III SA/Po 384/19

Dnia 8 sierpnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Decyzją z [...] grudnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], po rozpatrzeniu wniosku M. K., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2013 r. do września 2018 r. osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości [...] zł, w tym składek w wysokości [...] zł i odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku w wysokości [...] zł. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] marca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), dalej: "K.p.a.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. W uzasadnieniu decyzji z [...] marca 2019 r. wskazano m. in., co następuje. W dniu [...] października 2018 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, do których opłacania była zobowiązana w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia, której udowodnienie jest dla organu podstawą do umorzenia należności, wyczerpująco sformułowano w przepisach u.s.u.s. Jest oczywiste, że nie są spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (dłużnik nie zmarł), pkt 2 (nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie upadłości), pkt 4 (nie toczyło się postępowanie likwidacyjne), pkt 4a (wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym) ani pkt 4b (nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym). Nie zaszła również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą (i uzyskuje z niej dochód). Nie ziściły się też przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., jako że w stosunku do zadłużenia z tytułu składek jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, tym samym nie jest oczywiste, że nie uzyska się w nim kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Brak którejkolwiek przesłanki całkowitej nieściągalności skutkuje odmową umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wobec tego rozpatrzono wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dający możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Obowiązek udowodnienia ziszczenia się przesłanek z § 3 rozporządzenia ciąży na wnioskodawcy. Odnośnie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia stwierdzono, że dochody uzyskiwane w gospodarstwie domowym strony i jej wydatki nie uzasadniają stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży odzieży od [...] listopada 2002 r., z której - jak wynika z oświadczenia strony z [...] listopada 2018 r. (k. 13 akt adm.) - uzyskuje dochód: w 2016 r. w wysokości [...] zł, w 2017 r. w wysokości [...] zł, a w pierwszym półroczu 2018 r. w wysokości [...] zł. Dochodem wnioskodawczyni jest również renta w wysokości [...] zł netto. Strona nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, zaś ich pobieranie stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody strony nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Stronę wspiera finansowo jej córka, z którą prowadzi gospodarstwo domowe (str. 9 akapit 1 decyzji) i której [...] listopada 2018 r. darowała udział w nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny. Córka strony jest zatrudniona na umowę o pracę z wynagrodzeniem wyższym od minimalnego, stąd - dzięki dalszemu jej wsparciu - istnieje realna szansa na spłatę zadłużenia. Stałe miesięczne wydatki strony wynoszą: za opłaty eksploatacyjne [...] zł, leczenie [...] zł i wyżywienie oraz środki czystości [...] zł (łącznie [...] zł). Wnioskodawczyni ma także zobowiązanie pieniężne z tytułu kredytu spłacane po [...] zł miesięcznie, z ostatnią ratą przewidzianą do spłaty w listopadzie 2020 r. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę zadłużenia powinna zostać udowodniona i być trwała. Nie jest tak w niniejszej sprawie, gdyż zadłużenie może być wyegzekwowane choćby w wyniku zawarcia układu ratalnego bądź w ramach postępowania egzekucyjnego. Odnośnie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanej stwierdzono, że strona przedłożyła dokumenty obrazujące jej stan zdrowia, ale nie można przyjąć, że skutkuje on pozbawieniem jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wnioskodawczyni nadal wykonuje działalność gospodarczą. W skardze na decyzję z [...] marca 2019 r. strona zarzuciła naruszenie: 1. art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77 § 1 K.p.a. przez niedokonanie wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w celu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego; 2. art. 7 i art. 7a w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazano, że: 1. strona nie może zobowiązywać swej córki do ciągłej pomocy finansowej; nie zbadano sytuacji majątkowej córki wnioskodawczyni, a ma ona jeszcze na utrzymaniu swą własną córkę; 2. darowizna udziału w lokalu mieszkalnym na rzecz córki strony, o wartości niższej od dotychczasowego wsparcia dla strony ze strony jej córki, ma wpływ na sytuację materialną wnioskodawczyni; 3. niekorzystanie z pomocy społecznej nie oznacza, że nie występuje przesłanka umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia; 4. strona ma 75 lat, stąd z racji swego wieku wymaga coraz większych nakładów na leczenie, właściwe odżywianie i opiekę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Do należności z tytułu składek należą m. in. odsetki za zwłokę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Organ ma w tym zakresie swobodę decyzji, przejawiającą się w możliwości, a nie konieczności, umorzenia tych należności. Rozstrzygnięcie organu nie może być jednak dowolne, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Organ zasadnie stwierdził, że nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, co skutkowało odmową umorzenia należności. Jeżeli chodzi o przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. strona nie uzasadniła, aby choć jedna z nich wystąpiła. Sąd w całej rozciągłości podziela stanowisko i uzasadnienie organu co do braku spełnienia tych przesłanek. Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Pojęcie w uzasadnionych przypadkach jest niedookreślone, tak więc na podstawie art. 28 ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał wspomniane wyżej rozporządzenie. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ był zatem zobowiązany zbadać możliwość umorzenia należności w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, a więc ustalić, czy zachodzi któraś z wymienionych w § 3 rozporządzenia przesłanek, a jeśli tak - rozważyć zasadność umorzenia należności. Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy wskazać, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji organ dysponował informacją, że skarżąca uzyskuje dochód zarówno ze świadczenia rentowego w wysokości [...] zł netto, jak i z działalności gospodarczej - jak wynika z oświadczenia strony z [...] listopada 2018 r. (k. 13 akt adm.) wyniósł on w 2016 r. w wysokości [...] zł, w 2017 r. w wysokości [...] zł, a w pierwszym półroczu 2018 r. w wysokości [...] zł. Średni miesięczny dochód wyniósł w ostatnich dwóch latach ok. [...] zł, co zresztą potwierdza stanowisko strony zajęte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dochody strony (ok. [...] zł) przewyższały zatem jej wydatki (ok. [...] zł) i to nawet biorąc pod uwagę spłatę raty kredytu w wysokości [...] zł miesięcznie (ostatnią ratę przewidziano do spłaty w listopadzie 2020 r.). Nie ma znaczenia w tym kontekście dla rozstrzygnięcia: 1. kwestia pomocy finansowej córki skarżącej; 2. darowizna udziału w lokalu mieszkalnym na rzecz córki strony; 3. niekorzystanie z pomocy społecznej. Organ zatem zasadnie uznał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ odwoławczy nie uzasadnił swego stanowiska, że brak przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, ale nie miało to wpływu na wynik sprawy, gdyż wnioskodawczyni nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zasadnie wskazał organ odnośnie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanej, że strona przedłożyła dokumenty obrazujące jej stan zdrowia, ale nie można przyjąć, że skutkuje on pozbawieniem jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie ma zatem znaczenia w tym kontekście dla rozstrzygnięcia, że wnioskodawczyni ma [...] lat i z tej racji wymaga coraz większych nakładów na leczenie, właściwe odżywianie i opiekę. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania wymienionych w skardze. Stan faktyczny ustalono prawidłowo na podstawie materiałów przedstawionych przez stronę w toku postępowania administracyjnego, a rozstrzygnięcie wystarczająco uzasadniono. Bez wpływu na wynik sprawy jest okoliczność, że skarżąca już po wydaniu zaskarżonej decyzji poinformowała w piśmie datowanym na [...] kwietnia 2019 r. (k. 33 akt adm.), że jej działalność gospodarcza nie przynosi dochodów, gdyż organ orzekał na podstawie informacji przedstawionych przez skarżącą uprzednio. Skarżąca może ponowić wniosek o umorzenie zaległości. Skoro nie spełniono przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ani z art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 rozporządzenia organ zasadnie odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę. Wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.