II SA/Gl 377/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2019 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] r., skierowanym do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, K. K. (dalej: "wnioskodawca" lub "skarżący") zwrócił się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, z taką argumentacją, że był działaczem opozycji antykomunistycznej w latach [...] i Wiceprzewodniczącym Komisji Oddziałowej Związku Zawodowego "[...]" w "A." K. przy grupie robót "B." w budowie, oraz w dniu [...] r. brał udział w strajku na "C.". Wnioskodawca wywodził, że potem ukrywał się w mieszkaniu szwagra z obawy przed aresztowaniem, a od dnia[...] r. zaczął chorować i w okresie od [...] do [...] r. przebywał w szpitalu, w konsekwencji utracił pracę z powodów politycznych. Na poparcie swoich twierdzeń przedłożył decyzję nr [...] Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] r. nie potwierdzającą spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693, dalej w skrócie: "ustawa"). Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 3 ustawy, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych z tym uzasadnieniem, że materiał dowodowy, na który się powoływał nie potwierdził okoliczności, które stanowiłyby podstawę do jego przyznania. Wnioskodawca domagał się ponownego i rzetelnego rozpatrzenia sprawy oraz podał, że uczestniczył w zdarzeniach na "C.", następnie doznał rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, co miało związek z działalnością opozycyjną. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Szef Urzędu i Osób Represjonowanych (dalej także: "organ" lub "Szef Urzędu"), działając na podstawie art. 5 ust 1 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. odmawiającą potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Argumentując rozstrzygnięcie wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie tego statusu spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy. Wnioskodawca tymczasem przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] r., nr [...], w której stwierdzono, że nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zgodnie z art. 2 ustawy działaczem opozycji komunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do wskazanego okresu 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Za podstawę uzyskania uprawnień wnioskodawca wskazywał okoliczność prowadzenia działalności antykomunistycznej w latach 80-tych w ramach NSZZ "[...]" w zakładzie "A.". Po wprowadzeniu stanu wojennego, jego zdaniem, miał uczestniczyć w spotkaniach organizacyjnych na terenie zakładu, a następnie wobec braku działań załogi, dołączył w dniu [...] roku do protestu prowadzonego przez załogę "C.". Z relacji wnioskodawcy wynikało, że w dniu pacyfikacji "C.", tj. [...] r. nie znajdował się w miejscu, w którym padły strzały. W pewnym momencie miał otrzymać kilka dokumentów oraz zlecenie ucieczki. Okoliczności tych nie potwierdził żadnymi dowodami. Po tychże wydarzeniach ukrywał się dwa tygodnie u swojego szwagra, po czym wrócił do pracy. W niedługim czasie po tym zaczął odczuwać dolegliwości zdrowotne związane z bólem kończyn dolnych nierozpoznanego pochodzenia, w efekcie czego był 16 dni hospitalizowany i uzyskał dwumiesięczne zwolnienie lekarskie. Powrót do pracy nastąpił w dniu [...] r., lecz wtedy zdaniem wnioskodawcy, szukano pretekstu do jego zwolnienia, które nastąpiło w dniu [...] r. Oceniając powyższe, organ wskazał na treść art. 2 ust. 1 i 2 ustawy oraz uznał za prawdopodobne członkostwo wnioskodawcy w NSZZ "[...]" przed stanem wojennym, co jednak nie może stanowić potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Dodatkowo, dokonał we własnej właściwości sprawdzenia prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej bazy "Encyklopedia Solidarności" i ustalił, że nie zawiera ona jakichkolwiek informacji dotyczących wnioskodawcy. Na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy zwrócił się też do Instytut Pamięci Narodowej o przekazanie dokumentów dotyczących wnioskodawcy. W odpowiedzi IPN wskazał, że sprawdzenia przeprowadzone w jego zasobach nie wykazały spełniania przez wnioskodawcę warunków, o których mowa w art. 2 i 3 ustawy, tj. potwierdzających status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. W uzasadnieniu decyzji organ podał, zgodnie z treścią art. 3 ustawy, że osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. : 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29,poz. 154, z późn. zm.2) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Tymczasem, zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 3 ustawy, których zaistnienie jest warunkiem koniecznym w sprawie potwierdzenia statusu osoby represjonowanej. Mimo dwukrotnego poinformowania wnioskodawcy o możliwości dostarczenia środków dowodowych na potwierdzenie podnoszonych we wniosku okoliczności, organ nie uzyskał żadnych dokumentów lub oświadczeń świadków, które mogłyby uwiarygodnić jego oświadczenia. W sprawie nie doszło również do udowodnienia uczestnictwa udziału wnioskodawcy w strajku w "C.". Nawet przyjmując udział w tym zdarzeniu, niemożliwe jest stwierdzenie związku przyczynowo-skutkowego między tą okolicznością a dwumiesięcznym pozostawaniem na zwolnieniu lekarskim. Wnioskodawca też we własnych oświadczeniach sugerował, że długotrwały ból nóg związany był z udziałem w wystąpieniu wolnościowym, ale zdaniem organu jest to tylko jego przypuszczenie. Z jego relacji wynika, że był wtedy badany przez lekarzy specjalistów i przeszedł kompleksowe badania zakończone sugestią, że dolegliwości były symulowane, dlatego też organ uznał, że związek dolegliwości zdrowotnych i udziału w strajku nie został potwierdzony. Odnośnie zwolnienia wnioskodawcy z pracy w dniu [...], czyli przeszło rok po strajku w "C.", organ stwierdził, że również w tym przypadku nie możliwe jest wykazanie związku przyczynowo-skutkowego zwłaszcza, iż zgodnie z twierdzeniem samego wnioskodawcy nie spotkały go żadne negatywne konsekwencje związane z tym udziałem. W osobistej skardze skarżący powtórzył argumenty zawarte we wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz wyraził niezadowolenie z podanych przez organ motywów rozstrzygnięcia. Nie zgodził się z uznaniem, że nie wskazał wystarczających dowodów na potwierdzenie działalności w opozycji antykomunistycznej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Przeprowadzając taką kontrolę stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć w niej zastosowanie. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu z dnia [...] r. o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawą kontrolowanych decyzji są przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 690, dalej w skrócie jak dotychczas: "ustawa"). Pozostaje poza sporem, że skarżący uzyskał decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] r., zgodnie z którą spełnia warunki, o jakich mowa w art. 4 ustawy. Tym samym nie zachodzą wobec niego przesłanki negatywne, co do przyznania wnioskowanego statusu. Nie jest to jednak warunek wystarczający do wydania decyzji potwierdzającej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, bowiem ustawodawca bardzo ściśle określił przesłanki pozytywne i ograniczył je do wąskiego grona osób. Definicje pojęć "działacza opozycji antykomunistycznej" i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", zawarte zostały w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Stosownie do treści art. 2 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez, co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Bezspornie skarżący takiej okoliczności nie wykazał. Nie sposób bowiem uznać, że po powrocie z urlopu w M. "dzielenie się wiedzą" przez skarżącego o wydarzeniach mających miejsce w miesiącu [...] r. w G. i S., co wynika z treści wniosku skarżącego z dnia [...] r. (k. 11 i 12 akt administracyjnych), stanowi podstawę do przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Organ uznał za prawdopodobne członkostwo skarżącego w NSZZ "[...]" przed stanem wojennym, co jednak, nie może stanowić potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej z uwagi na konieczność prowadzenia działalności zagrożonej odpowiedzialnością karną przez co najmniej 12 miesięcy na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. W myśl art. 3 ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wymieniony katalog doznanych represji z powodów politycznych, o których mowa w art. 3 ustawy ma charakter zamknięty i ustawodawca nie przewidział możliwości przyznania ich z innego tytułu. Sam udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a takim jest np. strajk, musi być związany z określonym skutkiem. Tymczasem w przypadku skarżącego rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło w znacznej odległości czasowej od wydarzeń w "C." (art. 3 pkt 3 lit. d). Organ dokonał sprawdzenia prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej bazy "Encyklopedia Solidarności" i ustalił, że nie zawiera ona jakichkolwiek informacji dotyczącej skarżącego. Oprócz tego, w trybie art. 5 ust. 5 ustawy, organ zwrócił się do Instytut Pamięci Narodowej o przekazanie informacji o treści zgromadzonych dokumentów dotyczących skarżącego i uzyskał negatywną pisemną odpowiedź z dnia [...] r., nie pozwalającą na wykazanie spełniania przez skarżącego warunków, o których mowa w art. 2 lub 3 ustawy, tj. potwierdzających status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych daje podstawę do przyjęcia, że przedstawione przez skarżącego okoliczności nie mogą prowadzić do uwzględnienia jego wniosku i potwierdzenia wspomnianego statusu. W świetle okoliczności wynikających z oświadczeń skarżącego i przedłożonych przez niego dokumentów, organ administracji podjął wystarczające działania i to zgodne z przepisami omawianej ustawy, zmierzające do zweryfikowania przesłanek potwierdzenia tego statusu. Przeprowadził rzetelne i wyczerpujące postępowanie administracyjne, czyniąc zadość wymogom określonym w przepisach k.p.a. W ramach swoich kompetencji podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności i zebrania niezbędnego materiału dowodowego. Poza tym, rozstrzygnięcie oparto zarówno na dowodach przedstawionych przez skarżącego, jak i będących wynikiem prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Nie ulega wątpliwości, że na podstawie art. 5 ustawy organ mógł w drodze decyzji administracyjnej potwierdzić status odpowiednio "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" wyłącznie osobie spełniającej warunki wskazane w treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że wszelkie inne okoliczności, na które powołuje się skarżący zarówno w odwołaniu, jak również w skardze, tj. ukrywanie się i późniejsze długotrwałe leczenie szpitalne nie stanowią przesłanek wynikających z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.