II SA/Bk 294/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi D. Ł. – S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczących przyznania pomocy finansowych oddala skargę Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Skarżący D. Ł.-S., podający się za osobę noszącą nazwisko C., wnioskiem z 22 stycznia 2018r. zwrócił się Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. o uchylenie w całości w trybie art. 154 lub 155 K.p.a. dwóch decyzji o numerach [...] i [...] z [...] października 2001r., jednej przyznającej skarżącemu jednorazową pomoc finansową na usamodzielnienie w kwocie 4 719 złotych (decyzja nr [...]), drugiej przyznającej skarżącemu pomoc rzeczową wartości 2 495 złotych (decyzja nr [...]). Prośbę motywował tym, że z uwagi na chorobę psychiczną i uzależnienie od narkotyków nie wykorzystał przyznanej pomocy w sposób właściwy lecz niepoczytalnie ją roztrwonił. Wskazywał, że mimo, że decyzje zostały wydane prawidłowo, winny podlegać uchyleniu albowiem do wywiadu środowiskowego poprzedzającego wydanie obu decyzji, podał nieprawdę, jakoby był osobą zdrową. Tymczasem był osobą chorą psychicznie, która z powodu choroby wykorzystała przyznaną pomoc niezgodnie z przeznaczeniem. Skarżący wniósł jednocześnie o przyznanie mu odszkodowania "w ramach sprawiedliwości". Początkowo organ I instancji, z powołaniem się art. 61 "a" § 1 K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącego z powodu powagi rzeczy osądzonej ("res iudicata"). Postanowienie organu I instancji wydane [...] lutego 2018r. zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z [...] marca 2018r. W uzasadnieniach postanowień organy obu instancji wskazały, że postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji z [...] października 2001r. u numerach [...] i [...] było już przeprowadzone z wniosku skarżącego z 3 marca 2005r. i zakończyło się ostateczną decyzją organu I instancji z [...] września 2005r. (nr [...]) odmawiającą uchylenia decyzji. Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o uchylenie postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z [...] czerwca 2018r. wydanym pod sygn. [...], orzekł o uchyleniu postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] marca 2018r. oraz poprzedzającego go postanowienia Starosty B. z [...] lutego 2018r. odmawiających wszczęcia postępowania w sprawie. Sąd stwierdził, że decyzja z [...] września 2005r. odmawiająca uchylenia decyzji z 2001r. przyznających skarżącemu pomoc finansową i rzeczową, została wydana w trybie art. 155 K.p.a., podczas, gdy skarżący we wniosku z 22 stycznia 2018r. wniósł o uchylenie decyzji z 2001r. nie tylko w trybie art. 155 K.p.a., ale i w oparciu o art. 154 K.p.a. Wskazane w nowym wniosku przepisy przewidują dwa odrębne tryby weryfikacji decyzji w zależności od tego, czy chodzi o decyzję, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa (art. 154 K.p.a. ), czy też o decyzję, na mocy której strona nabyła prawo (art. 155 K.p.a.). W związku z tym, że w podstawie prawnej wniosku z 22 stycznia 2018r. skarżący zażądał wszczęcia postępowania w obu trybach, obowiązkiem organu było wezwanie strony do sprecyzowania, w oparciu o który przepis (czy art. 154 K.p.a., czy art. 155 K.p.a.) obecnie żąda uchylenia decyzji z 2001r. Sąd wskazał również, że organ nie wyjaśnił, czy i dlaczego tryb z art. 154 K.p.a. nie mógł być w sprawie zastosowany. W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ I instancji, pismami z 21 września 2018r. oraz 19 października 2018r. wezwał skarżącego do wyjaśnienia, w jakim trybie żąda wszczęcia postępowania nadzwyczajnego. Pismem z 23 października 2018r. skarżący podał, że oczekuje uchylenia decyzji z 2001r. w trybie art. 154 K.p.a. Decyzją z [...] stycznia 2019r. działający z upoważnienia Starosty B. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. z powołaniem się na art. 154 K.p.a. orzekł o odmowie uchylenia decyzji ostatecznych z [...] października 2001r. o numerach [...] i [...]. W uzasadnieniu decyzji, organ przytoczył brzmienie art. 154 K.p.a. i stwierdził, że z treści przepisu wynikają trzy przesłanki, których łączne spełnienie może skutkować zmianą bądź uchyleniem decyzji ostatecznej: - po pierwsze, musi istnieć decyzja ostateczna tj. taka, od której nie służy stronie odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy; -po drugie, na mocy decyzji ostatecznej, żadna ze stron nie nabyła prawa, a więc musi to być decyzja, która nie kreuje prawa nabytego dla strony postępowania; -po trzecie, za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej, muszą przemawiać interes społeczny lub słuszny interes strony. W sprawie niniejszej, zdaniem organu I instancji, nie została spełniona druga przesłanka wynikająca z art. 154 K.p.a. albowiem na mocy obydwu decyzji z 2001r. skarżący nabył prawo do świadczeń. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że decyzje z 2001r. przyznające świadczenia mają charakter decyzji związanych (ich wydanie nastąpiło po spełnieniu przesłanek określonych przepisami prawa), co stanowi dodatkową okoliczność przemawiającą za brakiem podstaw do ich uchylenia. Organ podkreślił także, że tryb wzruszenia decyzji z art. 154 K.p.a. nie jest ponownym merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej oraz zauważył, że uchylenia lub zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 K.p.a. może mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych do jej uchylenia lub zmiany w trybie wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji wyrażając jednym zdaniem niezadowolenie z treści decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpoznaniu powyższego odwołania, decyzją z [...] marca 2019r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Kolegium w uzasadnieniu decyzji odwoławczej podkreśliło, że w ponownie prowadzonym postępowaniu doszło do jednoznacznego sprecyzowania przez stronę podstawy prawnej żądania uchylenia decyzji ostatecznych z 2001r. Wskazany przez stronę tryb postępowania wiąże organy. Kolegium odwołało się do treści wskazanej przez skarżącego podstawy prawnej żądania uchylenia decyzji z 2001r. podkreślając wynikające z art. 154 K.p.a. trzy przesłanki uchylenia decyzji ostatecznej w trybie stosowania przepisu oraz akcentując konieczność ich łącznego spełnienia. Kolegium stwierdziło, że niezaistnienie którejkolwiek z przesłanek art. 154 K.p.a. skutkuje niemożnością zmiany lub uchylenia decyzji. Kolegium dodało, że użycie w art. 154 K.p.a. słowa "może" nie oznacza uznaniowości organu w ocenie wystąpienia przesłanek, a jedynie możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, który to wybór ma miejsce na ostatnim etapie procesu stosowania prawa. Kolegium omówiło pojęcie "nabycia prawa" przez stronę postępowania stwierdzając, że jest nim każde rozstrzygniecie, które ma znamiona rozstrzygnięcia merytorycznego i kształtuje sytuację prawną strony. Kolegium nawiązując do stanowiska WSA we Wrocławiu, wyrażonego w wyroku z 17 kwietnia 2018r. sygn. IV SA/Wr 831/1, stwierdziło, że do decyzji ostatecznych, o których mowa w art. 154 § 1 K.p.a., nie będą należały decyzje przyznające uprawnienia lub nakładające na stronę obowiązki, ponieważ są one rozstrzygnięciami, na podstawie których ich adresaci nabywają prawo. Kolegium w konkluzji stwierdziło, że skoro decyzjami z 2001r. zostały przyznane skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej należy te decyzje traktować jako decyzje, na mocy których ich adresat nabył prawo, a w konsekwencji, te decyzje nie mogą być uchylone lub zmienione w trybie art. 154 K.p.a. Skarżący D. Ł.-S. wniósł skargę na powyższą decyzję ostateczną. Wyraził stanowisko, że decyzje z 2001r. były wadliwe i jako takie nie mogą być traktowane jako słusznie orzekające o nabyciu przez skarżącego prawa. Profesjonalne zarzuty skargi sprecyzowane zostały w piśmie procesowym z 28 maja 2019r. sporządzonym przez ustanowionego z urzędu skarżącemu pełnomocnika w osobie radcy prawnego (k. 14-15 akt sądowych). Pełnomocnik skarżącego zarzucił decyzji naruszenie: - art. 7 w zw. z art. 77 oraz 107 ust. 3 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego; - art. 8, 9 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania uczestników do organów administracji, brakiem informowania stron o ich prawach i obowiązkach a w konsekwencji wprowadzeniem skarżącego w błąd co do jego żądania; - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji; - art. 154 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie; -art. 155 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie, skutkujące odmową uchylania decyzji z 2001r.; - art. 170 Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi poprzez niewykonanie zaleceń wyroku WSA w Białymstoku z [...] czerwca 2018r. sygn. [...]. Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu jako niezasadna. Na wstępie sąd stwierdza, że w postępowaniu sądowym doszło do właściwego oznaczenia strony skarżącej, która w skardze podała się za osobę noszącą nazwisko "Ch.". Z dopuszczonego bowiem przez sąd na rozprawie dowodu z innych akt sądowych ze skargi skarżącego, zarejestrowanych pod sygnaturą [...], wynika bowiem, że w aktach stanu cywilnego prowadzonych przez Urząd Stanu Cywilnego w G., skarżący figuruje jako "D. Ł.- S.". Również z okazanego przez skarżącego na rozprawie dowodu osobistego o numerze [...], wynika, że skarżący nosi nazwisko "Ł.- S." mimo, że posługuje się nazwiskiem "Ch.". Sprostowanie oznaczenia strony skarżącej było konieczne. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu a zarzuty, sprecyzowane przez pełnomocnika skarżącego, nie podważają jej legalności. Przede wszystkim skład orzekający nie podziela zarzutu wprowadzenia skarżącego w błąd pismem wzywającym do sprecyzowania podstawy prawnej żądania uchylenia decyzji ostatecznych z 2001r. Wczytanie się w treść odpowiedzi skarżącego na to wezwanie, wyrażonej w piśmie strony z 23 października 2018r. jednoznacznie bowiem wskazuje, że skarżący w sposób świadomy podał, że to art. 154 K.p.a. jest podstawą prawną żądania uchylenia decyzji z 2001r. Skarżący w piśmie podał, że wskazanie tej podstawy prawnej skonsultował z prawnikiem z punktu darmowych porad prawnych. Dodatkowo dołączył wydruk literatury prawniczej ( str. 14 akt administracyjnych oraz załączniki ). Organ był związany żądaniem skarżącego. Dlatego też zarzuty, wymienione w piśmie pełnomocnika skarżącego, a dotyczące naruszenia przepisów postępowania, nie są zasadne. Nadto, Sąd zwraca uwagę na treść art. 145 par. 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( dz. U z 2018 r., poz.1302, zwanej : p.p.s.a ), który stanowi, że sąd uchyla decyzję z przyczyn proceduralnych, jeśli naruszenie procedury mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tej istotności nie wykazano, jak też nie dostrzegł jej Sąd, działając z urzędu. Organy wykonały zalecenia sądu, wskazane w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. [...], ponieważ wezwały skarżącego do sprecyzowania podstawy prawnej żądania. Skrupulatność działania samego skarżącego ( skorzystania z porady prawnej ) zniwelowała niejako brak, ze strony organu I instancji, szerszego poinformowania strony o prawnych różnicach stosowania art. 154 i 155 K.p.a. Zdaniem Sądu, stwierdzenie niezaistnienia, przez organy, przesłanek z art. 154 K.p.a. było prawidłowe. W trybie art. 154 K.p.a. może być uchylona decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron " nie nabyła prawa". Tymczasem nie jest sporna okoliczność, że decyzjami z 2001 r. przyznana została skarżącemu pomoc finansowa, którą ( jak twierdzi ) odebrał i spożytkował. Nie ulega wątpliwości, że skarżący nabył uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej. Ten element był wystarczający do wydania negatywnej decyzji. Sąd zwraca dodatkowo uwagę na przesłankę " interesu społecznego lub słusznego interesu strony", od spełnienia którego również jest uzależnione wydanie decyzji uchylającej decyzję ostateczną. W niniejszej sprawie, uchylenie decyzji z 2001 roku doprowadziłoby do konieczności zwrotu, przez skarżącego, kwoty ponad 7000 złotych, co poddaje w wątpliwość, istnienie słusznego interesu strony. To raczej organ miałby interes społeczny w uchyleniu decyzji z 2001 roku. Trudno byłoby dopatrzeć się słusznego interesu strony nie tyko na gruncie zastosowania art.154, ale też art. 155 K. p. a. W ocenie Sądu, zmierzając do uchylenia ostatecznych decyzji z 2001 roku, skarżący działa na własną niekorzyść. Mając na względzie powyższe, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.