III SA/Gl 493/19
WyrokWSA w Gliwicach2019-06-03
Skład orzekający: Anna Apollo, Małgorzata Jużków, Beata Kozicka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Rada Miejska prawidłowo stwierdziła wygaśnięcie mandatu radnego z powodu braku prawa wybieralności w dniu wyborów, wynikającego z niespełnienia przesłanki stałego zamieszkiwania na obszarze gminy?Ratio decidendi
Sąd uznał, że Rada Miejska prawidłowo stwierdziła wygaśnięcie mandatu radnego. Kluczowe dla prawa wybieralności jest stałe zamieszkiwanie w gminie, rozumiane jako fizyczne przebywanie z zamiarem stałego pobytu i skupienie w niej centrum życiowej aktywności (zawodowej, rodzinnej). W analizowanej sprawie okoliczności faktyczne, takie jak centrum życia rodzinnego radnego w innej miejscowości, sporadyczne przebywanie w wynajmowanym lokalu w gminie oraz brak silnych powiązań osobistych i majątkowych z gminą, przeczyły jego stałemu zamieszkiwaniu w rozumieniu prawa wyborczego, co uzasadniało wygaśnięcie mandatu.Stan faktyczny
Rada Miejska w S. podjęła uchwałę o wygaśnięciu mandatu radnego D. K. z powodu braku prawa wybieralności w dniu wyborów samorządowych w 2018 r., argumentując, że jego centrum aktywności życiowej znajduje się w K., a nie w gminie S., mimo zameldowania i wynajmowania lokalu w S. Radny zaskarżył uchwałę, zarzucając naruszenie procedury i błędną wykładnię przepisów dotyczących stałego zamieszkiwania. Sąd administracyjny rozpoznał skargę, oceniając zasadność uchwały Rady Miejskiej.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędzia WSA Beata Kozicka, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi D. K. na uchwałę Rady Miejskiej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego oddala skargę.
Zaskarżoną Uchwałą nr [...] z [...] r. Rada Miejska w S., działając na podstawie art. 383 § 1 pkt 2 i § 2 w związku z art.5 pkt 9, art. 10 § 1 pkt 3 i art. 11 § 1 pkt 5 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 754 ze zm. - zwanej dalej: "kodeksem wyborczym lub w skrócie kw) w związku z art. 28 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2018 r., poz, 1025, w skrócie kc) oraz art.18 ust. 2 pkt 15 ustawy z 8 marca 1990 r. – o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2019 r., poz.506, w skrócie usg) stwierdziła wygaśnięcie mandatu radnego Rady Miejskiej w S. D. K. (dalej radny, skarżący) w okręgu wyborczym nr [...] z powodu braku prawa wybieralności w dniu wyborów samorządowych w 2018 r. na obszarze Gminy S. Uchwała została podjęta na wniosek Prezydenta Miasta S.
W uzasadnieniu Uchwały wskazano m.in., że w przypadku radnego nie występuje przesłanka stałego zamieszkiwania na obszarze Gminy S., a tym samym nie mógł skutecznie startować w wyborach samorządowych [...] r., ubiegając się o mandat radnego. Mimo zameldowania, od 2014 r. na stałe w wynajmowanym mieszkaniu w S. jego centrum aktywności życiowej znajduje się w K., gdzie zamieszkuje jego żona i dzieci. Rada Miejska uznała, że o zamieszkiwaniu nie decyduje zameldowanie czy rejestracja pojazdu, gdyż są to czynności ewidencyjno-porządkowe. Radny od kilku lat zamieszkuje w K., a tym samym w dniu wyborów nie posiadał prawa wybieralności, o którym mowa w art. 11 § 1 pkt 5 w zw. z art. 10 § 1 pkt 3 kodeksu wyborczego i jego mandat wygasł z mocy prawa.
Pismem z 16 kwietnia 2019 r. radny wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na powyższą Uchwałę wygaszającą jego mandat. Wniósł o stwierdzenie jej nieważności względnie uchylenie. Radny zarzucił podjęcie jej z naruszeniem:
- art. 383 § 3 kw przez jej podjęcie w trybie rozszerzenia porządku obrad sesji Rady Miejskiej w dniu [...] 2019 r., uniemożliwienie złożenia wyjaśnień oraz zajęcia stanowiska merytorycznego, w tym wniosków dowodowych;
- art. 383 § 2 kw przez podjęcie Uchwały na wskazanej sesji, czym uchybiono terminowi 1 miesiąca do jej podjęcia wskazanemu w tym przepisie, gdyż ewentualne powzięcie wiedzy o zaistnieniu przyczyn wygaśnięcia mandatu były znane organowi już we wrześniu 2018 r., kiedy toczyło się postępowanie reklamacyjne dotyczące umieszczenia skarżącego w spisie wyborców;
- art. 5 pkt 9 kw w związku z art. 25 kodeksu cywilnego przez ich błędną wykładnię przejawiającą się w przyjęciu, że miejscem stałego zamieszkania radnego w dniu wyborów nie było miasto S., a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 383 § 1 pkt 2 w zw. z art. 10 § 1 pkt 3a, art. 11 § 1 pkt 5 i art. 18 § 5 kw, mające istotny wpływ na wynik sprawy,
co skutkuje nieważnością wskazanej Uchwały, o której mowa w art. 91 ust. 1 usg. Wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania wg. norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi, która stanowi rozwinięcie powyższych zarzutów radny podkreślił, że Rada nie spełniła przesłanek ustawowych umożliwiających podjęcie uchwały o wygaszeniu mandatu radnego. Nie tylko uchybiła terminowi 1. miesiąca do jej podjęcia ale także nie umożliwiła radnemu złożenia wyjaśnień, gdyż za takowe nie można uznać ograniczonej czasowo wypowiedzi podczas sesji w dacie jej podjęcia. Działanie takie stanowi iluzoryczne spełnienie wymogu z art. 383 § 3 kw. Również wprowadzenie procedowania nad uchwałą w trybie rozszerzenia porządku obrad sesji uniemożliwiło nie tylko skarżącemu ale także pozostałym radnym, zapoznanie się z projektem uchwały i złożenie wyjaśnień. Powyższe skutkowało powzięciem uchwały w oparciu o ustalony i oceniony nieobiektywnie stan faktyczny. Uzasadnienie uchwały opiera się na domniemaniach i spekulacjach, bez konkretnych argumentów. Wykorzystuje "komentarze internetowe", "pisma, które wpłynęły w marcu 2019 r. do Urzędu" bez przywołania ich treści lub wręcz informacje fałszywe, które można łatwo zweryfikować. W jego ocenie nie stanowi dowodu braku zamieszkiwania w S. umieszczanie przez małżonkę zdjęć na profilu Facebook z innego mieszkania na co wskazuje choinka i pianino. Święta zwyczajowo spędza się z rodziną i niekoniecznie w miejscu zamieszkania. Nadto zarzut spędzania wolnego czasu z żoną i dziećmi poza S., nie dowodzi, że jego centrum życiowe nie znajduje się w tym mieście i nie przebywa w nim z zamiarem stałego pobytu. O tym, że jest to jego centrum interesów osobistych, zawodowych i majątkowych świadczy zamieszkiwanie pod adresem zameldowania; sam fakt wynajmowania mieszkania w S.; chrzciny dziecka urodzonego w [...] r. w miejscowym kościele pod wezwaniem [...]; spędzanie czasu wolnego, spotkania ze znajomymi, w tym w wynajmowanym lokalu, co potwierdzają świadkowie w złożonych oświadczeniach załączonych do skargi; jadanie obiadów w miejscowym lokalu A, korzystanie z opieki lekarskiej czy składanie deklaracji podatkowych w US w C. Podkreślił jednocześnie, że jego miejsce zamieszkania było weryfikowane w trakcie kampanii wyborczej w 2014 i 2018 r., zgodnie z art. 22 kw. Postępowania te potwierdziły posiadanie przez skarżącego zarówno biernego, jak i czynnego prawa wyborczego, w tym zamieszkiwanie w S. Okoliczność ta była badana również w procesie cywilnym, czego dowodzi postanowienie Sądy Rejonowego w R. z [...] r., sygn. akt [...]. Wątpliwości budzi natomiast prowadzenie z urzędu postępowanie o wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego w S. w czym Gmina nie ma interesu prawnego. Dowodzi w istocie szykan w związku z aktywnym wykonywaniem mandatu radnego i niweczy głosy jego wyborców.
Do skargi skarżący dołączył dokumenty w niej przywołane, za wyjątkiem rozstrzygnięć sądowych czy Komisarza Wyborczego.
W odpowiedzi na skargę Rada Miejska odniosła się do wszystkich podniesionych zarzutów i wniosła o jej oddalenie w całości. Podkreśliła, że w świetle zgromadzonych dowodów uchwała nie jest dotknięta wadą nieważności.
Organ podkreślił, że [...] sesja Rady Miejskiej została zwołana prawidłowo, podobnie jak rozszerzenie porządku obrad nie budzi wątpliwości. Świadczy o tym wynik głosowania nad wprowadzeniem uchwały pod obrady ([...]) czy nad samą uchwałą ([...]) oraz protokół z sesji czy nagrania jej przebiegu utrwalone na taśmie. Nadto wątpliwości powziął w związku z prowadzonym postępowaniem o wymeldowanie i poczynionymi w jego toku ustaleniami (sygn. akt [...] oraz informacjami udzielanymi prasie przez samego skarżącego (artykuł z [...] r., materiał filmowy [...] z [...] r.), postępowaniami reklamacyjnymi wpisów w rejestrze wyborców z [...] r. zakończonymi [...] r. (decyzje Prezydenta Miasta C. nr [...]). Celem weryfikacji powziętych wątpliwości co do spełnienia przesłanek zameldowania na pobyt stały radnego organ podjął czynności sprawdzające, jak weryfikacja zużycia wady i prądu w kolejnych latach od 2015 do 2018 r. Uzyskane informacje uzasadniały wszczęcie [...] 2019 r. postępowania o wymeldowanie z lokalu wynajmowanego w S. Za podjęciem zaskarżonej uchwały przemawiały również inne dowody pozyskane w toku tego postępowania, w tym przesłuchania sąsiadów. Nadto sam skarżący nie zaprzecza, że żona z dziećmi mieszka na stałe w K., co wyklucza aby wynajmowany lokal był jego centrum życiowym, rozumianym jako centrum zawodowe i rodzinne z zamiarem stałego pobytu.
Na rozprawie skarżący potwierdził, że żona zamieszkuje z dziećmi w innym lokalu niż jest zameldowana w K., co nie ma jednak dla sprawy znaczenia. On zamieszkuje w S., co potwierdziło postępowanie reklamacyjne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta z mocy art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, w skrócie ppsa) obejmuje również akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Zgodnie z art. 3 § 3 ppsa sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach.
W sprawach dotyczących uchwały o wygaśnięciu mandatu radnego przewidziany został specjalny tryb zaskarżania, uregulowany w art. 384 kodeksu wyborczego, stanowiący lex specialis w stosunku do ogólnej regulacji zaskarżania uchwał rady gminy, zawartej w art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Zgodnie z art. 384 § 1 kw skarga przysługuje radnemu, którego mandatu dotyczy uchwała. Przepis ten przewiduje szczególny, krótszy niż ustawa sądowa 7-dniowy termin do wniesienia skargi, liczony od dnia doręczenia uchwały.
W rozpoznawanej sprawie wymogi formalne wniesienia skargi zostały zachowane. Uchwała została doręczona radnemu 12 kwietnia 2019 r. a 19 kwietnia 2019 r. r. została złożona skarga osobista na tę uchwałę (pismo datowane 16 kwietnia) za pośrednictwem Rady Miejskiej.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, czy zasadnie organ uznał, że w dacie wyborów, tj. [...] r. skarżący nie posiadał prawa wybieralności na obszarze Gminy S., gdyż w niej nie zamieszkiwał w rozumieniu prawa wyborczego i jego mandat wygasł z mocy prawa.
Art. 383 § 1 kw wskazuje przyczyny wygaśnięcia mandatu radnego, a wśród nich wymienioną w pkt 2 przesłanką utraty prawa wybieralności lub nieposiadania go w dniu wyborów. Zgodnie z art. 11 § 1 pkt 5 tej ustawy prawo wybieralności (bierne prawo wyborcze) w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego ma osoba mająca prawo wybierania tych organów. Czynne prawo wyborcze reguluje art. 10 kw, które w odniesieniu do wyborów do rady gminy ma obywatel polski oraz obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz stale zamieszkuje w tej gminie (art. 10 § 1 pkt 3 lit. a). Natomiast "stałe zamieszkanie" definiuje art. 5 pkt 9 kw, który rozumie przez to pojęcie zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu. Definicja ta nie różni się znacznie od pojęcia miejsca zamieszkania osoby fizycznej występującego w art. 25 kodeksu cywilnego – jest to miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Czynnikiem wyróżniającym jest zatem wskazanie adresu miejsca zamieszkania rozumianego zgodnie z art. 26 ust. 1 b ustawy z 24 wrześnie 2010 r. o ewidencji ludności (tj. Dz. U z 2018 r., poz.1382). Podkreślić należy, że kodeks wyborczy nie wiąże stałego zamieszkiwania z zameldowaniem dla potrzeb określenia praw wyborczych.
O miejscu zamieszkiwania dla określenia praw wyborczych decydują zatem dwie przesłanki faktyczne występujące łącznie: przebywanie w znaczeniu fizycznym w określonej miejscowości po oznaczonym adresem oraz zamiar stałego pobytu w tym miejscu. Na stałość pobytu w danej miejscowości wskazuje skupienie w niej życiowej aktywności, związanej z pracą oraz rodziną. Z uwagi na to, że zamiar stałego pobytu ma charakter subiektywny prawidłowo Rada Miasta dla oceny miejsca stałego pobytu nie kierowała się wyłącznie oświadczeniem skarżącego i czynnością materialno-techniczną, jaką jest zameldowanie na pobyt stały. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z 9 kwietnia 2013 r., II OSK 479/13 – "Faktyczne przebywanie w danej miejscowości nie może być rozumiane jedynie jako pobyt wymuszony koniecznością wykonywania w niej swych obowiązków pracowniczych czy zarobkowych, ale musi mieć ono jednocześnie cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Przebywanie w danej miejscowości bowiem musi wiązać się ze skupieniem w niej życiowej aktywności, związanej nie tylko z pracą, ale również z rodziną." (por. wyrok NSA z 11.10.2017 r. II OSK 2082/17 czy z19.05.2016 r. II OSK 689/16, publ. CBOIS). Natomiast oceniając stałe miejscu zamieszkania rozumiane jako zamiar, należy mieć na uwadze, że składnik mentalny animus nie może być oceniony tylko i wyłącznie na podstawie wewnętrznego przekonania, pozytywnego stosunku emocjonalnego do danej miejscowości, czy wreszcie deklaracji słownej lub zapewnień zainteresowanego. Aby zamiar był wiarygodny musi wyrażać się w postaci konkretnych sprawdzalnych zachowań, które będą jego potwierdzeniem. Innymi słowy oświadczeniu muszą jeszcze towarzyszyć codzienne czynności faktyczne i prawne, które będą jego wyrazem.
W przedmiotowej sprawie okoliczności ustalone przez organ przeczą treści deklaracji radnego o zamieszkiwaniu w miejscu zameldowania. Wskazują na czasowe miejsce jego pobytu związane z aktywnością zawodową. Świadczy o tym zużycie wody i prądu oraz przesłuchania lokatorów, zamieszkałych w sąsiednich lokalach, którzy nie rozpoznali go jako sąsiada, mimo że był Prezydentem Miasta S. w latach 2014-2018 i ubiegał się o kolejną kadencję (przesłuchanie R. U., M. U., A. E., G. W., J. U., E. T.). Spotykany był sporadycznie i nie kojarzony z lokatorem, bez rodziny. Spór sądowy ze stolarzem opisany w reportażu [...] wskazuje na zamieszkiwanie na stałe w domku jednorodzinnym w K., gdzie były dostarczane meble i gdzie zamieszkuje żona z dziećmi. Posiadanie domu jednorodzinnego o pow. [...] m2 wraz z działką oraz mieszkania o pow. [...] m2 (będące przedmiotem najmu) w K. potwierdzają składane oświadczenia majątkowe za lata 2014-2018 Natomiast umowa najmu z [...] 2014 r. wskazuje, że mieszkanie w S. ma powierzchnię [...] m2 (z informacji SM [...] m2 a [...] m2 z piwnicą) i składa się z 3 izb i zostało wynajęte wraz z całym wyposażeniem (meble, sprzęt gospodarstwa domowego). Nie wynika jednak, kto pokrywa media, gdyż ustalono tylko czynsz najmu, który nie uległ zmianie, co wynika z załączonych do skargi pokwitowań. Wątpliwości co do rzeczywistego miejsca zamieszkania radnego zgłaszali również inni mieszkańcy Gminy, czego dowodzi pismo z 12 lutego 2019 r. G. G.
W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że "codzienne czynności faktyczne i prawne" (praca, życie rodzinne, działalność społeczna) mają w jego przypadku miejsce i potwierdzają fakt zamieszkiwania w S. z zamiarem stałego w nim pobytu. Ocena ta dokonana została w oparciu o dokumenty, oświadczenia, które można było zweryfikować.
Poczynione ustalenia i ich ocena została przedstawiona w uzasadnieniu Uchwały z [...] r. Nie nosi ona cech dowolności i nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów ani zasadom logiki czy doświadczenia życiowego. Organ uznał, że pobytowi radnego w S. dla uznania go za stałe zamieszkiwanie brakuje cech koncentracji w tym mieście życia osobistego, czy też powiązań rodzinnych. Jego najbliższa rodzina (żona, dzieci) zamieszkuje w K., czasem go odwiedza ale głownie to on spędza czas z rodziną w K. Potwierdza to oświadczenie samego radnego oraz zamieszczane na profilu Facebook zdjęcia. Wskazać należy, że żona również zamieszkuje pod innym adresem niż jest zameldowana, co wynika z zapisów PIT -37 oraz oświadczenia samego radnego i wskazanych już wyżej materiałów publikatorów. Nie można uznać za podważające ustalenia organów oświadczenia załączone do skargi złożone po podjęciu uchwały i wskazujące na odwiedziny, bez daty i konkretnych okoliczności w wynajmowanym lokalu. Sama wizyta kolegów, czy odwiedziny żony i dzieci nie są wystarczające dla uznania wynajmowanego lokalu za centrum życiowe. Miejsce to i pobyt w tej miejscowości jest związany tylko i wyłącznie z wykonywaną pracą zawodową. Nawet z akt postepowania reklamacyjnego wynika, że samochód służbowy odbierał radnego, uprzednio Prezydenta Miasta z K. Do domu w K. kupował meble na wymiar.
Należy też wskazać, że w art. 28 kodeksu cywilnego wprowadzono zasadę, że można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Jak wskazano wyżej, na miejsce zamieszkania składają się dwa czynniki: pobyt stały (aktywność życiowa) i wola pobytu w danej miejscowości. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości (najem mieszkania) nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być powiązany z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich interesów życiowych. O stałości pobytu danej osoby w konkretnej miejscowości decyduje zatem przede wszystkim takie przebywanie tej osoby, które spełnia wskazaną wyżej cechę - założenia tam ośrodka swoich interesów. O miejscu zamieszkania nie decydują jedynie kryteria administracyjne (fakt zameldowania), ale fakt przebywania tam określonej osoby oraz uczynienie z tego miejsca centrum życiowego, centrum osobistych interesów. Instytucja zameldowania ma charakter wyłącznie ewidencyjno-porządkowy i nie można utożsamiać miejsca zamieszkania z miejscem zameldowania na pobyt stały, z czynnością zameldowania nie wiąże się bowiem nabycie jakichkolwiek praw i obowiązków. Nie ma także znaczenia rozstrzygającego, w kontekście oceny posiadania prawa wyborczego, wpis do rejestru wyborców ani też miejsce opłacania podatków. W postępowaniu w sprawie wygaśnięcia mandatu radnego można bowiem kwestię miejsca zamieszkania oceniać także za pomocą innych dowodów. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić wówczas, gdy okoliczności sprawy pozwolą przeciętnemu obserwatorowi na sformułowanie wniosku, że określona miejscowość jest aktualnie głównym miejscem, w którym skupia się działalność osoby fizycznej, w którym jest jej centrum życiowe. Taką okoliczność wykluczył przesłuchania świadków, mieszkańców sąsiednich lokali bloku w S., w którym radny wynajmuje mieszkanie łącznie z wyposażeniem i przebywa w nim sporadycznie lub w sposób nie pozwalający zidentyfikować go jako lokatora a nie gościa.
W opinii Sądu miejsce za mieszkania nie musi pokrywać się z miejscem zameldowania osoby fizycznej, które jest okolicznością o charakterze administracyjnoprawnym. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 kc), przy czym można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania tak rozumiane (art. 28 kc) co wyklucza uznanie, że skarżący zamieszkiwał i mieszka na stałe w S. Wspólność majątkowa z żoną, posiadanie domu, wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, wspólne rozliczanie podatkowe i chodzenie dzieci do szkoły w K., wskazują na brak zamiaru stałego zamieszkania w innej miejscowości a zwłaszcza w wynajętym mieszkaniu. Przepisy nie zakreślają żadnego terminu, którego upływ jest konieczny do uzyskania statusu mieszkańca ani też wpływu na ustalenie miejsca zamieszkiwania nie mają plany życiowe obywatela, gdyż pojęcie "zamieszkiwanie" musi być oceniane w kategoriach konkretnych wyborów i oceny czynnego i biernego prawa wyborczego danej osoby.
Również wykładnia celowościowa wskazuje na potrzebę utożsamiania pojęcia "mieszkaniec gminy" z pojęciem "osoby stale zamieszkujące" na obszarze tej gminy i mającej wole takiego zamieszkiwania. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11.04.2013 r. II OSK 530/13, stwierdził, że "ustalenie faktu stałego zamieszkania dla potrzeb określenia kto posiada czynne i bierne prawo wyborcze powinno mieć z jednej strony na względzie ułatwienie obywatelom dostępu do udziału w wyborach, z drugiej zaś strony nie może być jednak przyzwoleniem na nadużywanie tego prawa. Z tego powodu dla oceny stałego miejsca pobytu nie należy kierować się wyłącznie oświadczeniami osoby zainteresowanej, wizją mieszkania ujawniającą jego rzeczy osobiste, konieczne jest bowiem uwzględnienie okoliczności zewnętrznych mogących świadczyć o tym, że dana osoba rzeczywiście zamierza stale przebywać w tej miejscowości". Sąd orzekający pogląd ten w całości podziela i wskazuje, ze poczynione przez organ ustalenia uzasadniają wygaszenie mandatu skarżącego.
Miejsce zameldowania winno pokrywać się z miejscem zamieszkania ale nie musi. Również fakt posiadania najmowania przez osobę fizyczną lokalu mieszkalnego, czy też innej nieruchomości na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego nie ma znaczenia dla ustalenia faktycznego miejsca zamieszkiwania. Również płacenie podatków czy rejestracja samochodu nie ma znaczenia dla obiektywnej oceny zamieszkiwania, gdyż te płacone są w miejscu zameldowania.
W ocenie Sądu nie można uznać, że radny ma inne miejsce zamieszkania niż jego żona i dzieci, w innym miejscu prowadzi gospodarstwo domowe i w innym miejscu skupia swoje życie rodzinne. Powyższe fakty przeczą temu, aby u podstaw podjęcia uchwały o wygaśnięciu mandatu leżały przesłanki pozaprawne – jak to określił skarżący - polityczne.
Jak wynika z akt sprawy (protokół z posiedzenia Rady Miejskiej w dniu [...] r.), co podkreślał szczególnie skarżący to Burmistrz wszczął postępowanie w sprawie jego wymeldowania, zgłosił wniosek o wygaszenie jego mandatu i kieruje się osobistymi motywami. Głosowanie nad uchwałą wprowadzono w ramach rozszerzenia porządku sesji, co dopuszcza art. 20 pkt 1a usg. Wniosek został złożony wraz z projektem uchwały i jej uzasadnieniem i umożliwiono skarżącemu wypowiedzenie się w tej kwestii., co potwierdza zapis Protokołu posiedzenia Rady i nagranie dźwiękowe jej przebiegu. W sesji uczestniczyło 21 radnych, co stanowi pełny jej skład (100%). Za rozszerzeniem porządku obrad głosowało 21 radnych a za ujęciem w porządku obrad [...] sesji Rady wygaszenia mandatu skarżącego 19 radnych z 21 obecnych (k. 5 ). Sam Skarżący złożył wniosek o poszerzenie porządku sesji o wygaszenie mandatu drugiego radnego, który również został uwzględniony. Wskazać też należy, że skarżący nie neguje udzielania mu głosu, lecz podkreśla, że był to czas za krótki i nie był na tą okoliczność należycie przygotowany. Nie mógł skutecznie bronić swojego stanowiska. W tym miejscu należy wskazać, że miał świadomość prowadzonego postępowania o wymeldowanie, gdyż o jego wszczęciu został powiadomiony, co wynika z potwierdzenia odbioru postanowienia o jego wszczęciu, które zostało przez niego odebrane osobiście mimo awizowania. Był też powiadamiany o przesłuchaniach prowadzonych w jego toku.
Podsumowując, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie Rada Miejska zasadnie uznała, że pobytowi radnego w S., mieście w którym jest zameldowany na stałe, brakuje cech koncentracji życia osobistego i rodzinnego, a tym samym wygaszenie mandatu radnego z racji braku prawa wybieralności w dniu wyborów samorządowych było zasadne faktycznie i prawnie. Mandat wygasa z mocy prawa w sytuacji wystąpienia przesłanki braku prawa wybieralności, uchwała jest tylko potwierdzeniem tej okoliczności. Nie ma zatem znaczenia skąd Rada czerpała wiedzę, że w dniu wyborów skarżący nie posiadał na określonym terenie biernego prawa wyborczego.
W ocenie Sądu zarzuty wyartykułowane w skardze są chybione a nawet wzajemnie się wykluczają. Nie można zarzucić Radzie, że naruszyła zaskarżoną uchwałą art. 383 § 1 pkt 2 w związku z art. 10 § 1 pkt 3 kodeksu wyborczego. Dla istoty sprawy - z uwagi na wyłącznie obiektywne przesłanki wygaśnięcia mandatu - bez znaczenia jest skąd Rada Gminy czerpała wiedzę o tym, że w dniu wyborów skarżący nie posiadał na określonym terenie biernego prawa wyborczego. Również Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej nie uzależnia korzystania z praw wyborczych od zameldowania, dzięki temu w wyborach mogą brać udział osoby nigdzie nie zameldowane. Nadto Rada musi orzec o wygaśnięciu mandatu, w przypadku zdarzeń mających podstawę w art. 383 § 1 pkt 2 kodeksu wyborczego w terminie 1 miesiąca od dnia wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu, który jest terminem instrukcyjnym a nie zawitym. Ponieważ Rada powzięła przekonanie a nie podejrzenie, które uruchomiło postępowanie reklamacyjne z kodeksu wyborczego, o braku biernego prawa wyborczego skarżącego czyli faktu niezamieszkiwania radne na obszarze Gminy to z urzędu wszczęto postępowania o wymeldowanie z pobytu stałego. Postanowienie zostało wydane [...] r. i po przesłuchaniu części świadków i zebraniu dowodów podważających prawidłowość zameldowania, Prezydent Miasta wystąpił z wnioskiem o podjęcie stosownej uchwały w dniu [...] r. Nie dowodzi to nadzwyczajnego pośpiechu w jej podejmowaniu ani opieszałości w działaniu na co wskazuje skarżący, a jedynie świadczy o zachowaniu należytej staranności w gromadzeniu dowodów i przygotowania argumentów uzasadniających podjęcie uchwały i zachowania terminu przewidzianego we wskazanym przepisie.
Z powyższych względów skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 151 ppsa.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło