II SA/Rz 276/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski NSA Stanisław Śliwa Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2019 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia na działkach stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom -skargę oddala- Przedmiotem skargi A.F.-N. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., dalej "Kolegium", z dnia [...] stycznia 2019 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia na działkach stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. A.F.-N. wystąpiła z wnioskiem do Wójta Gminy W. w sprawie naruszenia stanu wody na jej działce oznaczonej nr 1105 położonej w O. poprzez wykonywanie przez Z.G. robót ziemnych polegających na przemieszczaniu mas ziemnych z działki nr 1107 na działkę nr 1106, co spowodowało podniesienie jej poziomu i naruszenie stosunków wodnych. Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], Kolegium uchyliło decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...], odmawiającą nakazania Z.G. przywrócenia stanu poprzedniego na spornych działkach. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...], odmówił nakazania Z.G., właścicielce działki nr 1106/1 i 1107 w O. oraz Z.G. i E.G., właścicielom działki nr 1106/2 w O., przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr 1106/1, 1106/2 i 1107 w O. Organ pierwszej instancji ustalił, że E.G. zlecił uprawnionej firmie przeprowadzenie niwelacji działek nr 1107 i 1106, spychając masy ziemne tworzące "górę" w kierunku zachodnim i przemieszczając po własnej nieruchomości do granicy z działką nr 1105. W wyniku tych prac powstała skarpa. Na postawie opinii hydrogeologicznej ustalono, że poprzez wykonanie robót ziemnych niwelacyjnych kierunek odpływu wód opadowych z działki nr 1106/2 oraz natężenie odpływu uległo mało znaczącym zmianom. Przed niwelacją terenu wody opadowe spływały w kierunku drogi gminnej i działki nr 1105. W chwili obecnej wody nadal będą spływać w kierunku drogi gminnej, ale także w przeciwnym kierunku, tj. w kierunku zachodniej części działki nr 1106/2 oraz w kierunku działki nr 1105. Doszło do zmiany stosunków wodnych na działkach nr 1106/1, 1106/2 i 1107, ale ze względu na dobrą chłonność i nasiąkliwość gruntu nie spowodowało to szkód na gruncie działki nr 1105. Dlatego też stwierdził, iż brak jest podstaw do nakazania właścicielom działek nr 1106/1, 1106/2 i 1107 przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Ponadto właściciele działki nr 1106/2 oczyścili skarpę z trawy, odsunęli od granicy z nieruchomością nr 1105, wyrównali ją i wyprofilowali. Usunięta została ziemia zalegająca na działce nr 1105, która obsunęła się z nasypu podczas opadów, a prace te wykonane przy skarpie po części spełniły wymaganie L.N. dotyczące odsunięcia skarpy na minimum 0,5 m od granicy nieruchomości jego żony. Dodatkowo przed napływem wód na działkę nr 1105 ma chronić wykonanie drenażu na nieruchomościach nr 1107 i 1106/1 i odprowadzenie wody w kierunku północno-zachodnim działki nr 1106/1. W odwołaniu A.F.-N. podniosła, że bezspornym faktem jest to, że skarpa o długości ok. 60 m, powstała tuż przy granicy działki nr 1105, została podniesiona o ok. 2 m od pierwotnie istniejącej, a sprawca naruszenia stosunków wodnych skierował wody opadowe ze swojej działki na działkę odwołującej się, co spowodowało jej podtapianie. Zjawiska takiego nie było przed wykonaniem skarpy. A.F.-N. podniosła, że art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2268, ze zm, dalej "P.w.") jest przepisem bezwzględnie obowiązującym. W odróżnieniu od art. 29 uprzednio obowiązującej ustawy, na podstawie art. 234 P.w. organ zobligowany jest do wydania nakazu w razie wystąpienia przesłanek określonych w tym przepisie. Wniosła o rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z obowiązującym prawem, czytanym i stosowanym wprost, a nie "interpretowanym" dla zamierzonego użytku. Kolegium, działając na podstawie art. 234 P.w. oraz art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm., dalej "K.p.a.") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W pierwszej kolejności wyjaśniło, że przesyłka zawierająca odpis decyzji została wadliwie skierowana do skarżącej, a niej do jej pełnomocnika (męża). Skoro jednak decyzja została odebrana przez pełnomocnika, a A.F.-N. osobiście odwołała się od decyzji Wójta Gminy W. uznać należy, iż uchybienie to nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Strona nie została bowiem pozbawiona swoich praw procesowych w wyniku wadliwego doręczenia decyzji. Organ wyjaśnił, że wydanie nakazu wynikającego z art. 234 ust. 3 P.w. uzależnione jest nie tylko od naruszenia stanu wody na gruncie, ale również od szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie. Zarówno obowiązujący obecnie przepis art. 234 P.w., jak i art. 29 poprzednio obowiązującej ustawy, nie uprawniają organów administracji do podejmowania decyzji o przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom a kierowanych do sprawcy naruszeń w razie stwierdzenia samej zmiany stosunków wodnych na danym gruncie. Elementem koniecznym do podejmowania rozstrzygnięć w tym przedmiocie jest ustalenie, iż naruszenie stosunków wodnych powoduje niekorzystne zmiany na gruntach sąsiednich tj. nieruchomościach należących do innych podmiotów niż sprawca naruszenia. Dla przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest bowiem ustalenie związku przyczynowego między działaniem (naruszeniem stosunków wodnych) a szkodą. Zdaniem Kolegium przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie wyjaśniające, tj. dokonane wizje lokalne w terenie oraz sporządzona w sprawie opinia hydrogeologiczna R.P. (uprawnionego geologa w specjalności geologia inżynierska - nr upr. [...], hydrogeologia - nr upr. [...]), wykazały jednoznacznie, iż poprzez prace ziemne na działkach nr 1106/1, 1106/2 i 1107 w O. zmieniony został stan wody na gruncie tych działek. Istniejący obecnie stan zagospodarowania działek objętych postępowaniem potwierdzony został podczas wizji w terenie w dniach [...] kwietnia 2018 r. oraz [...] sierpnia 2018 r., przeprowadzonej przy czynnym udziale zainteresowanych stron. W wyniku zmian na gruncie tych działek, utworzone zostały półki budowlane zakończone skarpami. Główna półka budowlana, na której wybudowany został budynek mieszkalny, wykonana została poprzez podcięcie zbocza, z przemieszczeniem ziemi w kierunku zachodnim, w wyniku czego powstała skarpa przy granicy z działką nr 1105. Skarpa ta o długości ok. 60 m została podniesiona o około 2 m od pierwotnie istniejącej. Kierunek spływu wód opadowych przed niwelacją terenu odbywał się w kierunku drogi gminnej i działki nr 1105. Po przeprowadzeniu ww. działań na przedmiotowych działkach, woda nadal spływa w kierunku drogi gminnej, ale również w kierunku przeciwnym, tj. zachodniej części działki nr 1106/2, oraz w kierunku działki nr 1105. W ocenie Organu odwoławczego przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, a w szczególności opinia biegłego wraz z uzupełnieniem, uzasadniają stwierdzenie, że właściciele działek nr 1106/1, 1106/2 i 1107 zmieniając ukształtowanie terenu w wyniku ww. prac ziemnych, zmienili zarówno kierunek, jak i natężenie odpływu wód opadowych z tych działek, jednak zmiany te są mało znaczące. Z opinii biegłego wynika, że po ww. zmianach stosunków wodnych na gruncie działek nr 1106/1, 1106/2 i 1107, oraz ze względu na dobrą chłonność i nasiąkliwość gruntu, wbrew twierdzeniom A.F.-N. nie stwierdzono szkodliwego wpływu wód opadowych i szkód na gruncie działki nr 1105. Wskazywane przez jej pełnomocnika osuwiska ziemi na działkę nr 1105 ze skarpy, zostały przez właścicieli działki nr 1106/2 usunięte poprzez oczyszczenie skarpy, odsunięcie jej od granicy z działką nr 1105 oraz wyprofilowane. Zasadne jest więc stwierdzenie, że w wyniku zmian stosunków wodnych na gruncie działki Państwa G. (nr 1106/2) oraz działkach nr 1106/1 i 1107 (będących własnością Z.G.), nie doszło do szkód na działce nr 1105, będącej własnością A.F.-N. Ponadto kolejne działania właścicielki działek nr 1106/1 i 1107, tj. wykonanie drenażu tej nieruchomości, przyczyni się do zmniejszenia ilości wód kierowanych w kierunku działki nr 1105. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A.F.-N. zarzuciła zaskarżonej decyzji rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj.: art. 234 ust. 3 w związku z art. 234 ust. 1 P.w., po myśli których na Wójcie ciąży (obligatoryjnie) obowiązek wydania decyzji nakazującej właścicielom gruntu (działek nr 1106/1, 1106/2 i 1107 w O.) przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom z ustaleniem terminu wykonania tych czynności, w sytuacji gdy właściciele ww. działek są sprawcami zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na ich gruncie wód opadowych lub roztopowych - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (działki nr 1105 w O.). Wójt wydając decyzję odmowną rażąco naruszył tę normę prawną, bowiem szkoda dla gruntów sąsiednich ma charakter oczywisty; § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1422 zm. Dz. U. z 2017 r. poz. 2285). Wg tego przepisu prawa - dokonywanie zmiany naturalnego spływu wód opadowych w celu kierowania ich na teren sąsiedniej nieruchomości jest zabronione. Wykonanie makroniwelacji terenu na działkach nr 1106/1, 1106/2 i 1107 w O., jako integralnej części związanej z budową budynku mieszkalnego jednorodzinnego, ze skarpą wysokości ok. 2 m przy granicy działki nr 1105 w O., spowodowało skierowanie spływu wód opadowych i roztopowych na teren sąsiedniej nieruchomości, co jest wg ww. normy prawnej zabronione, jest to więc rażące naruszenie prawa przez organ, który pominął tę kwestię w rozpatrywaniu sprawy. Mając na uwadze powyższe zarzuty A.F.-N. wniosła o uchylenie w całości decyzji Kolegium. Podniosła, że na skutek podniesienia skarpy tuż granicy jej działki (nr 1105) wody opadowe zostały skierowane na działkę skarżącej, co należy zakwalifikować jako zmianę stanu wody na gruncie skarżącej, o której mowa w art. 234 ust. 1 pkt 1 P.w. z wyraźną szkodą dla działki nr 1105. Ze skarpy tej wody opadowe w sposób wzmożony spływają wprost na działkę skarżącej, która z tego powodu jest nieustannie podtapiana w czasie opadów deszczu i roztopów śniegu. Teren staje się podmokły. Nie było takiego zjawiska przed wykonaniem tej skarpy. Nie zgodziła się z opinią biegłego hydrologa R.P., w zakresie, w jakim stwierdził on, że kierunki odpływu wód opadowych z działki nr 1106/2 oraz natężenie odpływu uległo mało znaczącym zmianom i z korzyścią dla stosunków wodnych panujących na działce nr 1105. Wbrew tej opinii także jeżeli nawet taka skarpa mogłaby pozostać to wody opadowe należy odprowadzić na działkę nr 1106/2 poprzez drenaż liniowy i ciek powierzchniowy u podnóża skarpy z odprowadzeniem wód na tą działkę, a nie na działkę skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny rozpoznając skargę bada zgodność rozstrzygnięcia z przepisami obowiązującego prawa, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd może uwzględnić skargę tylko wówczas gdy dopatrzy się naruszenia prawa procesowego lub materialnego w stopniu określonym w art. 145 § 1 P.p.s.a. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu zaistniałego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy nakazania właścicielowi działek nr ew. 1106/1 i 1107 oraz 1106/2 w O. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce 1105. Zgodnie z art. 234 ust. 1 P.w. "właściciel gruntu nie może zmienić kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich". Natomiast wedle ust. 3 cytowanego przepisu, jeżeli spowodowane przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie; wójt, burmistrz, prezydent, w drodze decyzji nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Z brzmienia cytowanych przepisów wynika, że nie każda zmiana stosunków wodnych na gruncie będzie skutkowała zastosowaniem art. 234 ust. 3 P.w. Musi to być zmiana szkodliwie wpływająca na grunty sąsiednie. Sama więc zmiana stanu wody na gruncie nie uprawnia jeszcze organu do tego aby uwzględnił on żądania strony. Konieczne jest bowiem także stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy tą zmianą a owym szkodliwym wpływem na grunty sąsiednie (wyrok WSA w Lublinie z dnia 12 lutego 2019 r., II SA/Lu 903/18). Prowadzone przez organ administracji publicznej w tym przedmiocie postępowanie wyjaśniające ma wykazać czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel, które spowodowały zmianę stosunków wodnych oraz czy na skutek tych zmian powstają szkody dla gruntów sąsiednich. Wystąpienie realnej szkody w chwili zainicjowania postępowania jest zatem warunkiem koniecznym do wydania przez uprawniony organ nakazu przywrócenia stanu poprzedniego, albo wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w przypadku zmiany stanu wody na gruncie. Podkreślić przy tym należy, że dokonując ustaleń stanu faktycznego przedmiotowej sprawy organ odwoławczy bazował na kompletnym i obszernym materiale dowodowym, należycie uzupełnionym w toku ponownego rozpatrzenia sprawy. Prawidłowo przyjął organ, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, a w szczególności opinia biegłego wraz z jej uzupełnieniem uzasadniają stwierdzenia, że właściciele działek nr 1106/1 i 1107 oraz 1106/2, zmieniając ukształtowanie terenu w wyniku wykonanych prac ziemnych zmienili częściowo kierunek spływu, jak i natężenie odpływu wód opadowych lecz zmiany te są mało znaczące. Z opinii hydrologicznej wynika, że "wprawdzie kierunki odpływu wód opadowych z działki nr 1106 oraz natężenie ich odpływu uległo mało znaczącym zmianom z korzyścią dla stosunków wodnych na działce nr 1105 skarżącej". Istniejący obecnie stan zagospodarowania działek objętych postępowaniem potwierdzony został podczas wizji w terenie w dniach [...] kwietnia i [...] sierpnia 2018 r. Prawidłowo organ ustalił, iż kierunek spływu wód opadowych przed niwelacją terenu odbywał się w kierunku drogi gminnej i działki nr 1105 – skarżącej. Obecnie woda opadowa spływa również w kierunku drogi gminnej ale również w kierunku działki nr 1105 i w kierunku przeciwnym, tj. działki nr 1106/2. Pełnomocnik skarżącej wskazał jako szkoda spływanie wód opadowych po skarpie, która istniała również wcześniej, ściąganie ziemi oraz nasiąkanie gruntu. Faktyczne szkody na działce skarżącej nie zostały stwierdzone w trakcie postępowania. Wskazane przez pełnomocnika osuwiska ziemi na działkę nr 1105 ze skarpy zostały przez właścicieli działki nr 1106/2 usunięte poprzez jej oczyszczenie i odsunięcie od granicy z działką skarżącej. Skarpa została również wyprofilowana. Zasadnym jest stwierdzenie, że w wyniku zmian stosunków wodnych nie doszło do szkód na działce nr 1105 będącej własnością A.F. – N. Brak przesłanki istnienia szkody mającej związek ze zmianą stosunków wodnych uzasadnia oddalenie skargi. Z tych względów na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd skargę oddalił.