III SA/Lu 132/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Sędziowie WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) WSA Iwona Tchórzewska Protokolant referent Marcin Ścibor po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Inne z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku R. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że: - w dniu [...] listopada 2017 r. strona wystąpiła z wnioskiem o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek; - w związku z tym, że przed sądem toczyło się postępowanie w sprawie złożonego odwołania od decyzji z dnia [...] listopada 2016 r. określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek, Oddział ZUS w B. zawiesił postępowanie; - Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 11 września 2018 r. oddalił odwołanie od powyższej decyzji; - w dniu [...] września 2018 r. złożono kolejny wniosek o umorzenie należności; - w obu wnioskach strona opisywała swoją trudną sytuację materialną, podkreślając, że utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o pow. 5,96 ha fizycznego (1,41 ha przeliczeniowego), że statystyczny dochód z takiego areału wynosi [...] zł rocznie ([...] zł miesięcznie), że poza tym dochodem z gospodarstwa, nie posiada innych dochodów, że z uwagi na spłatę zadłużenia wobec Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie jest w stanie uregulować zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; - ZUS Oddział w B. Inspektorat w C., po przeprowadzeniu analizy zebranych dokumentów, decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ :bezspornie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust.2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, strona nie wykazała, że względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić należności, bez zagrożenia możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; - w dniu [...] grudnia 2018 r. złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy; - wniosek powyższy nie mógł być uwzględniony bowiem strona mogła skorzystać z umorzenia należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (Dz.U. z 2012 r., poz.1551); - strona nie wywiązała się z warunków wynikających z decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. o warunkach umorzenia na podstawie ww. ustawy abolicyjnej (nie opłaciła w wyznaczonym terminie należności niepodlegających umorzeniu i ZUS Oddział w B. decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. odmówił umorzenia należności na podstawie tejże ustawy); - według oceny ZUS Oddział w B. , wynikającej z analizy sytuacji rodzinnej i materialnej, rodzaju i okresu wysokości należności oraz przyczyn jej powstania na podstawie wszystkich pozyskanych w toku postępowania dokumentów (wskazującej m.in., że skarżący nie pracuje i nie pobiera świadczeń z ubezpieczenia społecznego, prowadzi gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje dochód w kwocie [...] zł miesięcznie, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy, jest kawalerem, który prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i z tego tytułu ponosi wydatki :z tytułu opłat eksploatacyjnych - [...] zł, związane z leczeniem – [...] zł, posiada zobowiązania: z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł, spłacane w kwocie [...] zł miesięcznie; jest zadłużony w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i nie spłaca tego długu, posiada nieruchomości, w 3/4 części dom o pow. 80 m2 położony w miejscowości S., ma gospodarstwo rolne o pow. 5,96 ha położone w tej miejscowości, uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C., jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku) brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W skardze do WSA w Lublinie R. S. zarzucił, że decyzja ZUS z dnia [...] lutego 2019 r. jest krzywdząca, że statystyczny dochód z gospodarstwa rolnego nie pokrywa się rzeczywistym dochodem, że ubiega się o kredyt z przeznaczeniem na częściową spłatę należności wobec KRUS, że nie może znaleźć (pracy z uwagi na swój wiek - 63 lata i chorobę kręgosłupa) i w tych warunkach uregulować zadłużenia wobec ZUS zwiększającego się comiesięczne o koszty egzekucyjne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.") polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tych działań. Znajduje to odzwierciedlenie w przepisie art. 145 p.p.s.a., który stanowi między innymi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/-c/ p.p.s.a. oraz w art. 134 § 1 p.p.s.a. określającym, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Przechodząc do szczegółowych rozważań dotyczących spornej kwestii odmowy umorzenia należności wobec ZUS (o czym organ rozstrzygnął w zaskarżonej decyzji) trzeba stwierdzić, że skarga jest usprawiedliwiona z następujących względów. Skontrolowaną decyzję wydano przedwcześnie z naruszeniem przepisów proceduralnych, bez zbadania realnych możliwości płatniczych skarżącego i bez wyjaśnienia możliwości umorzenia części zadłużenia obciążającego skarżącego. Organ odmawia bowiem umorzenia całej należności w łącznej kwocie [...] zł (z tytułu składek za okres od lipca 2006 r. do września 2016 r. i odsetek naliczonych na dzień [...] września 2018 r.) z argumentacją sprowadzającą się w istocie do stwierdzenia (opartego o zbiorcze zestawienie źródeł dochodów skarżącego szacowanych na kwotę [...] zł – rocznie i [...] zł – miesięcznie), że nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako "u.s.u.s."), ponieważ skarżący posiada majątek, na którym dokonano zabezpieczenia hipotecznego (hipoteka na kwotę [...] zł) i nie umorzono prowadzonych czynności egzekucyjnych oraz brak jest podstaw do zastosowania regulacji prawnej z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w powiązaniu z rozporządzeniem wykonawczym Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Nie budzi większych wątpliwości w świetle art. 28 ust. 1 u.s.u.s., że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Kwestia fakultatywnego umorzenia części zadłużenia (łącznie - [...] zł) umknęła uwadze orzekającego organu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło analizy tego zagadnienia i to niesłusznie chociażby z uwagi na znaczną wysokość długu (z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz należnych odsetek) w porównaniu do możliwości płatniczych skarżącego i zgromadzonego przez niego majątku (głównie nieruchomości), który aktualnie nie pozwala na jednorazowe uregulowanie należności wobec ZUS, biorąc pod uwagę dodatkowo zadłużenie skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie rolnicze, wynoszące według organu [...] zł (według skarżącego - [...], które jak wynika z treści skargi ma być pokryte z kredytu). Zdaniem Sądu, powyższe świadczy o wadliwości skontrolowanej decyzji, która nie odnosi się, a powinna w realiach niniejszej sprawy, do instytucji częściowego umorzenia długu w ramach tzw. uznania administracyjnego (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.,). Poza tym wątpliwości rodzi ocena rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego w aspekcie przyjętego przez organ ustalenia co do uzyskiwanych dochodów. W trakcie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie skarżący potwierdził fakt uzyskiwania od ARiMR dopłat do gruntów w wysokości [...] zł rocznie. Nie zgodził się natomiast z ustaleniami organu w kwestii realnych dochodów z tytułu prowadzenia działalności rolniczej (i statystycznej dochodowości gospodarstwa rolnego – wynoszącej według organu [...] zł rocznie) i stwierdził m.in., że zajmuje się uprawą zbóż na powierzchni 1,5 ha, pozostała cześć gruntów rolnych to łąki, zaś dochód ze sprzedaży zboża wyniósł [...] zł za ubiegły rok. Okoliczności te prowadzą do wniosku, że doszło do naruszenia przez organ przepisów proceduralnych (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) skutkującym niedokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. W rezultacie dyskusyjnym był zarówno miesięczny dochód w kwocie [...] zł jak i wysokość nadwyżki finansowej pozostającej do dyspozycji skarżącego, wolnej kwoty – [...] zł wyliczonej jako różnica między dochodami i wydatkami ([...] zł) na utrzymanie skarżącego. Rzeczą organu, a nie Sądu, było udowodnić i ocenić zdolność skarżącego do bieżącego regulowania zobowiązań powstałych z różnych tytułów. Z tego powodu analiza możliwości płatniczych wnioskodawcy (k. 55 akt adm.) i raport na temat dochodu dyspozycyjnego (k.56 akt adm.) - w wysokości [...] zł musi być przy ponownym rozpoznawaniu sprawy jeszcze raz zweryfikowana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższą argumentację na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za usprawiedliwioną i dlatego na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. wyeliminował zaskarżoną decyzję z obrotu prawnego.