II SA/Ol 436/19

Dnia 6 sierpnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Protokolant specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane oraz jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia "[...]" Prezydent "[...]" przyznał A. O. świadczenie w formie świadczenia wychowawczego dzieci: "[...]" w kwocie po 500 zł na każde dziecko, na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. W dniu 9 października 2018 r., A. O. złożyła w organie umowę o pracę, zawartą przez stronę z przedszkolem "[...]" w dniu 28 września 2018 r., z terminem rozpoczęcia pracy od dnia 1 października 2018 r., na stanowisku pomoc nauczyciela. W tym samym dniu strona złożyła w organie oświadczenie, że do 10 grudnia 2018 r. dostarczy zaświadczenie o zarobkach za miesiąc listopad. Zaświadczenie to A. O. złożyła w dziale świadczeń rodzinnych w dniu 12 grudnia 2018 r. W dniu 13 grudnia 2018 r., Prezydent "[...]" zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w celu ponownego ustalenia uprawnień w sprawie decyzji z dnia "[..]" przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko: "[..]". Decyzją z dnia "[..]", Prezydent uchylił w części decyzję ostateczną z dnia "[...]" ustalającą prawo do świadczenia wychowawczego na "[...]", zaś w dniu 6 lutego 2019 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Organ stwierdził, że strona dostarczyła w dniu 12 grudnia 2018 r. zaświadczenie o dochodzie netto z "[...]" za miesiąc listopad 2018 r. w wysokości 1650 zł i w związku z tym kwota nadpłacona w okresie 1-31 grudnia 2018 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym. Decyzją z dnia "[...]" Prezydent "[..]" uznał kwotę wynikającą z pobranego przez A. O. świadczenia wychowawczego w łącznej wysokości 500 zł za okres od 1-31 grudnia 2018 r. za nienależnie pobraną i zobowiązał stronę do zwrotu kwoty wynikającej z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w łącznej wysokości 500 zł za okres od 1 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi począwszy od 1 stycznia 2019 r. do dnia spłaty. Organ wskazał, że A. O. w dniu 12 grudnia 2018 r. dostarczyła zaświadczenie o dochodzie netto z "[...]" za miesiąc listopada 2018 r. w wysokości 1.650 zł, a umowa o pracę została zawarta od 1 października 208 r. Po ponownym przeanalizowaniu sytuacji rodzinnej organ stwierdził, że strona nie spełnia warunków ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci do wypłaty świadczenia wychowawczego na dziecko "[...]" na okres od dnia 1 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r., w związku z tym, kwota wypłacona za ten okres jest nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym. W myśl zaś art. 25 ust. 1 osoba, która pobrała nienależnie świadczenie, zobowiązana jest do jego zwrotu. Po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji organu pierwszej instancji, decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w całości w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu decyzji, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r., poz. 2134 z późn. zm.), zwanej dalej: "ustawą", które określają warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego, zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia oraz sposób postępowania w przypadku nienależnie pobranych świadczeń. Wskazano na postanowienia art. 25 ust. 2 ustawy, dotyczące świadczenia nienależnie pobranego. Podniesiono, ze strona została prawidłowo pouczona, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, zobowiązana jest do niezwłocznego powiadomienia o tym organ wypłacający świadczenia. Zdarzenie, w postaci podjęcia zatrudnienia przez stronę w dniu 1 października 2018 r. stanowiło o zmianie sytuacji dochodowej strony, rzutującej na prawo do świadczenia wychowawczego. W tych okolicznościach, organ pierwszej instancji, zdaniem SKO, dokonał prawidłowej kwalifikacji świadczenia jako nienależnie pobranego i zaistniały podstawy do orzeczenia względem A. O. o obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego na pierwsze dziecko, za okres 1-31 grudnia 2018 r. W skardze na decyzję organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżąca podniosła, że niezwłocznie powiadomiła MOPS w "[...]" i dostarczyła ksero umowy o pracę i zobowiązała się dostarczyć zaświadczenie o dochodach za pierwszy pełen przepracowany miesiąc po miesiącu od zatrudnienia, czyli za miesiąc listopad. Zaświadczenie dostarczyła w dniu 12 grudnia 2018 r., ponieważ w dniu 10 każdego miesiąca dokonuje się przelewów, a zaświadczenia wydaje się po ich dokonaniu. Skarżąca podniosła, że w sprawie zasiłku rodzinnego uznano, że świadczenie jest nienależne, ale nie musi skarżąca nic zwracać, bowiem dochowała wszystkich terminów, jeśli chodzi o powiadomienie o zmianie sytuacji materialnej. Wskazała, że w obecnej sytuacji finansowej nie jest w stanie dokonać zwrotu tych świadczeń. Wskazała, że ponieważ świadczenia zostały przelane na konto, to uznała, że jej się należą. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję, Sąd dokonuje zatem oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, bądź procesowego. Przy czym, zaskarżona decyzja podlega uchyleniu w przypadku, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej jako: "p.p.s.a.". Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, co do zasady, o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Podstawą materialnoprawną decyzji organów obu instancji jest art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z ust. 1 - osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W myśl zaś ust. 2 pkt 1 art. 25 ustawy - za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko za okres od 1 do 31 grudnia 2018 r., bowiem dochód rodziny przekroczył ustawowe kryterium dochodowe ustalone w art. 5 ust. 3 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, wynoszące 800 zł w przeliczeniu na osobę. Organ stwierdziły, że skarżąca została pouczona o obowiązku poinformowania o zmianie sytuacji rodzinnej, mającej wpływ na prawo do świadczeń wychowawczych. Odnosząc się do powołanych w decyzjach przepisów prawa, wskazać należy, że wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego może nastąpić dopiero po stwierdzeniu, że zachodzi jedna z przesłanek, wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy. Ustawodawca rozstrzygnął w tym przepisie, że chodzi o świadczenia "nienależnie pobrane", które nie są tożsame ze "świadczeniami nienależnymi". W orzecznictwie zwraca się uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinione zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie z dnia 19 czerwca 2019m r., sygn. akt II SA/Go 278/19 publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przenosząc powyższe rozważania na stan rozpatrywanej sprawy, należy ustalić przede wszystkim, czy skarżąca dopełniła wszystkich, ciążących na niej obowiązków w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, czy też pobrała świadczenie w złej wierze. Biorąc pod uwagę zgromadzone w sprawie dokumenty, stwierdzić należy, że nie budzi wątpliwości, iż skarżąca uczyniła zadość ciążącym na niej w powyższym zakresie obowiązkom. Już w dniu 9 października 2018 r. (została zatrudniona od dnia 1 października 2018 r.) dostarczyła do organu umowę o pracę. W tym samym dniu podpisała oświadczenie, w którym zobowiązała się do dostarczenia zaświadczenia o zarobkach do dnia 10 grudnia 2018 r. Zaświadczenie to dostarczyła do odpowiednich służb w dniu 12 grudnia 2018 r., uzasadniając, że dwudniowa zwłoka jest niezależna od niej i wynika z terminów wypłaty wynagrodzenia. Biorąc powyższe pod uwagę, nie sposób przyjąć, że skarżąca przyjęła świadczenie w złej wierze, a więc, że w sprawie wystąpiła przesłanka "świadczenia nienależnie pobranego". Skarżąca uczyniła zadość wszystkim, ciążącym na niej obowiązkom, wynikającym z pouczeń, zawartych we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 24 sierpnia 2018 r. Dokonała tego też niezwłocznie. Fakt, że organ wypłacił w tej sytuacji świadczenie wychowawcze, mając już wiedzę, że skarżąca pracuje, nie może obciążać skarżącej. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.