III SA/Po 347/19

Dnia 01 sierpnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 sierpnia 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2019r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej, decyzją z dnia 26 lutego 2019 roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. B., od decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w P. z dnia 23 sierpnia 2017 roku, nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymierzeniu kary pieniężnej w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w poniższych okolicznościach. W toku czynności kontrolnych przeprowadzonych w punkcie gier na automatach, mieszczącym się w lokalu należącym do B. B. przy ul. [...] w G. nad P., funkcjonariusze Urzędu Celnego ujawnili trzy urządzenia do gier. Dwa urządzenia były włączone i gotowe do gry. Na urządzeniach widniały naklejki z napisem P..P..H..U.. "K." W. K., [...] [...], tel. [...], tel. kom. [...], NIP [...], Regon [...]. Funkcjonariusze przeprowadzili gry kontrolne na włączonych urządzeniach (HOT SLOT bez numeru oraz HOT SPOT bez numeru) i ustalili, że urządzenia oferują gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W trakcie kontroli zatrzymano umowę najmu kontrolowanego lokalu zawartą pomiędzy B. B. a F. F. Sp. z o.o. z O.. Ustalono także, że właścicielem automatów jest W. K.. Z kontroli sporządzono protokół oraz dokumentację techniczną. Materiały zgromadzone w toku kontroli zostały przekazane do Urzędu Celnego w K.. Do sprawy włączone zostały dowody z akt sprawy o sygn. akt II K [...] otrzymane z Sądu Rejonowego w O. oraz materiały z postępowania przygotowawczego o sygn. RKS [...] Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i analizie zgromadzonego materiału dowodowego Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w P. wymierzył B. B. karę pieniężną w kwocie 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Adresat decyzji skorzystał z prawa do odwołania. Zarzucił naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych i wskazał, że nie odpowiada za urządzanie gier na automatach. Podniósł, że ma wykształcenie zawodowe i nie wiedział, że zainstalowane automaty działają nielegalnie. Wyjaśnił, że jest tylko właścicielem lokalu i pracował na rzecz właściciela automatów – był jedynie pracownikiem gospodarczym. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala uznać B. B. za osobę urządzającą gry na automatach poza kasynem gry i zasadnie stał się adresatem decyzji wymierzającej karę pieniężną z tego tytułu. Powołując zebrany materiał dowodowy organ odwoławczy wskazał, że B. B. wynajął lokal stanowiący jego własność spółce F. F. pod działalność handlową. Jednocześnie na podstawie umowy zlecenia ze wskazaną Spółką wykonywał obsługę techniczno-gospodarczą lokalu, w którym znajdowały się automaty do gry. Właścicielem automatów jest W. K.. Mając na uwadze powołane ustalenia organ odwoławczy wyjaśnił, że "urządzający gry na automatach" to każdy podmiot, który aktywnie uczestniczy w procesie organizowania lub prowadzenia gier na automatach poza kasynem gry. Status podmiotu urządzającego gry na automatach ma nie tylko podmiot udostępniający swoje urządzenia, ale także podmiot umożliwiający grającym korzystanie z nich, nawet jeżeli stanowią one cudzą własność. Zdaniem organu zgromadzone dowody wskazują, że w praktyce tzw. obsługa techniczno-gospodarcza wykonywana przez odwołującego się polegała na wykonywaniu czynności obejmujących obsługę nielegalnego procederu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. B. B., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał uchylenia w całości skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji podnosząc zarzuty naruszenia: - art. 2 ust. 5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1a, art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ustawy o grach hazardowych poprzez ich zastosowanie tych przepisów w sytuacji, gdy nie istniały do tego przesłanki faktyczne i prawne, - art. 1 pkt 11 i art. 8 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE polegające na zastosowaniu w sprawie art. 14 ust.1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych w sytuacji, gdy jako przepisy techniczne w rozumieniu powołanej dyrektyw nie były one notyfikowane, - art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych poprzez błędną wykładnię i nałożenie kary pieniężnej na podmiot, który jedynie wynajął powierzchnie urządzającym gry, - art. 122, art. 125 §1 i art. 187 §1 ustawy – Ordynacja podatkowa poprzez dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o eksperyment urzędników celnych, którzy nie posiadają wiedzy specjalnej z dziedziny mechaniki, elektromechaniki oraz automatów do gier, w tym generatorów losowych oraz pseudolosowych, a co za tym idzie pominięcie dowodu z opinii biegłego, - art. 122 §1 w związku z art. 187 §1 Ordynacji podatkowej poprzez brak uwzględnienia sprzężenia normy sankcjonowanej wyrażonej w art. 14 ustawy o grach hazardowych oraz normy sankcjonującej wyrażonej w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy gach hazardowych, - art. 121 §1 ustawy – Ordynacja podatkowa poprzez przyjęcie najmniej korzystnej dla skarżącego wykładni pojęć "element losowości" oraz "charakter losowy", - art. 120 ustawy – Ordynacja podatkowa poprzez oparcie kwestionowanego rozstrzygnięcia na przepisach art. 89 w związku z art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, które w konsekwencji wyroku TSUE z dnia 19 lipca 2012 roku C-213/11 uznać należy za nieskuteczne w polskim systemie prawnym, - naruszenie art. 2, art. 7, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 61, art. 93 ust. 3 i art. 123 ust. 1 Konstytucji RP, - art. 260 ust. 1 TFUE poprzez brak wykonania wyroków TSUE. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do zarzutów dotyczących bezskuteczności art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 (w ocenie autora skargi przepis sankcjonujący) ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz.U. 2009, Nr 201, poz. 1540 ze zm.), który łącznie z art. 14 ust. 1 tej ustawy (w ocenie autora skargi przepis sankcjonowany) miałby stanowić przepis techniczny w rozumieniu Dyrektywy nr 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 roku ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U. UE.L.98.204.37 ze zm.), odwołać się należy do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 maja 2016 roku, sygn. akt II GPS 1/16. W uchwale tej przyjęto, że art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 Dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. Rozważając kwestie związane z "technicznym charakterem" art. 89 ust.1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie powiększonym uznał, że przepis ten nie kwalifikuje się do żadnej spośród grup przepisów technicznych, o których mowa w Dyrektywie 98/34/WE. Oceniając natomiast charakter relacji między przepisami art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, iż charakter funkcji realizowanej przez art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nadaje mu samoistny charakter w relacji do art. 14 ust. 1 tej ustawy. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko wyrażone w powołanej powyżej uchwale NSA, a dla rozpoznania skargi w niniejszej sprawie istotne jest to, iż w świetle tej uchwały nieuzasadnione są podniesione w skardze zarzuty wskazujące na techniczny charakter przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, a argumentacja o rzekomej ochronie prawnej skarżącego wynikającej z dyrektywy unijnej zbudowana została na błędnym założeniu o naruszeniu art. 11 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 Dyrektywy 98/34/WE. Organy administracji publicznej dokonały prawidłowej wykładni prawa materialnego, prawidłowo wyznaczyły zakres okoliczności faktycznych istotnych dla załatwienia sprawy, a ponadto bez naruszenia przepisów postępowania przyjęły ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy i prawidłowo zastosowały prawo materialne. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, została wydana w toku postępowania przeprowadzonego w sposób zgodny z przepisami procedury ustanowionej w ustawie - Ordynacja podatkowa. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonano w sprawie, nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 191 Ordynacji podatkowej. Ustalenia faktyczne zostały przyjęte z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego oraz poparte przekonującą argumentacją. Dowody zgromadzone w aktach sprawy potwierdzają, że gry urządzane na spornych automatach miały charakter losowy, gdyż ich wynik był nieprzewidywalny dla grającego. Sąd przyjmuje, że na gruncie okoliczności kontrolowanej sprawy rozstrzygnięcie zapadło po ustaleniu materialnoprawnie istotnych okoliczności faktycznych oraz na podstawie ustaleń zgodnych z prawdą materialną. Dla realizacji odpowiedzialności administracyjnej za popełnienie deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, istotna jest okoliczność, że w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych ustawodawca operuje pojęciem "urządzającego gry". Tego rodzaju zabieg służący identyfikacji sprawcy naruszenia prowadzi do wniosku, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry - i to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy o grach hazardowych nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, według którego wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Pojęcie "urządzanie gier" w języku polskim rozumiane jest jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). Według zaś Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (PWN, Warszawa 1981 r.) urządzić to m.in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie, itp. Z uwagi na powyższe przyjąć należy, że "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 tej ustawy to każdy podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje działania polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył (podejmował działania) w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności związane z procesem udostępniania automatów, w tym także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone używanie urządzenia do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Zdaniem Sądu, o takich zachowaniach, stanowiących urządzanie gier na automatach, można mówić w przypadku Skarżącego. Potwierdza to analiza dowodów zgromadzonych w aktach sprawy. Sąd w całości podziela ustalenia faktyczne i ocenę prawną działań skarżącego dokonaną przez organy celne. Organy trafnie przyjmują, że osobą, która współorganizowała i współprowadziła punkt gier na automatach przy ul. [...] w G. nad P. był skarżący B. B.. Z treści dowodu zgromadzony w aktach sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że B. B., na podstawie kilku czynności prawnych, doprowadził w rzeczywistości do utworzenia we własnym lokalu punkt gier na automatach poza kasynem gry. Ponadto skarżący faktycznie prowadził obsługę punkt gier na automatach poza kasynem gry. Dowody zgromadzone w aktach sprawy wskazują bowiem, że skarżący był w posiadaniu pilotów do zdalnego wyłączania i włączania automatów, otwierał i zamykał lokal, informował grających o tym jak obsługiwać automaty, a także pilnował, aby z automatów nie korzystały osoby niepełnoletnie. Argumentacja skargi nie koresponduje z treścią materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy administracyjnej. Skarżący był świadomy tego, że obsługuje automaty w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Wbrew treści umowy zawartej przez skarżącego z F. F. Sp. z o.o. w lokalu nie była prowadzona działalność handlowa, lecz punkt gier na automatach poza kasynem gry, który w rzeczywistości obsługiwał B. B.. W świetle całokształtu ustalonych w sprawie okoliczności organ administracji publicznej prawidłowo uznał, że skarżący był podmiotem urządzającym gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Sąd uznaje, że przy analizie pojęcia "urządzającego gry" za miarodajny należy przyjmować punkt widzenia przeciętnego gracza (korzystającego z automatu), dla którego udostępniającym automat i organizującym możliwość gry we własnym lokalu był niewątpliwie skarżący. Za relewantne prawnie należy uznawać okoliczności obiektywne, a nie subiektywne przekonanie skarżącego. Kara za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry jest formą odpowiedzialności prawnej za delikt administracyjny. Natomiast odpowiedzialność za taki delikt ma charakter obiektywny w tym sensie, że do egzoneracji tej odpowiedzialności nie prowadzi argumentacja wskazująca na wprowadzenie w błąd przez druga stronę cywilnoprawnej umowy i związany z tym brak świadomości administracyjnoprawnej nielegalności podejmowanych działań. Na gruncie odpowiedzialność za delikt administracyjny istotne jest bowiem tylko to czy skarżący faktycznie, obiektywnie, podejmował działania, które mają charakter urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza także, że sporne automaty są urządzeniami umożliwiającymi wygrane pieniężne/rzeczowe, a przebieg gier ma charakter losowy w tym znaczeniu, że uzyskiwane wyniki są nieprzewidywalne i niezależne od zręczności grającego. W konsekwencji uznać należy, że na gruncie kontrolowanej sprawy zaktualizowały się przesłanki określone art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych. Autor skargi nie powołuje żadnych rzeczowych argumentów wskazujących, że ocena charakteru gier oferowanych na spornych automatach jest błędna. Dowód z przeprowadzonych przez kontrolujących gier kontrolnych został pozyskany zgodnie z prawem. W sytuacji uzasadnionego podejrzenia organizowania gier na automacie znajdującym się w lokalu niespełniającym ustawowych warunków urządzania gier hazardowych, gdy organizujący taką grę nie legitymuje się stosowną koncesją lub zezwoleniem, uzasadnione jest badanie rodzaju urządzenia, jego funkcjonowania, a także ewentualnego wykorzystania do organizowania takich gier. Bezsporne okoliczności faktyczne wskazują, że funkcjonariusze celni w poddanym kontroli lokalu stwierdzili automaty do gier, które były włączone i gotowe do gry. Ta okoliczność w sposób wystarczający świadczy o zaistnieniu w sprawie uzasadnionego przypadku upoważniającego funkcjonariuszy celnych do przeprowadzenia czynności opisanych w art. 32 ust. 1 pkt. 13 ustawy o służbie celnej. Autor skargi nie powołał żadnych rzeczowych argumentów, które mogłyby wzbudzić wątpliwości, co do prawidłowości ustalenia, że gry oferowane na spornych automatach nie miały cech określonych w ustawie o grach hazardowych. Stosownie do przepisu art. 2 ust. 3 i 5 ustawy grach hazardowych grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości oraz gry na urządzeniach mechanicznych, elektronicznych lub elektrycznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że gry oferowane na zatrzymanych automatach charakteryzowały się wszystkimi wymaganymi prawem cechami warunkującymi stwierdzenie, że urządzenia oferowały gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Wynik gier oferowanych na zatrzymanych automatach nie zależał od umiejętności uczestnika gry, jego predyspozycji fizycznych lub intelektualnych. Po wniesieniu odpowiedniej opłaty i uruchomieniu mechanizmu, grający nie miał już żadnego wpływu na ustawienie się bębnów w odpowiedniej konfiguracji. Uruchomieniem automatu (gry) było odpłatne. Automaty wypłacały wygrane. W tym stanie rzeczy Sąd nie ujawnił żadnych okoliczności uzasadniających celowość weryfikacji wyników eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych. Sąd podziela stanowisko organów, że zatrzymane urządzenia umożliwiały prowadzenie gier na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Z powyższych względów organy trafnie zastosowały w sprawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Stosownie zaś do art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych karze pieniężnej podlega: urządzający gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia, bez dokonania zgłoszenia, lub bez wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry (pkt 1); urządzający gry na automatach poza kasynem gry (pkt 2); uczestnik w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia (pkt 3). Według postanowień art. 89 ust. 2 ustawy o grach hazardowych, wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa: w ust. 1 pkt 1 - wynosi 100% przychodu uzyskanego z urządzanej gry (pkt 1); w ust. 1 pkt 2 - wynosi 12.000 zł od każdego automatu (pkt 2); w ust. 1 pkt 3 - wynosi 100% uzyskanej wygranej (pkt 3). Zgodnie z art. 90 ustawy o grach hazardowych, kary pieniężne wymierza, w drodze decyzji, naczelnik urzędu celnego, na którego obszarze działania jest urządzana gra hazardowa (ust. 1). Karę pieniężną uiszcza się w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna (ust. 2). W myśl zaś art. 91 powołanej ustawy, do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa. W świetle powyższego uznać trzeba, że organ nie naruszyły przepisów prawa materialnego przez zastosowanie wobec skarżącego art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.