I SA/Sz 680/18
WyrokWSA w Szczecinie2019-11-07
Skład orzekający: Jolanta Kwiecińska, Kazimierz Maczewski, Ewa Wojtysiak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, biorąc pod uwagę sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy?Ratio decidendi
Sąd uznał, że Prezes ZUS zasadnie odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Wnioskodawca nie wykazał, że opłacenie należności pozbawiłoby jego rodzinę zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ani nie udowodnił wystąpienia innych przesłanek uzasadniających umorzenie, takich jak całkowita nieściągalność długu. Sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy, w tym posiadanie stałego dochodu i współwłasność nieruchomości, nie uzasadniały zastosowania ulgi.Stan faktyczny
Skarżący M. G. wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za lata 2013-2016, argumentując, że ich opłacenie pozbawiłoby jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ I instancji odmówił umorzenia, wskazując na stabilną sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, w tym posiadanie dochodów z umowy o pracę i współwłasność nieruchomości. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Prezesa ZUS. Skarżący zaskarżył decyzję do WSA, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego oraz konstytucyjnych gwarancji ochrony praw majątkowych.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Sędzia WSA Ewa Wojtysiak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2018 r.
nr [...] odmawiającą M. G. (dalej: Strona, Skarżący) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] r. – [...] r. w łącznej kwocie wraz z odsetkami [...] zł.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że w piśmie z dnia
[...] lutego 2018 r. Skarżący wystąpił z wnioskiem do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek w zakresie składki
na ubezpieczenie zdrowotne za lata 2013 – 2016. W uzasadnieniu swego wniosku Strona wskazała, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawia Stronę oraz jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a należne składki są i były opłacane z innego źródła.
Pomimo wezwania organu, Strona ani nie udzieliła informacji, ani nie przedłożyła dowodów na poparcie ww. wniosku.
Zakład po rozpoznaniu wniosku Strony, decyzją z dnia [...] kwietnia
2018 r. nr j.w., odmówił Stronie umorzenia ww. należności z tytułu składek
na ubezpieczenie zdrowotne.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ opisał podjęte przez siebie czynności mające na celu ustalenie sytuacji osobistej i finansowej Strony, wobec braku dostarczenia przez Stronę jakichkolwiek dokumentów określających ww. sytuację.
Organ wskazał, że w toku postępowania ustalił, iż Strona prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą z przerwami w zakresie pośrednictwa w sprzedaży miejsca
na cele reklamowe w mediach drukowanych, w której powstał ustawowy obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne objętych wnioskiem. Działalność
ta została zawieszona z dniem [...] kwietnia 2018 r. Nadto wskazał, że Strona zatrudniona jest w Z. S. Ł. w S. na umowę o pracę i z tego tytułu
w okresie od stycznia do marca 2018 r. osiągała średni miesięczny dochód w kwocie [...]zł brutto. Nadto Strona pozostaje w związku małżeńskim, jego małżonka jest zatrudniona na umowę o pracę w Z. S. O. nr [...] w S. i z tego tytułu w tym samym okresie osiągała średni miesięczny dochód w kwocie [...]zł. Małżonkowie mają na utrzymaniu troje dzieci.
W ramach gospodarstwa domowego, według oświadczenia, ponoszone
są wydatki związane z utrzymaniem tytułem opłat w kwocie [...]zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie [...]zł, wydatki związane z leczeniem w wysokości [...] zł, oraz inne w wysokości [...] zł. Wnioskodawca ma zobowiązania finansowe tytułem podatków w kwocie [...]zł, oraz tytułem zobowiązania kredytowego spłacanego w miesięcznej kwocie [...]zł.
Strona pozostaje ujawnionym właścicielem, na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, trzech nieruchomości, tj. opisanej w księdze wieczystej, Kw [...] położonej w S. przy ulicy [...], Kw [...] dz. [...] położonej w M. , oraz Kw [...] dz. [...] położonej w M.
Organ ustalił także, że w ramach prowadzonej działalności w 2017 r. przy dochodzie [...] zł oraz kosztach w wysokości [...] zł, zaewidencjonowany dochód Strony wyniósł [...] zł.
Ponadto organ wskazał, że wobec Strony toczy się postępowanie egzekucyjne dotyczące nieopłaconych należności z tytułu składek zawierających się w okresie
od czerwca 2005 r. do grudnia 2014 r.
Mając na uwadze powyższe okoliczności organ I instancji, po dokonaniu analizy występowania przesłanek umorzenia ww. należności przez pryzmat art. 28 ustawy
z dnia 13 października 199 r. 9Dz.U.2017.1778 ze zm.; dalej; "u.s.u.s.") oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczanie społeczne (Dz.U.2003.141.1365) uznał, że przesłanki ww. przepisów nie zostały spełnione.
W ocenie organu, w sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki całkowitej nieściągalności wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. - Strona wraz ze współmałżonką pozostają w zatrudnieniu i osiągają z tego tytułu dochody w kwotach miesięcznych odpowiednio [...] zł brutto i [...] zł brutto. Ponadto małżonkowie
są współwłaścicielami ww. nieruchomości. Jak dalej wskazał organ Strona wraz
z małżonką pozostają w okresie aktywności zawodowej, nie legitymuje się przy tym orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy, ze względu na swoją sytuacje zdrowotną, bądź konieczność opieki nad członkiem rodziny uniemożliwiającej uzyskiwanie dochodów (nie przedstawiono w tym zakresie dokumentów). Brak ponadto ujawnionych strat w wyniku klęski żywiołowej, czy innego nadzwyczajnego zdarzenia w ramach prowadzonej działalności uniemożliwiającej, trwałe uzyskiwanie dochodów na opłacenie należności z tytułu składek w przyszłości.
Organ wskazując na zadeklarowane przez Skarżącego miesięczne wydatki
w jego gospodarstwie domowym ([...] – utrzymanie, [...] zł – opłaty eksploatacyjne, [...] zł – leczenie, [...] zł – inne, [...] – zobowiązanie kredytowe) uznał, że Sytuacja majątkowa i rodzinna osób nie wyłączonych z rynku pracy, przy braku wskazanego i ujawnionego zagrożenia w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych zarówno osoby zobowiązanej jak i członków rodziny związanych
ze spłatą przedmiotowych należności, stanowi o braku podstaw do umorzenia zadłużenia w tym postępowaniu.
Organ wskazał również, że trudności finansowe w ramach prowadzonej działalności, w tym brak, bądź niewystarczające dochody na spłatę zobowiązań,
nie stanowią samodzielnej podstawy umorzenia należności z tytułu składek w tym postępowaniu.
Organ uznał ponadto, że Strona, o ile nie jest w stanie jednorazowo
i bezpośrednio opłacić przedmiotowych należności, to nie można przesądzać o braku możliwości ich spłaty w całości w ratach, choćby minimalnych, w ramach kontynuowanej pracy zarobkowej dłużnika. Rozłożenie nieopłaconych należności
w ratach wstrzymuje przy tym naliczanie dalszych odsetek a także czynności egzekucyjne w sytuacji przyznani wskazanej ulgi i zawarcia stosownej umowy, o której stanowi art. 29 u.s.u.s. Inicjatywa w tym zakresie należy jednak do osoby zobowiązanej.
W piśmie z dnia [...] maja 2018 r. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
W piśmie tym Strona wskazała, że w jej ocenie żądanie uiszczenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą jest niezasadne w sytuacji gdy z działalność ta wykazuje stratę a równocześnie składki były opłacane z trzech, innych źródeł, a jedynie z tego jednego nie. W ocenie Strony wymagana należność została pokryta już opłaconymi składkami z innego źródła dochodu. W ocenie Strony podstawą umorzenia
ww. należności jest głównie brak zasadności naliczania w takiej sytuacji wielokrotnie opłacanej daniny. Jak wskazała Strona "Ja mam opłacone 3 krotnie owe należności, więc świadczenia te są mnie nienależne ..... stąd nie ucierpi interes społeczny".
Skarżący podniósł nadto, że jeszcze przed wnioskiem o umorzenie zaległości
z tytułu nieopłaconych składek wniósł o objęcie go przepisami o abolicji i aktualnie sprawa toczy się przed sądem.
Skarżący nadto zakwestionował kwotę [...]zł jako kwotę należności głównej, jak bowiem wskazał nie otrzymał innego zawiadomienia ani żadnego tytułu wykonawczego, a część okresu związanego z zaległością pokrywa się z okresem, wobec którego toczone jest postępowanie egzekucyjne.
Nadto Skarżący nie zgodził się z ustaloną przez Organ wysokością dochodu miesięcznego brutto, podnosząc, iż w tym okresie wynosiło ono [...] zł brutto,
na dowód czego załączył do pisma kopię pisma z dnia [...] kwietnia 2018 r. określającego mu wymiar wynagrodzenie od dnia [...] kwietnia 2018 r. na kwotę [...]zł brutto.
Skarżący wskazał, że kwestionuje nie samo umorzenie, ale zasadność naliczenia zobowiązania oraz, że w jego ocenie takie postępowanie organu jest niezgodne
z Konstytucją RP.
Rozpoznając ponownie sprawę, ww. decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję, gdyż nie stwierdził podstaw do zmiany dotychczasowego rozstrzygnięcia.
Organ wskazał, że Skarżący pozostaje przedsiębiorcą niezależnie mając ustalony tytuł do ubezpieczenia społecznego jako osoba pracująca na umowę o pracę, osiągając w tym zakresie odrębne dochody. Nadto pozostaje w związku małżeńskim oraz ma trójkę dzieci. W związku z dochodami osiąganymi przez Stronę i jego małżonkę dochód brutto na członka rodziny w okresie objętym badaniem Organu wynosił
[...] zł.
Organ odniósł się także do pisma przedłożonego przez Skarżącego i wskazał,
że nie jest to miarodajne potwierdzenie osiąganych dochodów, bowiem informacje,
na których organ opiera swoje decyzje, pochodzą z zewidencjonowanego konta ubezpieczonego w zakresie średniomiesięcznych dochodów i należnych – odprowadzonych od nich składek w ramach tytułu do ubezpieczenia wynikającego
z ubezpieczenia o pracę.
Dalej, Zakład wyjaśnił, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem egzekucyjnym, jak również postępowaniem w sprawie ustalenia, istnienia bądź nieistnienia obowiązku, a także rozliczenia wpłat na koncie płatnika składek. Wskazane postępowania są procedowane odrębnie we właściwym dla każdego z postępowań trybie. Kwestionowanie obowiązku w zakresie podlegania wskazanym ubezpieczeniom, obowiązku opłacenia należności, a także jego istnienia bądź wymagalności nie jest materialnoprawną - merytoryczną podstawą rozważenia umorzenia należności z tytułu składek w niniejszym postępowaniu. W tym zakresie prowadzone są odrębne postępowania a stronie przysługują właściwe środki kontroli
i zaskarżenia zarówno odnoszące się do postępowania w sprawie ubezpieczeń społecznych jak również dotyczące postępowania egzekucyjnego.
Organ przytoczył także regulacje związane z możliwością umorzenia składek. Organ wskazał, że może podjąć decyzję o umorzeniu należności z tytułu składek
w wypadkach określonych przepisami prawa, zaś decyzja w tym zakresie zależy
od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych jako podstawy do umorzenia,
o których mowa w art. 28 u.s.u.s. jaką jest całkowita nieściągalność, a pomimo
jej braku uzasadniony przypadek w wykazanej przez zobowiązanego sytuacji majątkowej i rodzinnej, w której opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki zarówno dla zobowiązanego oraz członków jego rodziny. W ustalonej sytuacji majątkowej i rodzinnej, w której Strona zobowiązana pozostaje przedsiębiorcą, a wraz
z małżonką osiągają dochody oraz ma majątek (nieruchomości) nie będąc trwale pozbawioną możliwości osiągania dochodów na spłatę zobowiązań, brak podstaw
do umorzenia należności z tytułu składek, w zgodzie z obowiązującym prawem a także interesem społecznym.
Brak tym samym podstaw do umorzenia należności z tytułu składek również
w oparciu przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt. 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej
z dnia 31 lipca 2003 r.
Strona zaskarżyła decyzję organu odwoławczego skargą wniesioną
do tutejszego Sądu wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Strona wskazała na naruszenie zasady równości oraz konstytucyjnej gwarancji równej ochrony praw majątkowych określonych w art. 32 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady równego traktowania płatników składek. Jak bowiem wykazywał Skarżący, składki w stosunku do jego osoby były opłacane z trzech źródeł a zatem w sytuacji gdy z prowadzonej działalności gospodarczej nie osiągał dochodu, określenie Skarżącemu zobowiązania należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne nie było zasadne.
Strona wskazała, że korzysta z "Karty dużej rodziny" i sytuacja nie pozwala
jej pokrywać kosztów składek bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS wniósł o oddalenie skargi w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r. pełnomocnik z urzędu reprezentujący Skarżącego uzupełnił stanowisko w sprawie, wskazując kolejne zarzuty:
- art. 28 ust. 1 u.s.u.s., które miało wpływ na wynik sprawy poprzez odmowę umorzenia składek mimo, iż w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek przemawiający za umorzeniem należności z tytułu składek mający wyraz
w trudnej sytuacji finansowej Skarżącego i jego sytuacji osobistej (zobowiązania kredytowe, koszty utrzymania pięcioosobowej rodziny, uciążliwość postępowania egzekucyjnego);
- § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez odmowę umorzenia składek mimo, iż względu na stan majątkowy
i sytuację rodzinną Skarżący nie jest w stanie opłacić zaległych składek wraz
z odsetkami i kosztami egzekucji, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny;
- art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 oraz 4 k.p.a,, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, brak podjęcia czynności z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy poprzez zaniechanie zwrócenia się do właściwego Urzędu Skarbowego w celu uzyskania dokumentacji podatkowej zobowiązanego i ustalenia jego sytuacji majątkowej, nieuwzględnienie faktów powszechnie znanych w zakresie kosztów utrzymania rodziny oraz poprzez uwzględnienie jedynie dochodów gospodarstwie domowych zobowiązanego w przeliczeniu na jednego członka rodziny bez uwzględniania ciężarów finansowych spoczywających na jego rodzinie.
Nadto pełnomocnik Skarżącego wniósł o zwrócenie się do Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. o przedłożenie następującej dokumentacji podatkowej dotyczącej Skarżącego:
. PIT 36 lub 36 L za 2017 i 2018 r., o ile były składane,
. PIT 38 za 2017 i 2018 r., o ile były składane,
. PIT 16A za 2017 i 2018 r., o ile były składane,
. PIT 28 za 2017 i 2018 r., o ile byty składane,
. Książka przychodów i rozchodów za 2017 r., 2018 r. oraz za bieżący rok
- i przeprowadzenie dowodu z dokumentów przedłożonych przez urząd skarbowy.
W piśmie z [...] czerwca 2019 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o dopuszczenie
i przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów, które załączył do pisma:
1. Zeznania Skarżącego PIT-36 za 2018 r. wraz z PIT/B oraz potwierdzeniem nadania.
2. Zawiadomieniem o ustaleniu wysokości wynagrodzenia za czas okres nieświadczenia pracy z powodu strajku.
3. Harmonogram spłat z [...].05.2019 r.
4. Faktura VAT nr [...]
5. Zawiadomienie o wszczęciu egzekucji
- na okoliczność sytuacji majątkowej Skarżącego i jego rodziny, wysokości zobowiązań Skarżącego, przyjmowanych leków przez Skarżącego, osiągnięcia w ubiegłym roku straty z tytułu działalności pozarolniczej.
Pismem z [...] lipca 2019 r. Organ odniósł się do podnoszonych przez pełnomocnika Skarżącego zarzutów oraz wnioskowanych dowodów, wskazując
że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem postępowanie administracyjne prowadzone
na skutek złożenia wniosku o umorzenie należności ma na celu nie ustalenie z jakich przyczyn wnioskodawca nie opłacił należnych składek na ubezpieczenia, lecz ustalenie
czy wnioskodawca jest w stanie dokonać spłaty zadłużenia, co nie wywołałoby zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny, z uwzględnieniem jego aktualnego stanu majątkowego i aktualnej sytuacji rodzinnej. Nadto zgodnie z brzmieniem § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek
na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania tych okoliczności, pod rygorem odmowy umorzenia. Organ przytoczył także orzecznictwo na potwierdzenie swego stanowiska oraz stwierdził,
że składane na obecnym etapie postępowania wnioski dowodowe należy uznać nie tylko za spóźnione, ale także nie mające żadnego wpływu na prawidłowość wydanej decyzji.
W związku z tak sformułowanym stanowiskiem organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.
W toku rozprawy w dniu [...] listopada 2019 r., na której pomimo prawidłowego zawiadomienia nie stawił się, ani pełnomocnik Skarżącego, ani Skarżący, Sąd,
na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018.1302. j.t. ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") oddalił ww. wnioski dowodowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga
w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi
i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przywołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organowi można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie
to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] lipca 2018 r. nr j.w. utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek
na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres [...] r. – [...] r. w łącznej kwocie wraz z odsetkami [...] zł.
Określając ramy prawne sprawy wskazać należy, że podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Przepis ten daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek
na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także
do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych
i na ubezpieczenie zdrowotne. Przy czym Sąd stoi na stanowisku, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. także odsetek za zwłokę (zob. wyrok NSA z 19.04.2018 r., I GSK 1687/2018).
Przepis art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. stanowią, że należności z tytułu składek
na ubezpieczenie społeczne (w tym odsetki od nieopłaconych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadkach określonych w ust. 2-4.
Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia
i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie
w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym;
6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję;
7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
8) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.
Powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne z powodu ich całkowitej nieściągalności, znajduje zastosowanie do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia.
Natomiast, w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie zdrowotne, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę), pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może jednak dotyczyć uzasadnionych przypadków. Wskazanie powyższych przypadków ustawodawca pozostawił ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.
Działając na mocy ww. upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy
i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia zawarta została norma, zgodnie z którą Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże,
iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne (także odsetek za zwłokę) – na podstawie procedury określonej w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego – kompetencję do tego orzekania ustawodawca powierzył, jak to wynika nie tylko z powołanego przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ale także z przepisu
art. 83 ust. 1 u.s.u.s., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS.
Z przepisów tych wynika, że decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie zdrowotne z powodu ich całkowitej nieściągalności może zostać wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu (z urzędu), jak i z inicjatywy zobowiązanego, a decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wydana może być wyłącznie na wniosek zobowiązanego i tylko
w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (§ 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego), co w szczególności ma miejsce w razie wykazania którejkolwiek
z sytuacji w przepisie tym dalej przywołanych.
W przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc
o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających
ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakim są całkowita nieściągalność, niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny,
w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, istotne jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał
te kierunkowe dyrektywy na podstawie wszechstronnie zgromadzonego materiału dowodowego, wskazanego głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowanego, oraz na podstawie wszechstronnej oceny, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi.
W ocenie Sądu organy w rozpoznawanej sprawie prawidłowo przyjęły,
z poszanowaniem ww. zasad, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności,
co stanowi przesłankę uniemożliwiającą uwzględnienie wniosku Skarżącego
na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.
Organ poddał analizie i prawidłowo wykazał brak zaistnienia którejkolwiek
z przesłanek określonych w ww. przepisach. Skarżący przy tym koncentruje swoje argumenty wyłącznie na przesłankach ograniczonych możliwości płatniczych
i braku zasadności naliczenia składki na ubezpieczenie zdrowotne w związku
z prowadzeniem prze Skarżącego działalności gospodarczej, w sytuacji gdy działalność ta nie przynosi dochodu a równocześnie ubezpieczenie zdrowotne opłacane jest
z innych tytułów.
Sąd podziela stanowisko Zakładu, że sytuacja finansowa i rodzinna Skarżącego jest stabilna, osiąga on stałe dochody (choć w jego ocenie są niewystarczające
na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych), dochody osiąga także jego małżonka zatrudniona na umowę o pracę. Skarżący wraz z małżonką są także współwłaścicielami trzech nieruchomości, tj. opisanej w księdze wieczystej, Kw [...] położonej w S. przy ulicy [...], Kw [...] dz. [...] położonej w M. oraz Kw [...] dz. [...] położonej w M.
W ocenie Sądu, organ prawidłowo stwierdził zatem, że nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.. W dniu wydania decyzji Skarżący i jego małżonka mieli bowiem nie tylko stałe źródło dochodu ale i majątek w postaci nieruchomości. Wobec tego zasadnie uznał organ, że Skarżący posiadał majątek,
z którego było możliwe i uprawnione skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W świetle powyższego zasadnie wskazano także, że nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., właściwy organ nie stwierdził bowiem braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.). Zasadnie wskazano również, na brak spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 6) u.s.u.s., nie było bowiem oczywiste, w świetle ww. okoliczności, że w postępowaniu egzekucyjnym
nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne z uwagi na stale źródło dochodów i majątek Skarżącego. W sprawie nie ziściły się również przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1), 2), 4), 4a) i 4b) u.s.u.s., czego Skarżący nie kwestionuje.
Dodać należy, że trafnie Zakład uznał, że w sprawie znajduje zastosowanie rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.
i dokonał rozpatrzenia przesłanek umorzenia należności Skarżącego w oparciu jego
o przepisy.
W realiach rozpoznawanej sprawy istotne są pkt 1 § 3 rozporządzenia z 2003 r., bowiem okoliczności, na które powołuje się Skarżący to w szczególności trudna sytuacja majątkowa.
Sąd podkreśla ponownie, że decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wydana może być wyłącznie na wniosek zobowiązanego i tylko w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (§ 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego).
Sąd uznał, że istotnym dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległych składek, w świetle przesłanek ww. rozporządzenia i wniosku Skarżącego, jest wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej, jak i rodzinnej Skarżącego. Przy czym przyjmuje się, że to strona żądająca umorzenia zaległości, w treści wniesionego wniosku oraz w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 sierpnia 2019 r., III SA/Łd 469/19). Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy,
czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki
i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować, kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w ramach tzw. uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (organ może umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia np. jest możliwe.
Wybór konsekwencji prawnej, to drugi zaś etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne
i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).
W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia ani przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS, odmawiając umorzenia należności z tytułu odsetek.
W niniejszej sprawie Skarżący domagał się umorzenia należności z tytułu składek powołując się przede wszystkim na złą sytuację materialną, wskazywał także na brak zasadności naliczania składek na ubezpieczenie zdrowotne.
W sprawie Skarżący, na etapie postępowania przez organami, nie wykazał żadnej inicjatywy w zakresie udowodnienia swego stanu majątkowej i sytuacji rodzinnej. W szczególności Skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek umorzenia
z ww. rozporządzenia, tj., że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby
go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności czy też nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić Skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających stan zdrowia swój bądź członków rodziny ani całkowitej sytuacji finansowej i majątkowej rodziny. Skarżący de facto, pomimo wezwania organu, poprzestał na oświadczeniu w zakresie trudnej sytuacji finansowej i braku podstaw
do naliczania składki na ubezpieczenie zdrowotne za sporny okres. skarżący dodatkowo na etapie postepowania odwoławczego przedstawił dowód w zakresie uzyskiwanych dochodów z tytułu umowy o pracę. Natomiast organ,
w zakresie posiadanych informacji i możliwości, dokonał własnych ustaleń w tym zakresie, które wobec bierności Skarżącego, uznać należało za kompletne.
Sąd podkreśla, że w świetle ww. regulacji prawnych samo oświadczenie Skarżącego o braku możliwości finansowania swoich zobowiązań czy też braku podstaw prawnych ich naliczania, nie stanowi podstawy umorzenia należności,
w szczególności w sytuacji gdy postępowanie w rozpoznawanej sprawie toczyło
się na wniosek Skarżącego. Inicjatywa dowodowa Skarżącego, co do jego stanu majątkowego ujawniła się dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, już po dwukrotnej odmowie umorzenia zaległości przez organ. Z tego mi.n powodu Sąd, oddalił wnioski dowodowego Skarżącego na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a., uznając je po pierwsze za spóźnione a po drugie pozostające bez wpływu na istotę sprawy.
Należy zauważyć nadto, że w ocenie Sądu, organ przeprowadził rzetelne postepowanie mające na celu ustalenie sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego,
zaś poczynione przez organ ustalenia nie noszą cech dowolności. Organ bowiem opierał się na danych dotyczących zaewidencjonowanych kont Skarżącego i jego małżonki, a także danych znajdujących się w publicznych rejestrach, nadto organ nie negował zobowiązań Skarżącego czy też potrzeb związanych z leczeniem. Wyliczenia organu brały także pod uwagę sytuację majątkową rodziny Skarżącego poprzez wyliczenie średniomiesięcznego dochodu per capita oraz porównanie uzyskanych kwot do danych ogłaszanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, tj. minimum socjalne
w wieloosobowym gospodarstwie pracowniczym oraz minimum egzystencji. Organ wskazał również z jakiego powodu oparł się na własnych ustaleniach w zakresie wysokości dochodu Skarżącego.
Słuszna w ocenie Sądu jest konstatacja organu, że Skarżący nie jest osobą pozbawioną możliwości zarobkowania czy to z uwagi na wiek czy to stan zdrowia. Zważyć przy tym należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie należności, przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności, jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS (których zaistnienia Skarżący nie wykazał), to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.
Nadto nie należ zapominać o tym, że ustalenia dotyczące indywidualnego przypadku oraz uwzględnienia jego słusznego interesu dotyczącego umorzenia zaległości muszą także uwzględniać interes publiczny, w którym leży wyegzekwowanie kwot stanowiących zaległości z tytułu nieuiszczanych składek.
Odnosząc się do przedłożonych przez pełnomocnika Skarżącego dokumentów Sąd uznał, że nie stanowiłyby uzasadnienia umorzenia zaległości, świadczą bowiem
o fakcie aktywności zawodowej Skarżącego i Jego małżonki i uzyskiwaniu z tego tytułu dochodów. Sąd wskazuje, że Skarżący w nadesłanych dokumentach ujawnił stratę poniesioną z tytułu wykonywanej pozarolniczej działalności gospodarczej w roku
2018 r., jednak strata ta nie jest stratą znacząco dotkliwą w porównaniu do pozostałych uzyskanych przez Skarżącego i jego małżonkę dochodów. Także nie stanowiłoby przesłanki umorzenia zaległości z tytułu zaległości związanych z składkami
na ubezpieczenie zdrowotne przedłożone przez Stronę zaświadczenie
z dnia [...] kwietnia 2019 r. o ustaleniu wysokości wynagrodzenia za czas nieświadczenia pracy z powodu strajku.
W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych słusznie stwierdził ZUS, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych
w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. uzasadniająca - na zasadzie wyjątku - umorzenie należności z tytułu odsetek - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rolą Skarżącego było wykazać, czego nie uczynił, że ze względu na stan majątkowy
i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami. Zaznaczyć trzeba,
że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności toczy się na wniosek zobowiązanego i to na nim spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną i zdrowotną Skarżącego, wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia zaległych należności. Skarżący przy tym, pomimo wezwania organu, na etapie postępowania administracyjnego,
nie przedłożył dowodów, które wskazywałyby na brak prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał, że materiał dowodowy
w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.),
a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.),
ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 i art. 8 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest spójne
i spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty.
Niezależnie od tego, co dotychczas powiedziano, zgodzić się należy,
ze stanowiskiem ZUS, że nawet spełnienie przez zobowiązanego przesłanek uprawniających do ubiegania się o przedmiotową ulgę, nie rodzi po stronie Zakładu automatycznego obowiązku jej udzielenia. Na tym właśnie polega uznaniowy charakter ulgi w spłacie zaległych należności. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga
w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi
ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza
się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego, a także interes publiczny, oraz czy
w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.
Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. Aby zrealizować zasadę swobodnej oceny dowodów, która ma odniesienie także do postępowań uznaniowych, organ administracji ma obowiązek wskazać rzeczowe i logiczne argumenty przemawiające przeciwko zastosowaniu ulgi czy preferencji. W przeciwnym wypadku narazi się na zarzut dowolności rozstrzygnięcia. W ocenie sądu, organ oceniając wniosek Skarżącego o zastosowanie ulgi, rozważył należycie indywidualną sytuacje Skarżącego. Organ zbadał i ocenił przesłanki do umorzenia należności, biorąc pod uwagę aktualną sytuację wnioskodawcy, a także całokształt okoliczności sprawy, z uwzględnieniem zaszłości
i zmian, jakie mogą nastąpić w sytuacji zobowiązanego. Zważył też wystąpienie przesłanki interesu publicznego.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja zachowuje powyższe standardy, a wnioski dotyczące braku spełnienia przez Skarżącego przesłanek umorzenia nie są dowolne. Analiza sytuacji Skarżącego czyniła zadość kryteriom określonym w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z 2003 r. Organ, działając w ramach uznania administracyjnego,
nie był zobowiązany postąpić zgodnie z wnioskiem Skarżącego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał jakimi przesłankami kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje, w ocenie Sądu, na akceptację. Zatem stwierdzając, że ZUS nie uchybił wskazanym w skardze przepisom prawa, oparł rozstrzygnięcie na podstawie rzetelnie zgromadzonego materiału dowodowego
i w sposób wyczerpujący je uzasadnił, Sąd nie znalazł podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Tym samym Sąd uznał zarzuty skargi w zakresie naruszenia art. 28 ust. 1 u.s.u.s., § 3 ust. 1 ww. Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej
z dnia 31 lipca 2003 r. i art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 oraz 4 k.p.a, za niezasadne.
Sąd podkreśla również, że zasadne jest stanowisko organu, zgodnie
z którym postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem egzekucyjnym, jak również postępowaniem w sprawie ustalenia, istnienia bądź nieistnienia obowiązku, a także rozliczenia wpłat na koncie płatnika składek. Jak zasadnie wskazywał organ, ww. postępowania są procedowane odrębnie we właściwym dla każdego z postępowań trybie. Kwestionowanie obowiązku
w zakresie podlegania wskazanym ubezpieczeniom, obowiązku opłacenia należności,
a także jego istnienia bądź wymagalności nie jest materialnoprawną - merytoryczną podstawą rozważenia umorzenia należności z tytułu składek w niniejszym postępowaniu. W tym zakresie prowadzone są odrębne postępowania a stronie przysługują właściwe środki kontroli i zaskarżenia zarówno odnoszące
się do postępowania w sprawie ubezpieczeń społecznych jak również dotyczące postępowania egzekucyjnego.
Tym samym za bezzasadne w rozpoznawanej sprawie Sąd uznał zarzuty związane z brakiem podstaw do opłacania przez Skarżącego składki na ubezpieczenie zdrowotne należnej w związku z prowadzoną przez Skarżącego działalnością gospodarczą w sytuacji gdy działalność ta jest niedochodowa a składki na rzecz ZUS są jednocześnie opłacane z innych tytułów ubezpieczenia (umowa o pracę).
Podkreślenia nadto wymaga, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności
w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów strona może kolejny raz wystąpić do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ
z uwzględnieniem nowych okoliczności.
Wobec powyżej przytoczonych argumentów stwierdzić należy, że stanowisko Organu co do niewystąpienia przesłanek do umorzenia zaległości było prawidłowe.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło