III SA/Po 25/19

Dnia 4 czerwca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi G. W., J. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego [...] z dnia [...] listopada 2018r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2018 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes KRUS") decyzją z [...] listopada 2018 r., nr [...], działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm., dalej: "u.s.r."), po rozpoznaniu wniosku G. i J. W. (dalej: "wnioskodawcy", "strony") z [...] lutego 2018 r. o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, odmówił umorzenia należności za okres od [...] 2012 roku do [...] 2013 roku, oraz za [...] 2015 roku w kwocie [...]zł. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu [...] lutego 2018 r. złożony został wniosek o umorzenie wszelkich należności przedawnionych, jak i innych objętych wpisem hipotecznym, które w ocenie stron zostały spłacone. Prezes KRUS odmawiając umorzenia wskazanych powyżej należności z tytułu składek podał, że na dzień złożenia wniosku należności te nie uległy przedawnieniu i były wymagalne. Organ uznał, że w sprawie nie zaszły okoliczności przemawiające za ich umorzeniem w oparciu o art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Wskazał przy tym, że wnioskodawcy do [...] 2018 r. prowadzili działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha fizycznych, zaś umową dzierżawy, zawartą [...] 2018 r., powyższe grunty wydzierżawili na okres 10 lat. W ocenie organu, szacunkowa wartość powyższego gospodarstwa wielokrotnie przekracza kwotę zaległości objętych wnioskiem. Ponadto, gospodarstwo to stanowi zabezpieczenie wierzytelności KRUS, poprzez wpis w księdze wieczystej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...] 1995 roku do [...] 1997 roku, które nie uległy przedawnieniu, lecz mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki, przez co nie są wykazywane w ewidencji zadłużenia figurującego na koncie ubezpieczeniowym. Ze względu na istniejące zabezpieczenie nie można orzec, że występuje całkowita nieściągalność zadłużenia. Organ zwrócił w dalszej kolejności uwagę na przysługujące wnioskodawcom świadczenia rentowe i emerytalne. Wskazał także na okoliczność korzystania przez nich w latach 2008-2016 z dopłat obszarowych od ARiMR, jak również na otrzymaną w roku 2017 pomoc finansową z uwagi na straty poniesione wskutek nawałnicy oraz okoliczność umorzenia przez Burmistrza [...] zaległości w podatku rolnym za lata 2008-2015, jak i umorzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] kosztów postępowania egzekucyjnego. Prezes KRUS zaznaczył, że obecnie wnioskodawcy nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Organ stwierdził, że w wyniku dokonanych [...] czerwca 2018 r. potrąceń z wyrównań świadczeń emerytalno-rentowych, spłacone zostały wszystkie figurujące na koncie zaległości za okres od 2012.[...] do 2013.[...]. W związku z tym na dzień wydania decyzji konto wnioskodawców nie wykazuje zadłużenia. Pozostały jedynie do spłaty zaległości zabezpieczone na hipotece gospodarstwa za okres od [...] 1995 roku do [...] 1997 roku, które mogą być egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki. W skardze skierowanej do WSA w Poznaniu strony nie zgodziły się z wydanym rozstrzygnięciem, wskazując na przewlekłe załatwianie spraw, celem ściągnięcia przez KRUS całości zadłużenia. Skarżący zwrócili przy tym uwagę na swoją ciężką sytuację materialną oraz zdrowotną. W skardze wnieśli o przyznanie zaległej emerytury, wyrównanie za rzekome zadłużenie i wykreślenie wpisu hipoteki z księgi wieczystej. Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko i odnosząc się do argumentacji skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesiono. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), pod względem zgodności tejże działalności z prawem (§ 2). Sąd uwzględniając skargę na decyzję, co wynika już z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), uchyla tę decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych regulacji wywnioskować trzeba, że rola sądu administracyjnego ogranicza się do zbadania, czy zaskarżona działalność administracji publicznej – jak w tym przypadku decyzja administracyjna – podjęta została w zgodzie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś w razie uznania, że administracja dopuściła się w tym względzie istotnych uchybień, sąd administracyjny nie jest powołany do podjęcia określonej działalności za administrację publiczną, lecz doprowadza jedynie do jej wyeliminowania z obrotu prawnego (np. poprzez uchylenie), tak aby to administracja publiczna mogła podjąć tę działalność nijako od nowa, już nie dopuszczając się stwierdzonych uprzednio przez sąd uchybień (por. art. 153 P.p.s.a.). Wobec powyższego nie mogą odnieść zamierzonego skutku oczekiwania skarżących, aby to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wydał orzeczenie w przedmiocie bądź to ich zadłużenia wobec KRUS, bądź to zabezpieczenia tego zadłużenia hipoteką w księdze wieczystej gospodarstwa rolnego skarżących. W realiach rozpatrywanej sprawy tut. Sąd uprawniony jest wyłącznie do dokonania oceny, czy zaskarżona decyzja Prezesa KRUS z [...] listopada 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...] 2012 roku do [...] 2013 roku, oraz za [...] 2015 roku, wydana została zgodnie z jej materialnoprawną podstawą, a więc zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., po przeprowadzeniu przez Prezesa KRUS postępowania administracyjnego, w którym nie dopuszczono się takich naruszeń przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "K.p.a."), które to naruszenia mogłyby mieć istotny wpływ na zawarte w rzeczonej decyzji rozstrzygnięcie. Przeprowadzając ocenę w ostatnio nakreślonym zakresie tut. Sąd doszedł do wniosku, że Prezes KRUS przy wydaniu zaskarżonej decyzji dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, jak również art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzone w ten sposób uchybienia odnoszą się do dwóch zasadniczych kwestii. Po pierwsze, Prezes KRUS nie poczynił żadnych ustaleń odnośnie zakresu złożonego przez skarżących wniosku datowanego na dzień [...] lutego 2018 r., przyjmując, że wniosek ten odnosi się jedynie do należności za okres od [...] 2012 roku do [...] 2013 roku, oraz za [...] 2015 roku. Tymczasem pod koniec tego wniosku skarżący wprost zwrócili się o: "umorzenie wszelkich należności przedawnionych jak i innych objętych wpisem hipotecznym", wskazując we wstępie wniosku wprost na należności od [...] 1995 roku do [...] 1997 roku, które w ich ocenie uległy przedawnieniu. Pomimo, że Prezes KRUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się także do należności od [...] 1995 roku do [...] 1997 roku, uznając, że są to należności pozostałe do spłaty, które z uwagi na upływ czasu mogą być egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki, z niewiadomych już przyczyn nie objął tych należności wydanym w sprawie rozstrzygnięciem, nie rozpoznając tym samym problematyki dopuszczalności ich umorzenia, jak ubiegali się o to skarżący. Jednocześnie Prezes KRUS nie podjął żadnych czynności wyjaśniających, które zmierzałyby do sprecyzowania zakresu wniosku, a które wskazywałyby, że ostatnio podane należności jednak nie są nim objęte. Wyjaśnienie powyższych rozbieżności jest o tyle istotne, że jak stanowi art. 41b ust. 2 u.s.r. – który stosownie do stanowiska Prezesa KRUS miałby znaleźć zastosowanie względem należności za [...] 1995 roku do [...] 1997 roku – nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Gdyby zatem okazało się, że wniosek skarżących z [...] lutego 2018 r. odnosi się jednak do podanych ostatnio należności w pierwszej kolejności zajdzie potrzeba rozważenia problematyki ich przedawnienia, w tym dopuszczalności sięgnięcia po rozwiązanie z art. 41b ust. 2 u.s.r. Jak bowiem wskazał tut. Sąd w prawomocnym wyroku z 22 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Po 601/18, którym to stanowiskiem Prezes KRUS jest związany (art. 153, jak i art. 170 P.p.s.a.) – "wykładnia art. 41 ust. 2 u.s.r. (art. 41b ust. 2 u.s.r. – przyp. tut. Sądu) powinna zostać dokonana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (Dz. U. 2013.1313) zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. (...) Oczywistość niezgodności ww. przepisu z Konstytucją RP oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy zastosowania przez Sąd także przepisu art. 41b ust. 2 u.s.r. Przepis ten objęty jest bowiem takimi samymi zastrzeżeniami, co do jego konstytucyjności jak uregulowanie zawarte w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który brzmi analogicznie, jak obowiązujący do dnia 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Mając zatem na uwadze stanowisko przedstawione w cyt. powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy stwierdzić, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności biegnie na zasadach ogólnych. Zatem przepis art. 41b ust. 2 u.s.r. nie może stanowić podstawy prawnej do ustalenia, że nie uległy przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.". Na marginesie czynionych rozważań zaznaczyć trzeba, że przywołany wyrok tut. Sąd z 22 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Po 601/18, dotyczył decyzji Prezesa KRUS z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], o odmowie umorzenia skarżącym należności, które w części pokrywają się z należnościami objętymi aktualnie rozpatrywaną decyzją tego organu z [...] listopada 2018 r., nr [...]. Nie jest do końca jasne dlaczego Prezes KRUS równocześnie prowadzi odrębne postępowania administracyjne odnoszące się do tego samego przedmiotu, a nie wykazujące jakiś istotnych odrębności w okolicznościach ważnych na gruncie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., chociażby w kontekście sytuacji skarżących. Brak jest w tym względzie dostatecznych podstaw do uznania, że każdy, kolejno składany przez skarżących wniosek dotyczący tego samego problemu wszczyna nowe, odrębne postępowanie administracyjne, skoro jego złożenie następuje w toku trwającego już tym przedmiocie postępowania, niezakończonego przez organ jakimkolwiek rozstrzygnięciem. Zasada szybkości i prostoty postępowania z art. 12 K.p.a. przemawiałaby za tym, aby w takiej sytuacji kolejny "wniosek" uznać za stanowisko wspierające dotychczasową argumentację skarżących, z uwzględnieniem rzecz jasna ewentualnej zmiany w zakresie postępowania, co do należności, o których umorzenie skarżący wnoszą. Po drugie, Prezes KRUS nieprawidłowo czyni istotne dla sprawy ustalenia, faktyczne – zwłaszcza co do należności, które podlegać miałyby umorzeniu – na dzień złożenia wniosku, to jest na dzień [...] lutego 2018 r., zamiast na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W konsekwencji wątpliwości budzi to, czy zaległości, które objęte zostały skarżonym rozstrzygnięciem, a więc należności z tytułu składek za okres od [...] 2012 roku do [...] 2013 roku, oraz za [...] 2015 roku, na moment podjęcia tego rozstrzygnięcia nie wygasły czy to wskutek przedawnienia, czy to z uwagi na ich pokrycie w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, bądź poprzez dokonane potrącenie. Z jednej bowiem strony, Prezes KRUS rozważając kwestię upływu 5-letniego terminu przedawnienia z art. 41b ust. 1 u.s.r., czyni to na moment złożenia wniosku, uznając zresztą nieprawidłowo, że wniosek ten złożony został [...] lutego 2012 r., a nie [...] lutego 2018 r. Organ ten nie rozważył przy tym, czy w sprawie zaszły okoliczności, które miałyby mieć wpływ na bieg rzeczonego terminu przedawnienia. Z drugiej strony, Prezes KRUS podał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w wyniku dokonanych [...] czerwca 2018 r. potrąceń ze świadczeń emerytalno-rentowych: "zostały spłacone wszystkie figurujące na koncie zaległości, tj. za okres od 2012.[...] do 2013.[...]". Nie jest w tych okolicznościach jasne, czy na dzień rozstrzygnięcia przez Prezesa KRUS w przedmiocie umorzenia należności za okres od [...] 2012 roku do [...] 2013 roku, oraz za [...] 2015 roku, należności te faktycznie istniały, a więc czy którekolwiek z tych należności mogły stanowić przedmiot orzekania przez organ. Gdyby bowiem okazało się, że należności te wygasły, Prezes KRUS zobowiązany byłby do umorzenia postępowania (art. 105 § 1 K.p.a.), przy czym w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości powinien wówczas wyjaśnić z jakiej konkretnie przyczyny – przedawnienia, czy pokrycia należności – należności te przestały istnieć. Nie może natomiast zostać uwzględniony podniesiony przez skarżących zarzut, w którym skarżący powołali się na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa KRUS. Kwestia przewlekłego prowadzenia postępowania stanowi (po uprzednim wyczerpaniu środków zaskarżenia przed samym organem art. 37 K.p.a.) przedmiot oceny sądu administracyjnego w ramach odrębnego środka zaskarżenia – skargi na przewlekłość postępowania (art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a.) – będąc wówczas podstawą do wydania przez sąd orzeczenia ujętego w regulacjach art. 149 P.p.s.a. Z tej drogi zakwestionowania prowadzonego przez Prezesa KRUS postępowania skarżący jednak nie skorzystali. Brak jest natomiast dostatecznych podstaw do uznania, aby ewentualna przewlekłość mogła mieć równocześnie istotne znaczenie dla uwzględnienie obecnie skierowanej do tut. Sądu skargi na wydaną już przez ten organ decyzję z [...] listopada 2018 r. Mając powyższe na uwadze w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku.