II SA/Sz 229/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w S. z dnia [...] r. II. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącej E. P. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183) w zw. z art. 276 oraz 263 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 42 ust. 2 pkt 2 Regulaminu Studiów PUM w S., Dziekan Wydziału Nauk o Zdrowiu P. Uniwersytetu Medycznego w S. – skreślił E. P. (zwaną dalej: "Skarżącą", "Stroną") z listy studentów 1 roku kierunku Psychologia zdrowia, Wydział Nauk o Zdrowiu. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji podał, że Skarżąca studiowała na 1 roku studiów stacjonarnych jednolitych magisterskich na kierunku wskazanym w decyzji. Mając na uwadze, że skoro Strona nie zaliczyła przedmiotów objętych planem studiów, zatem nie uzyskała zaliczenia roku, a w rezultacie zdaniem organu zostały spełnione przesłanki do skreślenia Jej z listy studentów. Nie zgadzając się z powołaną decyzją Skarżąca złożyła od niej odwołanie, w którym zakwestionowała stanowisko organu dotyczące "nie zaliczenia przedmiotów objętych planem studiów". Na poparcie swojego stanowiska dołączyła: 1. Podanie – wpis z przedmiotu "Prawo ochrony własności intelektualnej" wraz z kopią indeksu z oceną, sylabusa i zaświadczeń lekarskich; 2. Podanie dotyczące nie wpisania przez Dziekanat do protokołów (w załączeniu korespondencja z Prowadzącymi; 3. Podanie – wpis z przedmiotu "Pierwsza pomoc przedlekarska" (przedmiot zaliczony na tym Wydziale). W podsumowaniu Strona wskazała, że skreślono studenta niepełnosprawnego na zwolnieniu lekarskim z powodu nie wpisania przez Dziekanat ocen i nie wpisania studenta do protokołów zaliczeniowych i egzaminacyjnych. Rozpoznając złożone odwołanie zaskarżoną decyzją z dnia [...] działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z § 42 ust. 2 pkt 1 w związku z § 21 Regulaminu studiów PUM w S., Rektor Uniwersytetu utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ podał, że Skarżąca studia w PUM rozpoczęła w roku akademickim [...], na kierunku Psychologia zdrowia na Wydziale Nauk o Zdrowiu. W dniu 20 września 2018 r. złożyła do Dziekana WNoZ wniosek o przeniesienie i uznanie zajęć z przedmiotu pierwsza pomoc przedlekarska, na co nie uzyskała zgody. Następnie w dniu 21 września 2018 r. wystąpiła do Dziekana o przeniesienie i uznanie zajęć z kolejnego przedmiotu, tj.: prawo ochrony intelektualnej, na co i tym razem nie uzyskała zgody. Z kolei w dniu 10 października 2018 r. ponownie zwróciła się do dziekana, o przedłużenie sesji egzaminacyjnej do końca semestru zimowego br. akademickiego, na co również nie uzyskała zgody. W kolejnym piśmie skierowanym do Dziekana z dnia 12 października 2018 r. zawnioskowała o ustalenie indywidualnego planu studiów. Organ wyjaśnił, że zgodnie z § 21 Regulaminu studiów P. Uniwersytetu Medycznego w S. przenoszenie i uznawanie zajęć zaliczonych przez studenta, następuje zgodnie z określonymi przez Uczelnię zasadami, gdzie studentowi przypisuje się taką liczbę punktów ECTS, jaka jest przypisana/odpowiada efektom kształcenia uzyskiwanym w wyniku realizacji odpowiednich zajęć i praktyk w dniu składania wniosku. Następuje to na podstawie decyzji dziekana, który po zapoznaniu się z przedstawioną przez studenta dokumentacją przebiegu studiów podejmuje autonomiczną decyzję w tym zakresie, uwzględniając efekty kształcenia już uzyskane, a gdy uzna za zasadne wyznacza różnice programowe, które student zobowiązany jest wyrównać, bowiem warunkiem przeniesienia zaliczonych wcześniej zajęć jest stwierdzenie zbieżności uzyskanych efektów kształcenia. Przewidziany Regulaminem termin na wystąpienie studenta z takim wnioskiem ograniczone jest do 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć z danego przedmiotu. Wobec powyższego po upływie tego terminu pozostałe przepisy Regulaminu stają się bezprzedmiotowe, zaś odmowa zaliczenia ww. przedmiotów jak i odmowa przywrócenia terminu przez Dziekana stanowi konkluzję wynikającą z Regulaminu studiów. Zdaniem organu odwoławczego zasadna była również odmowa Dziekana w kwestii wyrażenia zgody na przedłużenie sesji egzaminacyjnej do końca semestru zimowego br. akademickiego, bowiem stosownie do § 28 i § 29 ust. 1 i 2 Regulaminu, okresem zaliczeniowym w zależności od kierunku studiów jest rok akademicki, lub semestr, a warunkiem zaliczenia roku/semestru, jest osiągnięcie zamierzonych efektów kształcenia potwierdzonych zaliczeniem wszystkich przedmiotów objętych planem oraz zdaniem wszystkich egzaminów i odbyciem praktyk, za co student uzyskuje określoną liczbę punktów ECTS, co winno nastąpić najpóźniej w dniu następującym po ostatnim dniu poprawkowej sesji egzaminacyjnej. Koniec sesji egzaminacyjnej w roku akademickim [...] nastąpił w dniu 21 września 2018 r. Wyjątek od tej zasady określa § 39 Regulaminu, który dopuszcza możliwość wyrażenia zgody przez dziekana na warunkowe kontynuowanie toku nauczania na kolejnym roku studiów lub § 40, gdzie dziekan może zezwolić studentowi na przedłużenie sesji poprawkowej i podjęcie nauki w następnym roku studiów, jednakże podejmuje ją pod warunkiem spełnienia przez studenta kryteriów uprawniających do jej podjęcia określonych w regulaminie i których, zdaniem organu II instancji Skarżąca nie spełnia. Ponadto Rektor PUM za zasadną uznał odmowę Dziekana w kwestii ustalenia dla studentki indywidualnego planu studiów. Wniosek bowiem o ustalenie IPS dotyczący ubiegłego roku akademickiego, tj. [...], zaś Strona złożyła go dopiero w obecnym roku akademickim. Ponadto zgodnie z § 3 załącznika nr 1 do ww. Regulaminu, który określa warunki udzielenia IPS, Skarżąca winna była wraz z wnioskiem przedstawić do zatwierdzenia harmonogram zajęć, czego również nie dopełniła. W podsumowaniu Rektor podał, że skoro Skarżąca nie uzyskała zgody na żaden ze złożonych wniosków, a w rezultacie nie zaliczyła wszystkich objętych programem zaliczeń oraz nie złożyła w terminie pracy dyplomowej należało na podstawie § 42 ust. 2 pkt 2 Regulaminu studiów skreślić ją z listy studentów, z uwagi na nieuzyskanie zaliczenia roku w określonym terminie. E. P. złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu Skarżąca przytoczyła przepis § 21 pkt 3 Regulaminu Studiów, w myśl którego: "Decyzję o przeniesieniu zajęć podejmuje dziekan na wniosek studenta, złożony nie później niż w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia semestru, po zapoznaniu się z przedstawioną przez studenta dokumentacją przebiegu studiów odbytych w innej jednostce naukowo-dydaktycznej uczelni macierzystej albo poza uczelnią macierzystą." Tymczasem w zaskarżonej decyzji zapis zmieniono na: "przewidziany Regulaminem termin na wystąpienie studenta z takim wnioskiem ograniczone jest do 14 dni od rozpoczęcia zajęć z danego przedmiotu.". Ponadto Skarżąca zarzuciła organowi brak odniesienia do treści złożonego przez nią odwołania oraz wskazała na błędy w podjętym rozstrzygnięciu. Zdaniem strony przedłużenie rozliczania do końca semestru zimowego było potrzebne Dziekanatowi, aby umieścić skarżącą w protokołach zaliczeniowych i egzaminacyjnych. Podniosła, że zgodnie z zaleceniem Prowadzących oraz w związku z rozstrojem zdrowia wystąpiła o ustalenie IPS, lecz w roku akademickim [...], a nie jak błędnie wskazano w roku [...], gdyż po co miałaby występować o IPS w roku już zakończonym i z uzyskanymi wszystkimi zaliczeniami. Harmonogram zajęć jest bez zmian, zatem brak jest potrzeby aby jeszcze raz go zatwierdzać. Skarżąca zwróciła uwagę na niezrozumiały dla niej zapis w decyzji odnoszący się do braku złożenia przez nią w terminie pracy dyplomowej. W odpowiedzi na skargę Rektor PUM w S. wniósł o jej oddalenie oraz utrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 j.t. ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."). Przeprowadzona przez tutejszy Sąd kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia, pod kątem powyższego kryterium wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona, jak też utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi jest decyzja w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Przystępując do zbadania zasadności skargi, w pierwszej kolejności należało się zatem odwołać do przepisów, które stanowiły materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 276 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2018, poz. 1669 ) postępowania w sprawie skreślenia studenta z listy studentów w przypadkach, o których mowa w art. 190 ust. 1 i 2 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy, o której mowa w art. 1, i niezakończone przed dniem wejścia w życie regulaminów studiów, o których mowa w art. 263 ust. 1, prowadzi się na zasadach dotychczasowych. Stosownie do art. 190 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r., poz. 2183), zwanej dalej: "ustawą" kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku: 1) stwierdzenia braku postępów w nauce; 2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów; 4) niepodpisania przez studenta przedłożonej przez uczelnię umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne. Szczegółowe regulacje w powyższym zakresie, stosownie do art. 160 ustawy przewiduje regulamin studiów określony odrębnie dla każdej uczelni. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji skreślając Skarżącą z listy studentów 1 roku wskazał na wystąpienie sytuacji określonej w przepisie art. 190 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy oraz w analogicznie brzmiących postanowieniach § 42 ust. 2 pkt 2 Regulaminu studiów P. Uniwersytetu Medycznego w S. (nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie). Z kolei organ odwoławczy utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy w podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazał § 42 ust. 2 pkt 1 Regulaminu, czyli stwierdzenie braku postępów w nauce, uzasadniając jednak podjętą decyzję powołał się na przepis § 42 ust. 2 pkt 2 Regulaminu, zatem należało uznać, że przyczyną skreślenia Skarżącej z roku stanowiło nieuzyskanie zaliczenia roku w określonym terminie. Wyjaśnienia wymaga, że posłużenie się przez ustawodawcę w przepisie art. 190 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym sformułowaniem "kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów" wskazuje, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Uznanie oznacza zaś przyznanie organowi przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. W niniejszej sprawie taki charakter decyzji wynika z zasady autonomii wyższej uczelni. Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, podjętej w ramach uznania, dotyczy prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji, do której na mocy art. 207 ust. 1 ustawy stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 j.t., dalej powoływanej jako: "k.p.a.") oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów postępowania administracyjnego oznacza, że rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach studentów, jak i postępowania w których one zapadają, muszą zachować choćby minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy zachowaniu autonomii uczelni. Zatem sądowa kontrola legalności takiej decyzji polega w szczególności na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z odpowiednio stosowanymi regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., to jest czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o skreśleniu studenta z listy studentów. Powyższa ocena – w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego – winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia i umożliwienie oceny czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę – w ramach motywowania podjętej decyzji – jest też ustosunkowanie się do zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Przechodząc do oceny wydanych w sprawie decyzji Sąd stwierdził, że organy nie sprostały wymogom wynikającym z powołanych przepisów. Uzasadnienie decyzji podjętej przez organ I instancji sprowadza się do lakonicznego stwierdzenia, że Skarżąca nie zaliczyła przedmiotów objętych planem studiów i w związku z powyższym nie uzyskała zaliczenia roku. Organ nie wskazał nawet przy tym jakich przedmiotów studentka nie zaliczyła oraz nie podał kiedy upłynął jej termin. W rezultacie uzasadnienie tej decyzji nie zawiera elementów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., zatem uchyla się spod kontroli merytorycznej. W tym miejscu podkreślić należy, że odpowiednie wyjaśnienie motywów rozstrzygnięcia służy nie tylko jego kontroli na dalszych etapach sprawy ale przede wszystkim ma walor informacyjny dla strony, będącej adresatem rozstrzygnięcia. W świetle przepisu art. 11 k.p.a. wyrażającego zasadę przekonywania, motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Dzięki bowiem poznaniu powodów decyzji, wyjaśnionych w uzasadnieniu, strona może skorzystać z prawa do polemiki ze stanowiskiem organu przy pomocy przysługujących jej środków odwoławczych. Tymczasem w niniejszej sprawie na skutek braku rzetelnego uzasadnienia decyzji organu I instancji Skarżąca została takiego prawa pozbawiona. Uzasadniając z kolei zaskarżoną decyzję organ II instancji również nie ustrzegł się błędów. Rektor PUM w S. rozważając kwestie uznania i przeniesienia zajęć z przedmiotów: pierwsza pomoc przedlekarska oraz prawo ochrony intelektualnej, o co wnioskowała Skarżąca wskazał jedynie, że Dziekan nie udzielił zgody na takie przeniesienie. Przy czym błędnie przytoczył treść przepisu regulującego powyższą kwestię podnosząc, że przewidziany Regulaminem termin na wystąpienie studenta z takim wnioskiem (o przeniesienie zajęć) ograniczone jest do 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć z danego przedmiotu, w sytuacji gdy w myśl § 21 pkt 3 Regulaminu decyzję o przeniesieniu podejmuje dziekan na wniosek studenta, złożony nie później niż w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia semestru. Organ zaniechał precyzyjnego wyjaśnienia kwestii terminowości złożenia powyższych wniosków, w kontekście powołanej podstawy prawnej, a w rezultacie nie odniósł się do podniesionej w odwołaniu okoliczności złożenia przez Skarżącą wniosków o przepisanie ocen z powołanych przedmiotów (prawo ochrony własności intelektualnej oraz pierwsza pomoc przedlekarska), która ma istotne znaczenie w sprawie skreślenia Strony z listy studentów. Ponadto Rektor w żaden sposób nie ustosunkował się do podniesionej w odwołaniu kwestii przebywania Skarżącej na zwolnieniu lekarskim, a w efekcie nie rozważył, czy fakt ten miałby wpływ na ocenę terminowości składania wniosków przez Skarżącą. Odnosząc się z kolei do złożonego przez Skarżącą wniosku o zgodę na przedłużenie sesji egzaminacyjnej organ odwoławczy powołując się na zapisy § 39 oraz § 40 Regulaminu wskazał, że dziekan może zezwolić studentowi na przedłużenie sesji poprawkowej i podjęcie nauki w następnym roku studiów, jednakże podejmuje ją pod warunkiem spełnienia przez studenta kryteriów uprawniających do jej podjęcia określonych w regulaminie, których w ocenie organu Skarżąca nie spełnia. Ograniczając swoje wywody do takiego wniosku organ zaniechał wyjaśnienia tej kwestii. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że skoro w art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy przewidziano "możliwość" skreślenia studenta w sytuacji nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, zatem nie tylko fakt niezaliczenia przedmiotów musi być niewątpliwy, bowiem obowiązkiem organu w tym przypadku jest ustalenie i rozważenie wszystkich innych okoliczności podnoszonych przez studenta mogących mieć wpływ na treść decyzji, w także dokonanie oceny, obiektywnej możliwości uzyskania tego zaliczenia. Bez dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności i przeprowadzenia ich analizy oraz oceny decyzja uznaniowa nie może zostać uznana za zgodną z prawem. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ I instancji nie uzasadnił merytorycznie swojego rozstrzygnięcia. Z kolei organ odwoławczy lakonicznie wskazał przyczyny dla których nastąpiło skreślenie Skarżącej z listy studentów, przy czym nie rozważył, czy w sprawie istniały okoliczności przemawiające za odstąpieniem od takiego rozstrzygnięcia, w tym także słuszny interes strony. W rezultacie organ odwoławczy nie przeprowadził należycie postępowania odwoławczego i nie odniósł się do argumentów odwołania. Niezależnie od powyższego, na co również zwróciła uwagę Skarżąca, organ uzasadniając decyzję o skreśleniu Jej z listy studentów dodatkowo powołał się na brak złożenia w terminie pracy dyplomowej, która to przesłanka nie wynika w żaden sposób z okoliczności sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy powinny uwzględnić ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu orzeczenia, a przede wszystkim wyjaśnić i przedstawić w uzasadnieniu decyzji prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy i jego ocenę. W tym stanie rzeczy, uznając, że zarówno zaskarżona decyzją jak również ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Sąd orzekł o ich uchyleniu stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. w związku z art. 135 ww. ustawy. W przedmiocie kosztów Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 ustawy p.p.s.a.