VIII SA/Wa 350/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda (sprawozdawca), Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant Specjalista Mariola Pronobis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi syndyka masy upadłości [...] sp. z o.o. w upadłości na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w transporcie drogowym 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego w [...] na rzecz syndyka masy upadłości [...] Spółka z o.o. w upadłości kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez stronę od decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości [...] zł utrzymał zaskarżoną decyzję w całości w mocy. Jako podstawę prawną wskazano art. 127§ 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 189a § 2, art. 189e i 189f § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: kpa), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13 k ust. 4 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2068 ze zm., dalej: udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (t.j. Dz. U. z 2018 nr., poz. 890), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 58). W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. Zaskarżoną decyzją organ nałożył na [...] sp. z o.o. w upadłości w K. karę pieniężną w wysokości [...] zł. Wskazał, że podstawą faktyczną decyzji stanowiło wykonanie przejazdu po drodze krajowej wymienionej w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, bez uiszczenia opłaty o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy [...] sp. z o.o. w upadłości reprezentowana przez syndyka M. R. wskazano, że decyzja z dnia [...] listopada 2018 r. nakładająca karę pieniężną wydana została po dniu ogłoszenia upadłości, w związku z czym naruszono przepisy ustawy prawo upadłościowe mające charakter przepisów lex specialis w stosunku do m.in. przepisów innych ustaw. Podniesiono, że zaległości powstałe przed ogłoszeniem upadłości winny być zgłoszone do masy upadłości i tylko w takim trybie mogą być dochodzone. Zgodnie bowiem z art. 236 ust. 1 w/w ustawy wierzyciel osobisty upadłego, który chce uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, jeżeli niezbędne jest ustalenie jego wierzytelności, powinien w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości zgłosić sędziemu komisarzowi swoją wierzytelność. Zatem organ, by uzyskać zaspokojenie swojej wierzytelności, powinien zgłosić ja do sędziego – komisarza. Wobec powyższego syndyk wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania. Rozpoznając sprawę ponownie organ ustalił, że w dniu 25 marca 2018 r. urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka węzeł [...] zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego (autobus) o nr rejestracyjnym [...] (będącego własnością [...] – spółka z o.o.) nie wyposażonego w urządzenie o którym mowa w art. 13i ust. 3 udp, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Konsekwencją tego było nałożenie na właściciela autobusu kary pieniężnej w wysokości [...] zł w drodze decyzji administracyjnej. Organ wskazał, że podniesione przez stronę okoliczności nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, bowiem nie wypełniają przesłanek z art. 189e i 189 f § 1 pkt 1 i 2 kpa. Podniósł, że fakt ogłoszenia upadłości strony nie ma w tym wypadku wpływu na bieg postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Za bezzasadny uznał tez organ zarzut naruszenia art. 144 i 145 Prawa upadłościowego wskazując, że podmiotem praw i obowiązków pozostaje nadal upadły, który nie traci bytu prawnego, a jedynie zarząd majątkiem, natomiast syndyk staje się uprawnionym do sprawowania zarządu nad majątkiem upadłego i do reprezentowania go na zewnątrz, miedzy innymi w postępowaniu administracyjnym. Zasada ta nie została naruszona, gdyż zawiadomienie o wszczęciu postepowania zostało prawidłowo zaadresowane do Spółki jako strony postepowania, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył już syndyk. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 236 Prawa upadłościowego podniesiono, że nie podlegają zgłoszeniu wierzytelności powstałe po ogłoszeniu upadłości, w tym także zobowiązania będące długami masy upadłości , gdyż te nie są umieszczone na liście wierzytelności. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył syndyk masy upadłości [...] spółka z o.o. w upadłości wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji o nałożeniu kary pieniężnej, ewentualnie o uchylenie obu decyzji, zasądzenie kosztów postępowania zarzucając: 1.Naruszenie art. 144 ust. 1 oraz art. 145 Prawa upadłościowego poprzez brak przyjęcia, ze nałożona kara pieniężna, jako wierzytelność pieniężna podlega zgłoszeniu Sędziemu Komisarzowi w trybie przewidzianym w Prawie upadłościowym; 2.naruszenie klauzuli generalnej Prawa upadłościowego tj. art. 2 w zw. z art. 230, 342 i 343 Prawa upadłościowego ponieważ zmierza do nakazania syndykowi masy upadłości postępowania z funduszami masy upadłości wbrew przepisom prawa upadłościowego i do pokrzywdzenia innych wierzycieli; 3.naruszenie art. 91 ust. 1 oraz art. 236-240 Prawa upadłościowego poprzez ich niezastosowanie i tym samym błędne uznanie, że organ może wymierzyć upadłej spółce karę pieniężną podczas gdy w świetle wskazanej ustawy wierzyciel , w stosunku do zobowiązań niewynikających z czynności syndyka i dotyczących okresu sprzed upadłości nie ma prawa wyboru między zgłoszeniem wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, a dochodzeniem jej na innej drodze przeciw upadłej spółce lub syndykowi i do wszczynania przeciw upadłej spółce lub syndykowi postepowań administracyjnych; 4.naruszenie art. 146 ust. 3 Prawa upadłościowego ponieważ zmierza do wszczęcia bezprawnej egzekucji, a postępowanie upadłościowe będące egzekucją generalną, jest jedynym postępowaniem egzekucyjnym, jakie może być w tym czasie prowadzone; 5.naruszenie art. 138 § 1kpa z zw. z art. 15 kpa w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 kpa poprzez brak odniesienia się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczących zaniechania wszechstronnej analizy sprawy i utrzymanie w mocy decyzji GITD z [...].11.2018 r. z pominięciem wskazanych w w/w wniosku przepisów Prawa upadłościowego. W uzasadnieniu syndyk podniósł m.in., że postanowieniem Sądu Rejonowego w R. [...] Wydziału Gospodarczego z [...].07.2018 r. została ogłoszona upadłość [...] spółki z o.o. w K.. Po ogłoszeniu upadłości GITD [...].09.2018 r. wszczął postepowanie administracyjne w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd pojazdu w dniu [...].03.2018 r. Wydając decyzję w dniu [...].11.2018 r. nie wzięto pod uwagę, iż nałożona kara pieniężna dotyczy zdarzenia, które miało miejsce przed ogłoszeniem upadłości, a więc nie wynika z czynności syndyka. Zobowiązania, które nie powstały z czynności syndyka lub powstały przed datą ogłoszenia upadłości należy zgłaszać Sędziemu Komisarzowi na listę wierzytelności, a w sprawie niniejszej zaspokojenie wierzytelności winno odbywać się w drodze podziału funduszy masy upadłości z uwzględnieniem kategorii pierwszeństwa zaspokojenia wierzytelności. Podstawowym kryterium rozróżnienia czy dana wierzytelność będzie stanowiła koszty postepowania i zobowiązania masy upadłości z art. 230 Prawa upadłościowego jest nie tylko moment powstania wierzytelności lecz ustalenie, czy wynika ona z czynu upadłego czy z czynności syndyka (art. 230 ust. 2 Prawa upadłościowego). Wskazał też, że zgodnie z art. 144 ust. 2 Prawa upadłościowego syndyk prowadzi postępowanie administracyjne i sadowe na rzecz upadłego lecz w imieniu własnym. Z uwagi na okoliczność, że ewentualny wynik postępowania administracyjnego może mieć wpływ na stan upadłości, strona postępowania winien być syndyk i to on winien być adresatem decyzji, tymczasem stroną był upadły. Wydanie decyzji przeciwko upadłemu otwierałoby wierzycielowi możliwość dochodzenia wierzytelności z pominięciem procedury postępowania upadłościowego, pokrzywdzenia innych wierzycieli i uprzywilejowania wierzyciela przez zaspokojenie go w kolejności i w sposób niezgodny z przepisami prawa upadłościowego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie niezależnie od zarzutów w niej zawartych. W dniu [...] marca 2018 r. stwierdzono, że [...] spółka z o.o. w upadłości podczas przejazdu po płatnym odcinku drogi krajowej nie uiściła należnej opłaty elektronicznej. W dniu [...] września 2018 r. [...] spółka z o.o. wystosowano zawiadomienie do spółki o wszczęciu postępowania w sprawie oceny czy doszło do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z 21.03.1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 2222 ze zm.), natomiast postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w R. Wydział [...] Gospodarczy ogłosił upadłość [...] spółki o o.o. w K.. Jednocześnie Sąd wyznaczył Syndyka M. R.. Decyzja z [...].11.2018 r. skierowana i doręczona została [...] spółka z o.o. w upadłości, a decyzję z [...].02.2019 r. skierowano do upadłego reprezentowanego przez syndyka, a doręczono syndykowi. W rozpoznawanej sprawie należy wskazać, że ogłoszenie upadłości likwidacyjnej [...] spółka z o.o. spowodowało, iż jej działalność podlegać zaczęła regulacjom zawartym w ustawie – Prawo upadłościowe i naprawcze. Zgodnie z art. 52 p.u.n. data wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości jest datą upadłości. Z dniem ogłoszenia upadłości – w myśl art. 61 p.u.n. - majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. W skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego (art. 62 p.u.n.). W przypadku ogłoszenia upadłości powołuje się syndyka (art. 156 p.u.n.), który obejmuje majątek upadłego, zarządza nim oraz przystępuje do jego likwidacji (art. 173 p.u.n.). Stosownie natomiast do powoływanego w skardze art. 144 p.u.n. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kontrolowanych decyzji), po ogłoszeniu upadłości, postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka lub przeciwko niemu (ust. 1), natomiast postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (ust. 2). Z powołanych przepisów wynika, że z chwilą ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego upadły traci na rzecz syndyka prawo zarządu, korzystania i rozporządzania swoim majątkiem (aczkolwiek nadal pozostaje jego formalnym właścicielem – art. 306-312 p.u.n.), dlatego też upadły nie może być stroną żadnego postępowania sądowego, administracyjnego lub sądowoadministracyjnego dotyczącego mienia wchodzącego w skład masy upadłości. Stroną postępowania dotyczącego tego mienia może być wyłącznie syndyk, który jest tzw. strona zastępczą, bowiem występuje wprawdzie we własnym imieniu lecz nie na własny rachunek – syndyk działa na rzecz masy upadłości a stroną jest tylko dlatego, że masa, będąc przedmiotem stosunków cywilnoprawnych, nie może być ich przedmiotem (zob. S. Gurgul, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, C.H.Beck, Warszawa 2004, s. 441-442). Podstawienie syndyka w miejsce upadłego odnosi się tylko do postępowań dotyczących masy upadłości, natomiast w sprawach, które masy upadłości nie dotyczą legitymację zachowuje upadły (zob. A. Jakubecki [w:] A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze, Zakamycze, Kraków 2003, s. 395). Należy w tym miejscu podkreślić, że masę upadłości, jak wskazano powyżej, stanowi należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty w toku postępowania upadłościowego – majątek. W doktrynie przyjmuje się, że termin "majątek", choć posiada dwa znaczenia: szersze obejmujące zarówno aktywa, jak i pasywa oraz węższe obejmujące tylko aktywa - to z uwagi na charakter masy upadłości, która ma służyć zaspokojeniu wierzycieli, należy odnosić jedynie do ogółu aktywów upadłego (por. F. Zedler [w:] A. Jakubecki, F. Zedler, op. cit., s. 154 oraz S. Gurgul, op. cit., s. 161). W rozpoznawanej sprawie przedmiotem postępowania było nałożenie kary pieniężnej na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 2 i ust. 4 udp za dokonane przez upadłego naruszenie obowiązków uiszczenia opłaty elektronicznej. Zgodnie z tym przepisem kary pieniężne wymierza się właścicielowi pojazdu samochodowego (...), jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu. Wysokość kary pieniężnej jest uzależniona od rodzaju pojazdu za przejazd którego nie została uiszczona opłata elektroniczna. Zgodnie z art. 13k ust. 9 udp kary pieniężne, o których mowa w art. 13k ust. 1, nakłada, w drodze decyzji administracyjnej. Z powołanych przepisów wynika, że konkretyzacja wskazanej sankcji administracyjnej co do podmiotu i wysokości kary następuje na podstawie decyzji administracyjnej, a zatem należy przyjąć, że bez względu na datę popełnienia naruszenia, nałożenie na podmiot wykonujący przejazd drogowy bez wymaganej opłaty w postaci kary pieniężnej następuje z dniem wydania decyzji. Okoliczność ta ma istotne znaczenie zważywszy na fakt, czy wydanie omawianej decyzji nastąpiło przed czy po ogłoszeniu upadłości, gdyż masę upadłości mogą stanowić jedynie aktywa pochodzące z majątku upadłego na dzień ogłoszenia upadłości lub nabyte w toku postępowania upadłościowego. Decyzja wydana w przedmiocie nałożenia kary nie przysparza natomiast masie spadkowej aktywów, a zatem nie dotyczy masy upadłości. W ocenie Sądu dla zasadności zastosowania art. 144 p.u.n. istotne znaczenie musi mieć zatem ustalenie czy przedmiot postępowania, o którym mowa w tym przepisie odnosi się do masy upadłości, w takim znaczeniu, że wydane w tym postępowaniu orzeczenie ma wpływ na wzrost aktywów upadłego (wzbogacenie masy spadkowej). W doktrynie przyjmuje się, że z masy upadłości nie mogą być zaspokajane należności w stosunku do upadłego, powstałe po ogłoszeniu upadłości, a wynikające np. z jego czynów niedozwolonych czy działań pociągających za sobą np. sądowe lub administracyjne kary grzywny itp. (por. A. Jakubecki, Komentarz do art. 342 p.u.n., Lex-el, teza 22 i 23). Należy bowiem podkreślić, że ogłoszenie upadłości – stosownie do art. 185 ust. 2 p.u.n. - nie ma wpływu na zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych upadłego, a zatem oznacza to, że ogłoszenie upadłości i związane z nim objęcie części majątku upadłego masą upadłości nie powoduje zmiany statusu personalnego dłużnika, tj. nie pozbawia go ani zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych, ani – w konsekwencji – zdolności sądowej i zdolności do czynności procesowych. Upadły w dalszym ciągu może swobodnie dysponować majątkiem, który nie wchodzi do masy upadłości – art. 63 i nast. p.u.n. (zob. S. Gurgul, op. cit., s. 545; F. Zedler [w:] A. Jakubecki, F. Zedler, op. cit., s. 509). W konsekwencji w sprawach niedotyczących majątku wchodzącego do masy upadłości upadły może występować w każdym postępowaniu bez ograniczeń, bowiem w tym zakresie przysługują mu wszystkie uprawnienia, zarówno o charakterze prawnomaterialnym, jak i procesowym. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że organ nie naruszył art. 144 p.u.n. poprzez jego błędną wykładnię, gdyż w okolicznościach niniejszej sprawy postępowanie administracyjne dotyczące nałożenia administracyjnej kary pieniężnej po dniu ogłoszenia upadłości nie mogło z uwagi na charakter sprawy dotyczyć masy upadłości, a w konsekwencji stroną tego postępowania winien być podmiot wobec którego przepis prawa materialnego nakładał obowiązek wymierzenia kary pieniężnej. Temu podmiotowi winna też być, obok syndyka który wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, doręczona decyzja administracyjna z [...].02.2019 r., co nie miało miejsca. Brak doręczenia decyzji organowi uprawnionemu do reprezentacji upadłej spółki stanowi przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, dającą Sądowi – w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. - podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Również skierowanie decyzji GITD z [...].02.2019 r. nakładającej karę pieniężną na [...] spółka z o.o. w upadłości reprezentowana przez syndyka M. R., było w świetle powyższego, nieprawidłowe. Rozpoznając sprawę ponownie organ zastosuje się do przedstawionej wyżej wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów. Jednocześnie Sąd uznał za przedwczesne odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi. Wobec powyższego Sąd orzekł jak w wyroku – art. 145 § 1 pkt 1 b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.). Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie art. 200 p.p.s.a., na które w przedmiotowej sprawie składa się zwrot wpisu w wysokości 100 zł.