II SA/Ol 496/19

Dnia 13 sierpnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie sędzia NSA Janina Kosowska sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2019 roku sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu akt administracyjnych sprawy wynika, że 17 kwietnia 2019 r. M. H. (dalej jako: "skarżąca") złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad 47- letnim bratem A. H., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z przedłożonym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności - niepełnosprawność istnieje od 22 lutego 2017 r. Do wniosku skarżąca dołączyła świadectwo pracy, zgodnie z którym od 1 stycznia 2009 r. do 16 kwietnia 2019 r. była zatrudniona w pełnym wymiarze etatu. Umowa o pracę rozwiązana została za porozumieniem stron. W toku wywiadu środowiskowego pracownik socjalny potwierdził, że A. H. wymaga całodobowej opieki, pielęgnacji, pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Skarżąca sprawuje faktycznie opiekę nad bratem. Skarżąca oświadczyła, że ich matka K. H. nie może sprawować opieki nad starszym synem z uwagi na stan zdrowia, jest po przebytej chorobie nowotworowej, ma niedokrwistość serca, jest po przebytym zawale serca oraz operacji wycięcia macicy. Ponadto podała, że matka opiekuje się młodszym synem, który choruje na zespół Downa i przebywa w DPS. Decyzją z "[...]" r. Kierownik Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej jako: "u.ś.r."), wskazując, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła organowi I instancji błędne uznanie, że nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na brak spełnienia przesłanek przewidzianych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wskazała, że wyrokiem z 21 października 2014 r, sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP. W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z "[...]" r., nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie zgodziło się z argumentacją wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wyjaśniło, że skoro art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z konstytucją, to nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia na tej części przepisu art. 17 u.ś.r. Organ odwoławczy wskazał, że stanowisko takie potwierdza jednoznacznie orzecznictwo sądów administracyjnych. Kolegium uznało, że powyższa ocena nie ma jednak znaczenia w sprawie, bowiem zgodnie z treścią art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom zobowiązanym do alimentacji wymienionym w pkt 4 art. 17 ust. 1 u.ś.r. – czyli m.in. siostrze osoby niepełnosprawnej, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wtedy, gdy spełnione są łącznie trzy warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając powyższe na uwadze, Kolegium oświadczyło, że nie kwestionuje faktycznego sprawowania opieki przez skarżącą nad bratem, jak również szerokiego zakresu tej opieki. Wskazało, że skarżąca nie jest osobą spokrewnioną z bratem w pierwszym stopniu. Ponieważ matka osoby niepełnosprawnej żyje i sama nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to jej w pierwszej kolejności przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji, członków najbliższej rodziny niepełnosprawnego, są oni zobowiązani do sprawowania nad nim opieki w kolejności zależnej od stopnia pokrewieństwa. Przy czym ustawa wyraźnie wskazuje kolejność uprawnienia, pierwszeństwo przyznając osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu (wstępnym, zstępnym - czyli rodzicom, dzieciom), a dopiero w następnej kolejności dalszym krewnym. Nie ma też znaczenia, że z innych przyczyn (np. z powodu zamieszkiwania w innym mieście, z powodu wykonywania pracy czy z powodu prawa do świadczenia emerytalnego czy rentowego itd.) osoby zobowiązane w pierwszej kolejności takiej opieki nie mogą sprawować. Decydujące są jedynie przyczyny obiektywne, do których ustawa zalicza legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Innego rodzaju okoliczności, niepoparte treścią przepisów ustawy, nie mogą być brane pod uwagę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca przekonywała, że jest jedyną osobą mogącą opiekować się niepełnosprawnym bratem. Opisała stan brata. Podała, że jej mama ma 71 lat, wymieniła schorzenia na które cierpi. Stwierdziła, że mama nie jest w stanie opiekować się swoim starszym synem. Zaznaczyła, że mama jest opiekunem prawnym młodszego syna i ciężko byłoby pogodzić te dwie opieki, ponieważ młodszy brat często choruje. Mimo że przebywa on w ośrodku to w każdy weekend jest w domu, a także w święta i wakacje. Oświadczyła, że mama nie ma orzeczenia o niepełnosprawności, ponieważ nigdy nie było jej potrzebne. Do skargi dołączyła dokumentację medyczną mamy. Ponadto skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację życiową. Podała, że samotnie wychowuje dwoje dzieci. Po zrezygnowaniu z pracy, w celu sprawowania opieki nad bratem, utrzymują się tylko z alimentów z MOPS. Nie ma już bliższych krewnych w O. Sama musi sobie radzić. Wskazała, że córka starszego brata nie chce z nim utrzymywać żadnych kontaktów . Brat rozwiódł się 20 lat temu i z córką nie utrzymywał żadnych kontaktów. Brat miał odebrane prawa rodzicielskie do swojej córki. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."). Uwzględniając powyższe oraz ustalony przez organy orzekające stan faktyczny i prawny sprawy, na podstawie akt sprawy (art. 133 p.p.s.a), Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl ust. 1a art. 17 u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z unormowań tych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Tym samym, przepisy te w konfrontacji z przepisami ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze nie budzi też wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Z art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym jest natomiast w sprawie, że matka osoby wymagającej opieki żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadniało odmowne załatwienie wniosku, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie ma bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki. Mimo udokumentowania przez skarżącą licznych schorzeń matki, sama skarżąca przyznała, że matka faktycznie opiekuje się młodszym synem, co w wątpliwość poddaje jej niezdolność do sprawowania opieki nad starszym synem. Wobec akcentowanych schorzeń matki, powinna ona wystąpić o określenie stopnia niepełnosprawności. Jeżeli Miejski Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczy stan zdrowia matki skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności, skarżąca będzie mogła powtórnie ubiegać się o wnioskowane świadczenie. Mając powyższe na uwadze, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.