II OSK 2725/19

Dnia 2 października 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 2 października 2019 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. O.-B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 221/19 o odrzuceniu skargi R. O.-B. na czynność materialno-techniczną Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. w przedmiocie wpisu w ewidencji wojskowej dotyczącego zwolnienia z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 221/19 odrzucił skargę R. O.-B. na czynność materialno-techniczną Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. w przedmiocie "zawiadomienia o reklamowaniu z urzędu". W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z dnia 8 lutego 2019 r. R. O.-B. wniósł do WSA w Poznaniu skargę na czynność materialno-techniczną Wojskowego Komendanta Uzupełnień (WKU) w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. polegającą na wpisaniu/zamieszczeniu w ewidencji wojskowej prowadzonej przez WKU w [...] zwolnienia z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Organowi zarzucono naruszenie przepisów: - art. 116 ust. 4 pkt 1c i ust. 7 w zw. z art. 116 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1459 ze zm., Upoo) w zw. z § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie reklamowania od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (Dz. U. z 2004 r. Nr 210, poz. 2136 z późn. zm., "rozp. RM z 2004"), polegające na błędnym przyjęciu, że skarżący zajmuje stanowisko Sekretarza Gminy [...] i zwolnieniu skarżącego z obowiązku pełnienia służby wojskowej, pomimo że organ ten nie dysponował wystarczającymi informacjami do prawidłowego określenia zajmowanego przez niego stanowiska pracy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; - art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., w szczególności poprzez zaniechanie oceny zgodności z przepisami faktycznego i formalnego zajmowania przez skarżącego stanowiska referenta prawnego Urzędu Miasta i Gminy [...]. Skarżący wskazał, że 15 grudnia 2014 r. pracodawca skarżącego - Urząd Miasta i Gminy w [...] rozwiązał z zachowaniem okresu wypowiedzenia z nim umowę o pracę na stanowisku sekretarza gminy. Umowa rozwiązała się w dniu 31 marca 2015 r. Sąd Okręgowy w [...] w wyroku z dnia [...] października 2018 r., sygn. [...], oddalił apelację pracodawcy skarżącego - Urzędu Miasta i Gminy w [...] od wyroku Sądu Rejonowego w [...] o sygn. akt. [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. w którym sąd ten przywrócił skarżącego do pracy na poprzednich warunkach na stanowisko sekretarza gminy i koordynatora ds. kontroli zarządczej. Skarżący w dniu 22 października 2018 r. stawił się w pracy, jednak pracodawca oddelegował go do innej pracy. Skarżącemu powierzono stanowisko referenta prawnego w Biurze Radców Prawnych Urzędu Miasta i Gminy [...], w okresie od 22 października 2018 r. do 29 marca 2019 r. W rezultacie z woli pracodawcy pracownika nie dopuszczono do stanowiska sekretarza gminy, i w dacie zawiadomienia o reklamowaniu z urzędu, nie zajmuje on żadnego stanowiska przewidzianego w zał. Nr 1 do rozporządzenia RM z 2004. W odpowiedzi na skargę organ uznał ją za bezzasadną. Wskazano, że podstawą reklamowania z urzędu jest pisemne zawiadomienie (imienny wykaz osób) przekazane przez uprawniony podmiot (art. 116 ust. 5 Upoo) WKU właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania bez dodatkowego dokumentowania i nie prowadzi się w takiej sprawie postępowania administracyjnego. Ustawodawca jednoznacznie określił, że w przypadku reklamowania jest to czynność materialno-techniczna polegająca na wpisaniu lub zamieszczeniu w ewidencji wojskowej faktu reklamowania (art. 116 ust. 7 w/w ustawy). Wskazując na powyższe sąd pierwszej instancji opisanym na wstępie postanowieniem skargę odrzucił, stwierdzając że wskazany w niej przedmiot nie należy do właściwości sądu administracyjnego, albowiem nie mieści się on w żadnej z wyróżnionych w przywołanym art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - Ppsa) kategorii form działania administracji publicznej podlegającej kontroli sądowej. Zdaniem tegoż sądu czynność podjęta przez organ poprzez wpis do ewidencji wojskowej nie kształtuje uprawnień lub obowiązków strony. Czynność taka jest jedynie odzwierciedleniem sytuacji faktycznej - zatrudnienia skarżącego na stanowisku sekretarza gminy, co automatycznie powoduje, że stanowisko to podlega reklamacji z urzędu. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł R. O.-B., zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 58 § 1 pkt 1 Ppsa poprzez odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej z powodu błędnego przyjęcia, że czynność materialno-techniczna podlegającą wpisowi/zamieszczeniu w ewidencji wojskowej dokonanej przez WKU w [...] w dniu [...] grudnia 2018 r. w przedmiocie zwolnienia skarżącego z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny tj. z obowiązku wynikającego z przepisów art. 85 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 1, art. 100 ust. 1 i 2 pkt 1, oraz art. 101 ust. 2 pkt 1 Upoorp, o której to czynności skarżący dowiedział się w dniu 8 stycznia 2019 r. przy potwierdzeniu własnoręcznym podpisem faktu uzyskania informacji o zwolnieniu go na odesłanym przez wojskowego komendanta uzupełnień egzemplarzu zawiadomienia - zgodnie z § 11 ust. 2 rozp. RM z 2004, a przez to także naruszenie art. 1 Ppsa w zw. z art. 184 Konstytucji RP, wobec odmowy skontrolowania przez sąd legalności zaskarżonej czynności materialno-technicznej, będącej czynnością ze sfery działalności administracji publicznej; sicut effectus zaskarżona czynność podjęta została w sprawie indywidualnej, skierowana jest do skarżącego, dotyczy zwolnienia go z obowiązku - jako żołnierza Narodowych Sił Zbrojnych na przydziale kryzysowym -odbywania rotacyjnych ćwiczeń wojskowych i otrzymywania z tego tytułu uposażenia (art. 63 ww. ustawy), zaś sam obowiązek, którego czynność dotyczy, jest określony również w przepisie art. 101 ust. 2 pkt 1 Upoo. b) art. 141 § 4 zd. pierwsze w zw. z art. 166 Ppsa poprzez wadliwe uzasadnienie wydanego postanowienia, polegające na nieodniesieniu się do wpływu norm Upoorp (art. 116 ust. 2, 4c, 5 i 7) i rozp. RM z 2004 (§ 5 pkt 1 i § 11 ust. 1 i 2) na charakter prawny zaskarżonej czynności, kształtującej sferę ustawowych obowiązków skarżącego; tu w szczególności brak rozróżnienia podnoszonego w dorobku jurysprudencji podziału na wewnętrzne i zewnętrzne czynności materialno-techniczne, gdzie w przypadku tych ostatnich administracja wkracza w sposób władczy w sferę praw i obowiązków obywateli; a zatem czynności te poprzez fakty wywołują określone skutki prawne (et sic factum est - art. 99a ust. 11 pkt 12 ww. ustawy przez powołanie się wyłącznie na dokonane reklamowanie jako faktu prawnego nie podlegającego sądowej weryfikacji). 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 116 ust. 2, 4c, 5 i 7 w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE. C. z 2010 r. Nr 83 s. 389) poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zwolnienie przez organ administracyjny skarżącego z ustawowego obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej, nie następuje w formie czynności wyróżnionej w art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa. Mając powyższe na względzie, skarżący kasacyjnie wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie, stosownie do art. 176 § 2 Ppsa składa oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Zdaniem skarżącego kasacyjnie czynność właściwego organu administracji publicznej zwalniająca z tego obowiązku z uwagi także na jego fundamentalny charakter niewątpliwie nie może być i nie jest wyłączona z możliwości poddanie jej legalności kontroli sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 Ppsa, sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, które okazały się nieusprawiedliwione. Kwestią kluczową w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie czy zaskarżona czynność materialno-techniczna WKU w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. w sprawie zawiadomienia o reklamowaniu z urzędu, podlega kognicji sądów administracyjnych. Wskazać należy, że art. 58 § 1 Ppsa określa przyczyny odrzucenia skargi. W pkt 1 tego przepisu przyjęto, że odrzucenie skargi następuje, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Odrzucenie z tego powodu ma miejsce w szczególności wówczas, gdy dotyczy aktu lub czynności nie objętych zakresem właściwości sądu administracyjnego (art. 3 § 2 i 3 oraz art. 4 Ppsa) albo została wniesiona w sprawie wyłączonej z zakresu właściwości tego sądu (art. 5 tej ustawy). Podstawowym kryterium, które określa i statuuje kognicję sądów administracyjnych do kontroli rozstrzygnięć administracyjnych jest rodzaj i charakter prawnej formy działania administracji publicznej, wyznaczony przez art. 3 § 2 Ppsa. Przepis ten enumeratywnie wymienia akty, jak i czynności z zakresu administracji publicznej, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1 – 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - a wbrew przyjętemu stanowisku sądu pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu - wpis do ewidencji wojskowej faktu reklamowania stanowi czynność materialno-techniczną, która mieszcząc się w katalogu, o którym stanowi przepis art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa, podlega kontroli sądu administracyjnego. Strona może zatem skorzystać ze skargi do sądu administracyjnego, kwestionując czynność na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego czynność polegająca na wpisie do ewidencji zwolnienia z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny jest czynnością z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa, albowiem dotyczy obowiązków wynikających z przepisów prawa, ponieważ w sposób władczy kształtuje sferę prawną oznaczonej osoby, dotyczy jej uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa. Jest to bowiem obowiązek, który wynika wprost z art. 85 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym obowiązkiem obywatela jest obrona Ojczyzny, jak i z art. 1 i art. 100 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Z tych przyczyn czynność ta podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. W takiej sytuacji uznać należy, że wskazany w skardze przedmiot należy do właściwości sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa. Z tych przyczyn odrzucenie skargi w oparciu o art. 58 § 1 pkt 1 Ppsa należało uznać za co najmniej za przedwczesne. Zatem zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 Ppsa okazał się zasadny. Niezrozumiałe było przy tym odnoszenie się przez sąd pierwszej instancji do pozostałych, niezwiązanych z kwestią dopuszczalności skargi, zagadnień podniesionych w skardze, w sytuacji, w której przecież nie doszło do merytorycznego rozpoznania skargi przez ten sąd. Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądza wyniku sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, jeśli WSA w Poznaniu nie dostrzeże innych naruszeń uzasadniających odrzucenie skargi, będzie zobligowany rozpoznać sprawę merytorycznie. Przy tym zwróci uwagę, że czynność ta została dokonana w dniu [...] grudnia 2018 r., a nie [...] grudnia 2018 r., na co wskazuje podpis i datownik WKU w [...]. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 Ppsa było przedwczesne i działając na podstawie art. 185 § 1 Ppsa, orzekł jak w sentencji.