I SA/Wr 773/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 12 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wr 773/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia 12 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie wykreślenia podatnika z rejestru VAT postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. W. (dalej: skarżący) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. W lakonicznym uzasadnieniu tego żądania podał, że jego stan finansowy związany jest z brakiem stałego zatrudnienia. Ponadto skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, nie prowadzi gospodarstwa domowego z innymi osobami uzyskującymi dochody oraz utrzymuje się z wynagrodzenia z prac dorywczych w kwocie około 150 zł miesięcznie. Z akt sprawy wynika, że w dniu 19 lutego 2019 r. pełnomocnikowi pocztowemu skarżącego A. L. doręczono przesyłkę listową zawierającą wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy: kopii zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za 2017 r.; aktualnego zaświadczenia pracodawcy z wykazanym stanowiskiem, okresem i wymiarem zatrudnienia oraz wysokością wynagrodzenia netto skarżącego; dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów żony skarżącego; szczegółowego – określonego kwotowo – zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez skarżącego i jego rodzinę, z dokładnym wskazaniem źródeł ich finansowania; dokumentów potwierdzających zaległości w bieżących płatnościach; wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez skarżącego, żonę i córki za okres od lipca do grudnia 2018 r.; dokumentu potwierdzającego separację małżonków; dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów z najmu lokalu niemieszkalnego; oświadczenia o posiadanych środkach transportu; innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie pomocy w żądanym zakresie. Do dnia wydania, wskazanego poniżej, postanowienia skarżący nie udzielił odpowiedzi. W ocenie starszego referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie i postanowieniem z dnia 12 marca 2019 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia starszy referendarz sądowy wskazał, że złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.), nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o braku wystarczających bieżących dochodów na ponoszenie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Pismem z dnia 12 kwietnia 2019 r. skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia w całości poprzez uwzględnienie wniosku i przyznanie prawa pomocy albo uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego poprzez brak podstaw do stwierdzenia, iż zachodzą przesłanki do odmowy przyznania prawa pomocy oraz nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu treści wniosku i złożonego oświadczenia znajdującego się w aktach sprawy, co stanowiło naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Nadto skarżący zarzucił nieskuteczność doręczenia w dniu 19 lutego 2019 r. przesyłki listowej zawierającej wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, i nie rozpoznaje wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści uzasadnienia sprzeciwu można wnioskować, że skarżący stoi na stanowisku, że to co zostało przez niego oświadczone we wniosku jest wystarczające do przyznania prawa pomocy. Z takim stanowiskiem nie można się jednak zgodzić. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż skarżący, pomimo wezwania, uchylił się od obowiązku przedłożenia żądanych dokumentów, a zwłaszcza tych, które odzwierciedlałyby jego aktualne możliwości płatnicze. Jak słusznie przyjął referendarz w ramach uzupełnienia szczególne znaczenie miało wykazanie dochodów gospodarstwa domowego skarżącego w dłuższym okresie czasu, jego wydatków i ich charakteru oraz jej stanu majątkowego, które podlegają ocenie pod kątem możliwości wygospodarowania przez to gospodarstwo środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego w sprawie. Wskazać należy, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie kondycji finansowej skarżącego, bowiem to wnioskodawca jest zobowiązany do wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Informacje udzielone przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Na marginesie Sąd wskazuje na niezasadność zarzutu podniesionego przez skarżącego o nieskuteczności doręczenia wezwania z dnia 29 stycznia 2019 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z akt sprawy powyższe wezwanie zostało prawidłowo doręczone, w trybie art. 73 p.p.s.a., pełnomocnikowi pocztowemu skarżącego A. L. dnia 19 lutego 2019 r. Z powyższych względów, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.