny) nie uznał zarzutu z art. 33 ust. 1 pkt 1 u.p.e.a., to - przy braku naruszeń procesowych - stanowisko tego organu było dla organu II instancji wiążące, co wynika z regulacji art. 34 § 1 w/w ustawy. Organ II instancji nie był zatem uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutu i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Sąd - w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie - podziela stanowisko (jego uzasadnienie) Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane w wyroku z 23 stycznia 2019 r. (II FSK 223/17; dostępny: CBOSA), że: "Art. 29 § 1 u.p.e.a. nie stoi na przeszkodzie merytorycznemu badaniu zarzutu nieistnienia obowiązku przez organ egzekucyjny, który jest jednocześnie wierzycielem". Rozpoznając sprawę ponownie należy wydać rozstrzygnięcie uwzględniające wyrażoną przez Sąd ocenę faktyczną i prawną. Z tych przyczyn, stwierdzając naruszenie wymienionych wyżej przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - uchylił oba wydane w sprawie postanowienia. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy.