II SA/Ol 210/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant referent Małgorzata Gaida po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2019 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że w dniu 13 listopada 2018 r. E. G. (skarżąca) złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na D. G. na okres 2017/2018. Podała, że wnosi o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko zamieszkujące z nią oraz pozostające na jej utrzymaniu. Do wniosku załączyła wyrok Sądu Rejonowego z dnia "[...]" zmieniający orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z września 2017r. i zaliczający małoletnią D. G. do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym na okres do 31 lipca 2019 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający w imieniu Prezydenta (organ I instancji) decyzją z dnia "[...]" odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na jej dziecko D. G. w okresie 01.10.2017-30.09.2018. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 18 ust. 1-2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego. Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust.1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka. Wskazano, że E. G. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożyła 13.11.2018 r., czyli po zakończeniu okresu świadczeniowego 2017-2018. Podniesiono, że na okres świadczeniowy 2017/2018 E. G. składała wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w dniu 18.08.2017, wskazując 3 osoby w składzie rodziny i organ po rozpatrzeniu tego wniosku wydał decyzję z dnia "[...]". Podano, że decyzja ta jest ostateczna i ponowne rozstrzygnięcie w tej samej sprawie, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego skutkowałoby nieważnością decyzji. Od ww. decyzji odwołanie złożyła skarżąca, kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Podała, że problem nie dotyczy jedynie okresu 2017/18, lecz również 2016/17 oraz 2018/19. Podniosła, że musiała zwrócić świadczenie wychowawcze za miesiąc wrzesień 2017 r., mimo przedstawienia stosownych dokumentów. Dodała, że wychowuje dziecko w rodzinie zastępczej legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, a zatem jej rodzina liczy 4 osoby. Skarżąca wskazała, że w sierpniu 2018 r. była w MOPS i uzyskała odpowiedź, że wnioskowane świadczenie się jej nie należy. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że ustawodawca dopuszcza możliwość przyznania świadczenia w miesiącach wcześniejszych niż miesiąc, w którym został złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko tylko w jednym przypadku, który wynika z przepisu art. 18 ust. 3 powołanej ustawy. Warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego (uzależnionego od niepełnosprawności) jest złożenie wniosku o ustalenie tego prawa w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. W niniejszej sprawie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności małoletniej D. G. ustalone zostało wyrokiem Sądu Rejonowego w dniu 6 lipca 2018r., a wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego został złożony w dniu 13 listopada 2018 r. Złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego nastąpiło zatem po upływie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Skargę na ww. decyzję wywiodła skarżąca, wnosząc o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca opisała przebieg postępowania. Wskazała, że po uzyskaniu wyroku w sprawie niepełnosprawności próbowała złożyć wniosek o świadczenie wychowawcze za zaległe oraz przyszłe okresy (w dniu 7 sierpnia 2018 r.). Wniosku tego pracownik MOPS-u nie przyjął. Jednakże w dniu 28 sierpnia 2018 r. złożyła kolejny wniosek na okres świadczeniowy 2018/2019, który został rozpatrzony i wydano decyzję odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego. W wyniku zaś wniesionego odwołania Kolegium decyzją z dnia "[...]" uchyliło ww. decyzję i przyznało świadczenie wychowawcze na okres od 1 października 2018 r. do 9 lipca 2019 r. Mając na względzie powyższe strona skarżąca w dniu 13 listopada 2018 r. złożyła kolejny wniosek o świadczenie wychowawcze na okres 2017/2018. Wyraziła swoje niezadowolenie z powodu nie przyjmowania od niej wniosków przez MOPS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ stwierdził, że skarga jest zasadna ale z innych powodów niż te, które zostały w niej wskazane. Podniesiono, że skarżąca w dniu 18 sierpnia 2017 r. złożyła w siedzibie MOPS wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na D. G. na okres świadczeniowy 2017/2018. Niniejszy wniosek został rozpatrzony i w dniu 27 października 2017 r. organ wydał ostateczną decyzję, którą odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na D. G.. Z kolei w dniu 13 listopada 2018 r. skarżąca po raz drugi złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na D. G. na okres 2017/2018. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia "[...]" odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na D. G. w okresie 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., zaś Kolegium decyzją z dnia "[...]" utrzymało ją w mocy. W ocenie organu odwoławczego zasadne jest uchylenie decyzji Kolegium z "[...]", bowiem wystąpiła tożsamość sprawy administracyjnej pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Kolegium rozpatrując odwołanie od decyzji z dnia "[...]" winno uchylić niniejszą decyzję i umorzyć postępowanie organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2018 r., poz. 2107 ze zm.). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji były przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. 2018 r. poz. 2134 ze zm.), dalej jako "ustawa". Zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o pierwszym dziecku - oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia. W świetle art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust 2.), przy czym świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (art. 4 ust. 3). Dalej zauważyć należy, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy - w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Z kolei stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1200,00 zł. (art. 5 ust. 4). Zwrócić należy również uwagę, że zgodnie z art. 18 ust. 3 przywołanej ustawy jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o odmowie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na jej dziecko, D. G. w okresie 01.10.2017-30.09.2018. Kolegium stanęło na stanowisku, że w niniejszej sprawie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności małoletniej D. G. ustalone zostało wyrokiem Sądu Rejonowego w dniu 6 lipca 2018r., a wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego został złożony w dniu 13 listopada 2018 r. Złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego nastąpiło zatem po upływie wskazanych w art. 18 ust. 3 ustawy, trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Przede wszystkim należy dostrzec chronologię działań podejmowanych przez skarżącą w sprawie i wydawanych przez organy rozstrzygnięć. Skarżąca po raz pierwszy złożyła w MOPS wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na D. G. na okres świadczeniowy 2017/2018 w dniu 18 sierpnia 2017 r. Po jego rozpatrzeniu organ I instancji ostateczną decyzją z dnia "[...]" odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na jej córkę D. G.. W dniu 13 listopada 2018 r. skarżąca po raz drugi złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na D. G. na okres 2017/2018. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia "[...]" odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na D. G. w okresie 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., zaś Kolegium decyzją z dnia "[...]" utrzymało ją w mocy. W ocenie Kolegium zasadne jest uchylenie decyzji Kolegium z "[...]", bowiem wystąpiła tożsamość sprawy administracyjnej pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Z zaprezentowanym stanowiskiem Kolegium nie można się zgodzić. Należy zauważyć, że decyzje organu I instancji z dnia "[...]" oraz z dnia "[...]" o odmowie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na jej córkę D. G. na okres świadczeniowy 2017/2018 zostały wydane w różnym stanie faktycznym i prawnym. Pierwsza ze wskazanych decyzji została wydana na skutek wniosku skarżącej, w którym wskazała ona, że jej rodzina składa się z 3 osób, w tym jednego dziecka, czyli córki D. Natomiast organ I instancji odmawiając przyznania świadczenia wychowawczego stwierdził, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe ustanowione w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Natomiast druga decyzja z "[...]" została wydana na skutek rozpatrzenia wniosku skarżącej, w którym wskazała ona, że jej rodzina składa się z 4 osób (również przysposobione dziecko w ramach rodziny zastępczej – W. B.), a wniosek dotyczy pierwszego dziecka D. G., które dotknięte jest niepełnosprawnością. Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdzając, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożyła 13.11.2018r., czyli po zakończeniu okresu świadczeniowego 2017-2018. Ponadto na okres świadczeniowy 2017/2018 skarżąca składała wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w dniu 18.08.2017. Przedstawione okoliczności faktyczne i prawne przekonują, że obydwie wskazane decyzje zostały wydane w odmiennym stanie faktycznym i prawnym, gdyż pierwsza z nich dotyczyła wniosku o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko nie legitymujące się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i w sytuacji gdy liczba członków rodziny wynosiła 3. Natomiast druga decyzja dotyczyła rozpatrzenia wniosku o przyznanie rzeczonego świadczenia na pierwsze dziecko legitymujące się aktualnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i to w sytuacji gdy liczba członków rodziny wynosiła już 4. Odmienny stan faktyczny determinował zastosowanie różnych przepisów prawa w tych decyzjach. Innymi słowy nowe okoliczności spowodowały powstanie nowego stanu prawnego w sprawie. Pierwsza decyzja została wydana z zastosowaniem kryterium dochodowego (800 zł) przewidzianego w art. 5 ust. 3 ustawy. Natomiast w drugim przypadku zastosowanie miał już art. 5 ust. 4 ustawy odnoszący się do sytuacji gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne. W tej sytuacji kryterium dochodowe wynosi 1200 zł. Niewątpliwe nie zachodzi zatem w przedstawionej sytuacji tożsamość sprawy. O tożsamości sprawy można bowiem mówić wówczas, gdy w sprawie występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu [rozumianego jako interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów] i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym (tak. M. P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego, Lex oraz np. wyrok NSA z 28 listopada 2000 r., I SA/Ka 1458, "Glosa" 2002, nr 5). W przedmiotowej sprawie nie zachodzi zatem res iudicata, która mogłaby stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji z dnia "[...]". Zakwestionowane przez skarżącą decyzje zostały jednak wydane z uchybieniem przepisów procesowych. Przede wszystkim należy dostrzec, że skarżąca wskazywała już w odwołaniu, a także w skardze i na rozprawie przed Sądem, iż natychmiast po uzyskaniu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego z "[...]" w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności jej córki D., tj. w dniu 7 sierpnia 2018 r., próbowała złożyć wniosek o świadczenie wychowawcze za zaległe oraz przyszłe okresy. Wniosku tego pracownik MOPS-u jednak ostatecznie nie przyjął, stwierdzając, że skarżąca nie może złożyć wniosku, w którym wskaże 4-osobową rodzinę. Według skarżącej w dniu 14 sierpnia 2018 r. dowiedziała się ona od urzędnika MOPS, że może złożyć wniosek, wskazując tylko 3 osoby wchodzące w skład rodziny, czyli pomijając przysposobioną w ramach rodziny zastępczej córkę. Podkreśliła, że w dniu 28 sierpnia 2018 r. złożyła kolejny wniosek na okres świadczeniowy 2018/2019, który został rozpatrzony i wydano decyzję odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego. W wyniku zaś wniesionego odwołania Kolegium decyzją z dnia "[...]" uchyliło ww. decyzję i przyznało świadczenie wychowawcze na okres od 1 października 2018 r. do 9 lipca 2019 r. Organy w żaden sposób nie wyjaśniły przedstawionych przez skarżącą okoliczności. Tymczasem organy powinny ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Uzasadnienie zaś decyzji zgodnie z wymogami, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a., powinno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Organy nie wyjaśniły dlaczego odrzuciły twierdzenia skarżącej, nie podając dlaczego nie dały wiary przedłożonym przez nią wyjaśnieniom. Tymczasem wyjaśnienie wskazanych przez skarżącą okoliczności ma istotne znaczenie dla sprawy. Gdyby bowiem potwierdziły się wyjaśnienia skarżącej oznaczałoby to, że próbowała ona skorzystać z art. 18 ust. 3 ustawy, który stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przypomnieć należy, że Sąd Rejonowy wyrokiem z "[...]" zaliczył małoletnią córkę skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Wyrok ten stał się prawomocny 23 lipca 2018 r. Tym samym, jeśli potwierdziłyby się twierdzenia skarżącej to oznaczałoby to, że pojawiła się ona w MOPS ze stosownym wnioskiem w terminie przewidzianym w art. 18 ust. 3, a więc w terminie pozwalającym na ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na niepełnosprawną córkę, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Sąd w żadnym stopniu tej kwestii nie rozstrzyga w tym postępowaniu. Jednakże obowiązkiem organu jest dokładne zweryfikowanie twierdzeń skarżącej w tym zakresie i wyjaśnienie opisanych przez nią okoliczności oraz ewentualnie podjętych przez pracownika organu działań. Organy muszą zatem jednoznacznie ustalić czy skarżąca była w sierpniu 2018 r. w MOPS i złożyła, bądź próbowała złożyć wniosek o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na córkę D. na okres 2017/2018. Nadmienić należy, że w takiej sytuacji obowiązkiem organu było przyjęcie wniosku oraz oficjalne rozpatrzenie sprawy zakończone wydaniem stosownego rozstrzygnięcia, a nie ustne informowanie strony, że świadczenie jej się nie należy. Według skarżącej zaś taką odpowiedź usłyszała ona w organie w dniu 14 sierpnia 2018 r., na co wskazała w skardze i na rozprawie przed tut. Sądem (protokół rozprawy z dnia 9 maja 2019 r., akta sądowe, k. – 23). Opisane okoliczności, mimo, że podnoszone już na etapie postępowania administracyjnego, nie zostały jednak wyjaśnione przez organy. To zaś prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego i ustosunkowanie się do zarzutów i twierdzeń strony. Rozpoznając ponownie sprawę organy wezmą pod uwagę powyższe ustalenia Sądu i ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.