IV SA/Wr 200/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.) Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska Protokolant starszy asystent sędziego Anna Rudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale IV w dniu 2 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy na kontynuowanie nauki oddala skargę w całości. W dniu 21 grudnia 2018 r. E. P. złożył w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w K. wniosek o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki dla osoby usamodzielnianej, wskazując że kontynuuje naukę w A w K. Podał, że w pieczy zastępczej niezawodowej przebywa od 19 września 2006 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] września 2006 r. sygn. akt [...]. Do wniosku załączył m. in. indywidualny program usamodzielnienia oraz aktualizację programu usamodzielnienia z dnia 20 grudnia 2018 r. Przy piśmie z dnia 4 stycznia 2019 r. wniosek ten wraz z załącznikami został przekazany do rozpatrzenia Powiatowemu Centrum Pomocy Rodzinie w O. Starosta O. decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] wydanej na podstawie art. 140 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 141 ust. 1 pkt 1, art. 143 ust. 1, art. 145 ust. 1, ust. 3, ust. 4 oraz art. 151 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 998 ze zm.), dalej u.w.r., odmówił E. P. przyznania pomocy na kontynowanie nauki. Organ stwierdził, że indywidualny program usamodzielnienia, jego aktualizacja oraz wybór opiekuna usamodzielnienia nie były przesłane do PCPR w O. i tym samym nie zostały zaakceptowane przez Dyrektora PCPR w O. Organ nie posiadał zatem wiedzy o procesie usamodzielnienia wychowanka, a tym samym nie zabezpieczył środków pieniężnych dla wychowanka. Nie zostały zatem spełnione ustawowe przesłanki do przyznania pomocy na usamodzielnienie. W odwołaniu od decyzji wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 145 ust. 4 w związku z art. 145 ust. 8 u.w.r. i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanej pomocy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Wnioskodawca wyjaśnił, że indywidualny program usamodzielnienia został sporządzony i za pośrednictwem PCPR w K. wysłany w dniu 4 stycznia 2019 r. do siedziby organu pierwszej instancji. Odwołujący nie uzyskał żadnej informacji, że przesłany program nie został zatwierdzony. Ponadto przepisy ustawy należy interpretować z uwzględnieniem wykładni celowościowej, a nie tylko wykładni językowej. Celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Organ nie rozważył też, czy zachodzą szczególnie uzasadnione przesłanki przyznania pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO wyjaśniło, że wybór na opiekuna usamodzielnienia osoby tworzącej rodzinę zastępczą nie wymaga akceptacji Dyrektora PCPR. W sprawie istotne jest jednak, że Dyrektor PCPR w O. nie zatwierdził dotychczas indywidualnego programu usamodzielnienia wnioskodawcy. Dopiero zaś dysponowanie takim zatwierdzonym programem uprawnia osobę usamodzielnianą do złożenia wniosku o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki. Dlatego też wniosek złożony w sprawie jest co najmniej przedwczesny. Ponadto indywidualny program usamodzielnienia nie został opatrzony jakąkolwiek datą i brak jest na nim prezentaty, wskazującej datę jego przedłożenia. Treść odwołania wskazuje, że program ten został przedłożony dopiero z wnioskiem o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki i przesłany Dyrektorowi PCPR przy piśmie z dnia 4 stycznia 2019 r. Wnioskodawca nie posiada zatem zatwierdzonego indywidualnego programu usamodzielnienia, od którego uprzedniego posiadania uzależniona jest możliwość skutecznego złożenia wniosku o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki. Przed złożeniem skutecznego wniosku, strona powinna doprowadzić do zaakceptowania indywidualnego programu usamodzielnienia przez Dyrektora PCPR w O. Dopiero wówczas strona będzie mogła skutecznie złożyć wniosek o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki, który zostanie rozpatrzony po ustaleniu, że w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 145 ust. 1 u.w.r. i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący zarzucił, że organy orzekające w sprawie nie przeprowadziły wywiadu środowiskowego, mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej, osobistej i dochodowej skarżącego. W chwili obecnej skarżący pozostaje bez środków do życia i zamieszkuje u byłych opiekunów zastępczych. Brak środków finansowych uniemożliwia mu zamieszkanie w mieszkaniu chronionym treningowym. Strona wskazała, że indywidualny program usamodzielnienia został przedłożony jeszcze przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki, a organ odwoławczy nie podjął żadnych czynności zmierzających do ustalenia, czy w trakcie postępowania odwoławczego program został zatwierdzony. Zdaniem strony, w toku postępowania administracyjnego o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki może nastąpić zatwierdzenie indywidualnego programu usamodzielnienia. Skarżący wyjaśnił też, że złożył w PCPR indywidualny program usamodzielnienia i wniosek o przyznanie pomocy po terminie wskazanym w art. 145 ust. 4 u.w.r., ponieważ dopiero z pisma Urzędu Miejskiego w K. z dnia 20 grudnia 2018 r. dowiedział się, że przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej był zameldowany w T. A więc dopiero od 20 grudnia 2018 r. skarżący był świadomy, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku jest PCPR w O. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 27 czerwca 2019 r. skarżący wyjaśnił, że po ukończeniu A zamierza dalej się uczyć. Jego ojciec nie płaci alimentów zasądzonych na jego rzecz, a alimenty od matki nie są zasądzone. Nie pobiera świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga w rozpatrywanej sprawie nie jest zasadna. Przesłanki i zasady przyznawania pomocy dla osób usamodzielnianych zostały uregulowane w dziale IV ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 140 ust. 1 osobie opuszczającej, po osiągnięciu pełnoletności, m. in. rodzinę zastępczą, zwanej dalej "osobą usamodzielnianą", w przypadku gdy umieszczenie w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu przyznaje się pomoc na kontynuowanie nauki, usamodzielnienie, zagospodarowanie; udziela się pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, zatrudnienia oraz zapewnia się pomoc prawną i psychologiczną. Pomoc, o której mowa w art. 140 ust. 1, jest przyznawana lub udzielana na wniosek osoby usamodzielnianej (art. 143 ust. 1 u.w.r.), przy czym wniosek o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki i pomocy na usamodzielnienie osoba usamodzielniana składa w powiecie właściwym do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie za pośrednictwem kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego ze względu na miejsce pobytu osoby usamodzielnianej (art. 143 ust. 2 u.w.r.). Skoro obecnym miejscem pobytu skarżącego jest K., to skarżący zasadnie złożył wniosek o przyznanie pomocy w PCPR w K. Jednocześnie skarżący złożył oświadczenie z dnia 20 grudnia 2019 r., że jego miejscem zamieszkania przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej była T. (powiat O.). Stąd też wniosek o przyznanie pomocy wraz z załącznikami został przesłany w dniu 4 stycznia 2019 r. do PCPR w O. Zgodnie bowiem z art. 191 ust. 1 pkt 3 u.w.r. powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. Zatem wniosek o przyznanie pomocy składany jest w PCPR w jednym powiecie, a postępowanie zmierzające do przyznania pomocy prowadzone jest przez PCPR w innym powiecie. Co istotne w niniejszej sprawie, warunkiem przyznania pomocy na kontynuowanie nauki i na usamodzielnienie jest złożenie wniosku oraz posiadanie zatwierdzonego indywidualnego programu usamodzielnienia (art. 145 ust. 1 u.w.r.). Z art. 145 ust. 1 u.w.r. wynika, że pomoc na kontynuowanie nauki i na usamodzielnienie może zostać przyznana wyłącznie w razie spełnienia łącznie dwóch przesłanek: złożenia wniosku oraz posiadania w momencie złożenia wniosku zatwierdzonego indywidualnego programu usamodzielnienia. Dopiero dysponowanie zatwierdzonym indywidualnym programem usamodzielnienia uprawnia osobę usamodzielnianą do złożenia wniosku o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki i na usamodzielnienie. Należy również zauważyć, że stosownie do art. 145 ust. 9 u.w.r. pomoc na kontynuowanie nauki i na usamodzielnienie przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy. Uprzednie złożenie wniosku, przed uzyskaniem zatwierdzenia indywidualnego programu usamodzielnienia, nie może skutkować przyznaniem pomocy od dnia złożenia wniosku osobie, która w momencie złożenia wniosku nie realizuje procesu usamodzielnienia na podstawie zatwierdzonego indywidualnego programu. Przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wyznaczają kolejność czynności, które osoba usamodzielniana zobowiązana jest podjąć. Zgodnie z art. 145 ust. 2 u.w.r. osoba usamodzielniana co najmniej rok przed osiągnięciem przez nią pełnoletności wskazuje osobę, która podejmuje się pełnienia funkcji opiekuna usamodzielnienia oraz przedstawia pisemną zgodę tej osoby. Drugim etapem procesu usamodzielnienia jest opracowanie indywidualnego programu usamodzielnienia. Stosownie do art. 145 ust. 4 u.w.r. indywidualny program usamodzielnienia jest opracowywany przez osobę usamodzielnianą wspólnie z opiekunem usamodzielnienia co najmniej na miesiąc przed osiągnieciem przez osobę usamodzielnianą pełnoletności, a następnie jest zatwierdzany przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. Również zmiany w tym programie wymagają zatwierdzenia przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie (art. 145 ust. 6 u.w.r.). Zatwierdzenie tego programu jest formą wyrażenia zgody przez kierownika PCPR na zamieszczone w nim postanowienia i realizację programu przez osobę usamodzielnianą. Kierownik PCPR może więc również odmówić zatwierdzenia programu i zgłosić do przedłożonego programu uwagi i zastrzeżenia. Po wprowadzeniu przez osobę usamodzielnianą zmian w programie, które będą uwzględniały wskazania kierownika PCPR, kierownik ten dokona jego zatwierdzenia. Natomiast po zakończeniu realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia osoba usamodzielniana wraz z opiekunem usamodzielnienia i kierownikiem powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie, dokonują oceny końcowej procesu usamodzielnienia (art. 145 ust. 7 u.w.r.). Z powyższych uregulowań u.w.r. wynika, że proces usamodzielnienia rozpoczyna się w momencie zatwierdzenia przez kierownika PCPR indywidualnego programu usamodzielnienia i kończy w momencie dokonania oceny końcowej procesu usamodzielnienia. W okresie realizacji procesu usamodzielnienia na podstawie zatwierdzonego indywidualnego programu usamodzielnienia osobie usamodzielnianej przysługuje pomoc, m in. na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. Pomoc ta nie może więc zostać przyznana osobie nie posiadającej zatwierdzonego indywidualnego programu usamodzielnienia. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że skarżący wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki przedłożył indywidualny program usamodzielnienia i jego aktualizację, jednakże program i jego zmiana nie zostały uprzednio zatwierdzone przez kierownika PCPR w O. Nie posiadanie przez skarżącego zatwierdzonego przez kierownika PCPR programu w momencie złożenia wniosku o przyznanie pomocy skutkować musiało odmową przyznania pomocy na kontynuowanie nauki. Nieuzasadniony jest więc zarzut naruszenia przez organy art. 145 ust. 1 u.w.r.. Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez nieustalenie sytuacji osobistej i majątkowej strony, skoro skarżący w momencie złożenia wniosku i wydania decyzji odmownej nie był uprawniony do otrzymania pomocy na kontynuowanie nauki z uwagi na brak zatwierdzonego indywidualnego programu usamodzielnienia. Jak zasadnie wskazało SKO, przed złożeniem wniosku, strona powinna doprowadzić do zaakceptowania indywidualnego programu usamodzielnienia przez Dyrektora PCPR w O. Dopiero wówczas strona będzie mogła złożyć wniosek o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki, który zostanie rozpatrzony po ustaleniu, że w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 145 ust. 8 u.w.r. Ocena, czy za taki "szczególnie uzasadniony przypadek" można uznać wskazywany przez stronę brak świadomości do 20 grudnia 2018 r., który organ jest właściwy do rozpatrzenia wniosku, jest na obecnym etapie postępowania przedwczesna. Wobec powyższego zarzuty skargi należy uznać za bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.