II SA/Łd 151/19

Dnia 29 maja 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, , Protokolant Specjalista Aleksandra Błaszczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2019 roku sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. a.bł. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił M. Ł. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył M. Ł. Decyzją z dnia [...] nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 cytowanej ustawy. Organ wskazał, że wnioskodawca przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] w której stwierdzono, że M. Ł. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Powyższa decyzja Prezesa IPN nie potwierdza zatem, iż strona spełnia przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Zgodnie z kolei z art. 2 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Organ stwierdził, że materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony lub doznania represji określonych w art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Ubiegając się o potwierdzenie statusów określonych w ustawie M. Ł. podniósł, że w latach 1958-1959 odbywał zasadniczą służbę wojskową i z uwagi na swoje antykomunistyczne przekonania został przymusowo wezwany do odbycia służby wojskowej w Wojskowym Korpusie Górniczym i w jej ramach przymusowo pracował w kopalni węgla kamiennego. Kwerenda przeprowadzona w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej dotycząca spełnienia warunków określonych w art. 2 i 3 ustawy przyniosła wynik negatywny. Organ dodał, że z materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy nie wynika, że M. Ł. został powołany do odbycia służby wojskowej w związku z działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wyrażanie przez wnioskodawcę poglądów antykomunistycznych nie stanowi natomiast działalności w rozumieniu art. 3 pkt. 2 ustawy. Mimo wezwania organu (pismo z dnia 9 lipca 2018 r.) strona nie sprecyzowała na czym miała polegać działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. M. K. w swoim oświadczeniu z dnia 21 marca 2018 r. także nie wskazał, że wnioskodawca prowadził taką działalność. Zdaniem organu zgromadzone w sprawie dokumenty (legitymacja Związku Represjonowanych Politycznie Żołnierzy Górników, książeczka wojskowa, dowód przyznania Krzyża "Za Represje", pismo z Wojskowego Biura Historycznego i WKU) potwierdzają okoliczność odbywania służby wojskowej w l Szkolnym Batalionie Górniczym oraz w 17 Wojskowym Batalionie Górniczym oraz przymusowe zatrudnienie w kopalni węgla. Ustawa z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych w art. 3 enumeratywnie wylicza kategorie represji uzasadniających potwierdzenie statusu osoby represjonowanej. Represje jakich doznał wnioskodawca: przymusowe zatrudnienie w kopalni węgla w ramach zasadniczej służby wojskowej nie zostały jednak wymienione w tej ustawie i nie stanowią podstawy do przyznania statusu osoby represjonowanej. Kwestia dotycząca przyznania świadczeń z tytułu przymusowego zatrudniania żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla w latach 1949-1959 regulowana jest natomiast przepisami ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach run uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1373 ze zm.) nierealizowanej przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, ale przez właściwy miejscowo zakład emerytalno-rentowy (ZUS, KRUS). Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł M. Ł. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, polegające na błędnej wykładni, zgodnie z którą jawne szerzenie poglądów antykomunistycznych nie stanowi działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, o której mowa w powołanym przepisie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w szczególności poprzez zaniechanie przypisania znaczenia okoliczności szerzenia przez niego poglądów antykomunistycznych jako metody działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 grudnia 2018 roku oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] odmawiającej M. Ł. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący podkreślił, że przyznanie "Krzyża za represje" wydanego przez Federację Krajowych i Międzynarodowych Związków Represjonowanych Żołnierzy-Górników w K. nastąpiło na skutek uwzględnienia represyjnego charakteru powołania do służby wojskowej, podobnie weryfikowana była możliwość przynależenia do Związku Represjonowanych Politycznie Żołnierzy-Górników. Zdaniem skarżącego nie jest zatem zgodne z prawdą twierdzenie, że powyższe potwierdza jedynie fakt przymusowego zatrudnienia w kopalni węgla z pominięciem politycznego i represyjnego charakteru owego skierowania. Zarzucił, że organ nie wyjaśnił z jakich względów załączone dowody nie stanowiły wystarczającej podstawy do uznania, że został on powołany do służby wojskowej z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. W kontekście powyższego skarżący wskazał, że organ nie dopełnił obowiązku wszechstronnego zebrania materiału dowodowego. Jeżeli bowiem organ nie dał wiary załączonym do wniosku dowodom w postaci dowodu otrzymania "Krzyża za represje" wydanego przez Federacje Krajowych i Międzynarodowych Związków Represjonowanych Żołnierzy-Górników w K., kserokopii legitymacji potwierdzającej przynależność do Związku Represjonowanych Politycznie Żołnierzy-Górników w celu wszechstronnego zebrania materiału dowodowego powinien był zwrócić się do tych podmiotów o wyjaśnienia w sprawie. Niezależnie od powyższego skarżący nie zgodził się z twierdzeniem organu, że jawne szerzenie poglądów antykomunistycznych nie stanowi działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, o której mowa w powołanym przepisie. Zdaniem skarżącego takie twierdzenie jest niesprawiedliwe i fałszujące obraz rzeczywistości. Jawna krytyka władzy, szerzenie i propagowanie haseł antykomunistycznych, ośmieszanie i piętnowanie systemu stanowiły wyraz propagandy antykomunistycznej. Wiadomym jest zaś, że propaganda antykomunistyczna pozostawiała znaczne ślady w świadomości społecznej i przyczyniła się tym samym z całą pewnością do odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 2188 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. Dz.U. 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej powoływanej jako: "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części Sąd skargę oddala w całości lub w części (art. 151 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690), zwanej dalej ustawą. Akt ten wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnorakie uprawnienia. Pierwszą kategorię, "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981r. Ponadto ustawa w art. 3 wprowadza definicję "osoby represjonowanej z powodów politycznych" statuując, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Należy podkreślić, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. W niniejszej sprawie, co jest niesporne, skarżący uzyskał decyzję Prezesa IPN, w której organ ten stwierdził, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym samym należy wskazać, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania wnioskowanego statusu. Za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy o działaczach i osobach represjonowanych. Jak wynika z akt sprawy swoje żądanie skarżący wywodzi z art. 3 pkt 2 ustawy. W sprawie nie ma wątpliwości, że skarżący w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. przez okres powyżej 30 dni pełnił służbę wojskową, to jednak rację mają organy, że postępowanie przeprowadzone w sprawie nie doprowadziło do wykazania, że do odbycia tej służby skarżący został powołany za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. O ile bowiem sam fakt przymusowej pracy w kopalni rzeczywiście stanowił szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych, co wynika zresztą z preambuły ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych, to jednak skarżący nie powołał żadnych konkretnych okoliczności świadczących o spełnieniu przesłanki z art. 3 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W tym miejscu przypomnieć należy, że wprawdzie postępowanie administracyjne oparte jest na zasadzie oficjalności, w świetle której to na organie administracji spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza to jednak, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów, mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji całkowicie pasywnej postawy strony w tym zakresie (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 13/19, LEX nr 2648315). Wynikający z zasady prawdy obiektywnej obowiązek organu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego nie może oznaczać przerzucenia całego ciężaru dowodowego na organ prowadzący postępowanie, w tym nieograniczonego obowiązku poszukiwania materiałów dowodowych potwierdzających okoliczności korzystne dla strony (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 897/18, LEX nr 2619910). W przedmiotowej sprawie na wezwanie organu z dnia 9 lipca 2018 r. skarżący nie wskazał, na czym polegać miała jego działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Tymczasem z preambuły ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej (...) wynika, że dotyczy on tych osób, które w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowały się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Polski. Akta administracyjne w niniejszej sprawie, w szczególności pisma WKU w T. z dnia 19 września 2018 r. i Wojskowego Biura Historycznego z dnia 28 czerwca 2018 r., prowadzenia takiej działalności przez skarżącego nie potwierdzają. Takiej działalności nie potwierdza także oświadczenie M. K. z dnia 21 marca 2018 r. Okoliczność odmiennej oceny tego oświadczenia przez skarżącego nie stanowi natomiast naruszenia przez organ przepisów procedury administracyjnej. Strona skarżąca nie przedłożyła ponadto, mimo wezwania organu, odpowiedzi na pismo skarżącego z Federacji Krajowych i Międzynarodowych Związków Represjonowanych Żołnierzy-Górników w sprawie potwierdzenia represyjnego charakteru odbywania służby wojskowej w kopalni. Organ niewadliwie zatem uznał, że z materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy nie wynika, że M. Ł. został powołany do odbycia służby wojskowej w związku z działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wyrażanie zaś przez wnioskodawcę poglądów antykomunistycznych nie stanowi działalności w rozumieniu art. 3 pkt. 2 ustawy. W konsekwencji prawidłową jest konstatacja organu, iż represje jakich doznał wnioskodawca w związku z przymusowym zatrudnieniem w kopalni węgla w ramach zasadniczej służby wojskowej nie zostały wymienione ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych i nie stanowią podstawy do przyznania statusu osoby represjonowanej. Organ zasadnie również wskazał, że kwestia dotycząca przyznania świadczeń z tytułu przymusowego zatrudniania żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla w latach 1949-1959 regulowana jest przepisami ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach run uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1373 ze zm.), nierealizowanej przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, ale przez właściwy miejscowo zakład emerytalno-rentowy (ZUS, KRUS). Wobec powyższego, nie sposób uznać, aby zaskarżona decyzja w jakikolwiek sposób naruszała prawo. Organ rozstrzygnął sprawę w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i w ramach motywowania podjętej decyzji ustosunkował się do wszystkich twierdzeń wniosku dotyczących istotnych okoliczności faktycznych czy prawnych, a także zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, co znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z przytoczonych względów, skarga jako bezzasadna podlegała z mocy art. 151 p.p.s.a oddaleniu. M.K.